عثمانلیدە اشیانڭ عمریبوكون بر اشیا بوزولدیغندە عقلمزە ایلك كلن اونی دگیشدیرمك اولویور. حالبوكە كچمشدە اشیانڭ بوزولمسی، عمرینڭ صوڭە ایردیگی آڭلامنە كلمزدی. تعمیر ایدیلیر، تعدیل ایدیلیر، یڭیدن قوللانیلیر؛ ممكنسە باشقە بر احتیاجە جواب ویرەجك حالە كتیریلیردی. چونكە اشیا امك، زمان و نعمتدی.عثمانلی طوپلومندە بو آڭلایيش، كوندەلك حیاتڭ همن هر آلاننە یاڭسیمشدی. مسلك اربابی، یالڭزجە كچیملرینی تأمین ایتمز؛ عین زماندە اشیانڭ عمرینی اوزاتان بر كولتوری یاشاتیردی. بر اشیانڭ اسكیمەسی، اونڭ قیمتدن دوشمسی دیمك دگلدی.بو یاقلاشیمڭ تملندە، اسلام مدنیتنڭ اسرافی خوش كورمەین، نعمتە حرمتی اساس آلان آڭلایيشی بولونویوردی. قرآنِ كریمڭ ”یییڭز، ایچیڭز فقط اسراف ایتمەیڭز.“ ( اعراف، ٣١) امری، یالڭزجە سفرەیە دگل، حیاتڭ بتوننە اوزانان بر أولچویدی. اشیایی قورومق، امگە صایغی كوسترمك و الدەكی امكانلری یرلی یرندە قوللانمق بو أولچونڭ كوندەلك حیاتدەكی قارشیلغیدی.مودرن چاغ ایسە بزە تعمیر ایتمكدن چوق یڭیسنی آلمەیی، احتیاجدن زیادە توكتمەیی أوگرتییور. داها قوللانیلابیلیر طورومدەكی اشیالر، یالڭزجە مودەسی كچدیگی ایچون كوزدن چیقاریلابیلییور. بویلەجە اشیانڭ عمری قیصالیركن توكتیم آلیشقانلقلریمز كیدرەك بویویور.عثمانلینڭ تعمیر و تعدیل كولتوری، كونمزڭ چورە، قایناق و توكتیم مسئلەلرینە دە أونملی بر باقیش آچیسی صونمقدەدر. زیرا مدنیت، یالڭزجە یڭی شیلر أورتمكلە دگل، صاحب اولدقلریمزڭ قیمتنی بیلمكلە دە أولچولور.Bugün bir eşya bozulduğunda aklımıza ilk gelen onu değiştirmek oluyor. Hâlbuki geçmişte eşyanın bozulması, ömrünün sona erdiği anlamına gelmezdi. Tamir edilir, tadil edilir, yeniden kullanılır; mümkünse başka bir ihtiyaca cevap verecek hâle getirilirdi. Çünkü eşya emek, zaman ve nimetti.Osmanlı toplumunda bu anlayış, gündelik hayatın hemen her alanına yansımıştı. Meslek erbabı, yalnızca geçimlerini temin etmez; aynı zamanda eşyanın ömrünü uzatan bir kültürü yaşatırdı. Bir eşyanın eskimesi, onun kıymetten düşmesi demek değildi.Bu yaklaşımın temelinde, İslam medeniyetinin israfı hoş görmeyen, nimete hürmeti esas alan anlayışı bulunuyordu. Kur’ân-ı Kerim’in “Yiyiniz, içiniz fakat israf etmeyiniz.” (A‘râf, 31) emri, yalnızca sofraya değil, hayatın bütününe uzanan bir ölçüydü. Eşyayı korumak, emeğe saygı göstermek ve eldeki imkânları yerli yerinde kullanmak bu ölçünün gündelik hayattaki karşılığıydı.Modern çağ ise bize tamir etmekten çok yenisini almayı, ihtiyaçtan ziyade tüketmeyi öğretiyor. Daha kullanılabilir durumdaki eşyalar, yalnızca modası geçtiği için gözden çıkarılabiliyor. Böylece eşyanın ömrü kısalırken tüketim alışkanlıklarımız giderek büyüyor.Osmanlı’nın tamir ve tadil kültürü, günümüzün çevre, kaynak ve tüketim meselelerine de önemli bir bakış açısı sunmaktadır. Zira medeniyet, yalnızca yeni şeyler üretmekle değil, sahip olduklarımızın kıymetini bilmekle de ölçülür.

اشیانڭ عمرینی اوزاتان مسلكلربوكون بوزولان أو آلتنڭ، ییرتیلان البسه نڭ یاخود قیریلان بر اشیانڭ عاقبتی چوغی زمان بللیدر: تعمیر مصرفی یڭیسنه  یاقلاشمشسه  كوزدن چیقاریلیر، یرینه  یڭیسی آلینیر. حتّی كیمی زمان تعمیر احتمالی دخی دوشونولمز. چونكه  مودرن توكتیم دنیاسنده  اشیانڭ دگری بویوك أولچوده  یڭیلگیله  أولچولییور.عثمانلی شهر حیاتنده  ایسه  اشیا اسكیر، ییپرانیر، قیریلیر؛ فقط همن ترك ایدیلمزدی. اونی یڭیدن قوللانیلابیلیر حاله  كتیره جك بر اوسته  مطلقا بولونوردی. چارشیلرڭ و محله لرڭ أونملی بر قسمنی ده  اشیانڭ عمرینی اوزاتان بو صناعتكارلر اولوشدیروردی. بر باقیمه  اونلر، اشیانڭ دوقتورلریدی.قابڭ عمرینه  عمر قاتمقعثمانلی موطفاغنڭ واز كچیلمزلری آراسنده  باقیر قاپلر واردی. تنجره لر، قازانلر، صحنلر، سینیلر، طاسلر و ابریقلر ییللرجه  قوللانیلیردی. باقیر صاغلامدی؛ فقط زمان ایچریسنده  باقیم ایستردی. ایشته  بوراده  باقیرجی و قلایجیلر كیرردی دوره یه .ازیلن، بیچیمی بوزولان یاخود قولپی قوپان باقیر قاپ باقیرجینڭ النده  یڭیدن شكللنیر؛ كركدیگنده  لهیملنیر و تعمیر ایدیلیردی. ایچ یوزیی آشینان قاپلر ایسه  قلایجی یه  كوتورولوردی. قلایلانان قاپ یڭیدن قوللانیلابیلیر حاله  كلیر، موطفاقده كی وظیفه سنه  دوام ایدردی.بر باقیر قابڭ عمری بویله جه  برقاچ ییل دگل، بعضًا برقاچ نسل سوره بیلیردی. آننه نڭ قوللاندیغی بر سینی قیزینڭ جهازینه  كیره بیلیر، بویوكاننه دن قالان بر قازان ییللر صوڭره  عین عائله نڭ موطفاغنده  یاشامه یه  دوام ایده بیلیردی. بوراده  أونملی اولان اشیانڭ نه  قدر اسكی اولدیغی دگل، حالا وظیفه سنی كوروب كورمدیگیدی.اسكی یورغانڭ ایچندن یڭی بر یورغان چیقارمقیاتاق و یورغان ده  قولایجه  كوزدن چیقاریلان اشیالردن دگلدی. یورغان اسكیدیگنده  یاخود ایچنده كی پاموق زمانله  صیقیشدیغنده  چوزوم هر زمان یڭیسنی آلمق دگلدی. یورغانجینڭ قاپیسی چالینیردی. یورغان سوكولور، ایچنده كی پاموق چیقاریلیر، یڭیدن قبارتیلیر و هوالاندیریلیردی. قوللانیلابیله جك طورومده كی قماش محافظه  ایدیلیر، كركییورسه  یوزی دگیشدیریلیردی. آردندن پاموق یڭیدن سریلیر و یورغان اوسته نڭ مهارتلی اللرنده  تكرار دیكیلیردی. اورته یه  بعضًا كورونوش اعتباریله  یڭی، فقط مالزمه سی ییللردر عائله یله  برلكده  یاشایان بر یورغان چیقاردی. بویله جه  یالڭز اشیا دگل، اونڭ طاشیدیغی خاطره  ده  قورونمش اولوردی.پاپوجڭ عمری بیتمه مشسه ...آیاق قابی بوكونكی قدر خیزلی توكتیلن بر اشیا دگلدی. دری آیاق قابی زمانله  آشینیر، طبانی اسكیر، دیكیشلری سوكولوردی. فقط بونلردن هیچ بری اونڭ مطلقا عمرینڭ بیتدیگی آڭلامنه  كلمزدی. قوندوره جی، سوكولن یرلری دیكر، آشینان طبانی یڭیلر، طوپوغی تعمیر ایدر، دری یی یڭیدن باقیمدن كچیریردی.بوراده  ایلكینچ بر آیرینتی ده  “اسكیجی” كلمه سیدر. اسكی استانبولده  بو كلمه ، یالڭز اسكی اشیا آلوب صاتان كیمسه یی افاده  ایتمییوردی. اسكی آیاق قابی یی یامه لایوب تعمیر ایدن قوندوره جیلر ایچون ده  قوللانیلییوردی. رشاد اكرم قوچینڭ استانبول آنسیكلوپه دیسنده  آقتاردیغنه  كوره  استانبول حماملرینڭ ارككلر قسمنڭ قاپیلرنده  اسكیجیلره  راستلانیردی. مشتری حمامه  كیرركن سوكولمش ویا دلینمش پاپوجنی بیراقیر، چیقنجه یه  قدر آیاق قابیسی تعمیر ایدیلیردی. حتّی ١٦٨٠ تاریخلی اصناف نظامنامه سنده  اسكیجیلرڭ یامه ده  قوللاناجقلری مالزمه دن دیكیشڭ نیته لگنه  قدر قوراللر بولونویوردی. قماش بیتمدن البسه نڭ عمری بیتمزدیقماش قیمتلیدی. بو سببله  البسه  ییرتیلدیغنده  ویا بر قسمی اسكیدیگنده  تمامی كوزدن چیقاریلمازدی. ترزیلر، سوكولن یرلری دیكر، ییپرانان بولوملری اوڭاریر، كركدیگنده  البسه یی یڭیدن بیچیملندیریردی. بر یتیشكینڭ آرتیق قوللانمدیغی قیافتڭ صاغلام قماشی چوجق ایچون باشقه  بر البسه یه  دونوشه بیلیردی. اوزون بر كییسی قیصالابیلیر، كنیش بر البسه  طارالتیلابیلیر، اسكیین قماش باشقه  بر قوللانیم آلاننده  دگرلندیریله بیلیردی.یامه  ده  حیاتڭ طبیعی بر پارچه سیدی. البسه نڭ تعمیر ایدیلمش اولمسی هر زمان اوتانیلاجق بر طوروم دگل؛ الده كنڭ دگرلندیریلمه سنڭ، قماشه  و امگه  ویریلن قیمتڭ بر نتیجه سیدی. بو سببله  ترزیلك یالڭز یڭی البسه  دیكمك دگلدی. كورلن آتیلماز، بیلنیردیبیچاق، مقاص، سطر و چشیتلی كسیجی آلتلر زمان ایچریسنده  كسكینلگنی غائب ایدردی. فقط كورلن بیچاق چوپه  كیتمزدی. اونڭ یولی بیله ییجی یه  دوشردی. صوقاق صوقاق طولاشان سیّار بیله ییجیلر، یانلرنده  طاشیدقلری دوزنكلرله  بیچاقلری و مقاصلری یڭیدن كسكینلشدیریردی. بیله ییجینڭ طاشی أوزرنده  یڭیدن آغزی آچیلان بر بیچاق ییللرجه  قوللانیلمه یه  دوام ایده بیلیردی.زمان طورنجه  ساعت آتیلمازدیمقانیك ساعتلرڭ یایغینلاشمسیله  برلكده  ساعتجیلك ده  حسّاسیت ایسته ین أونملی مسلكلردن بری حالنه  كلدی. ساعت طوردیغنده  یاخود كری قالمه یه  باشلادیغنده  یڭیسی آلینماز؛ ساعتجینڭ تزگاهنه  بیراقیلیردی. اوسته ، ساعتڭ قپاغنی آچار، مقانیزمه سنی قونترول ایدر، بوزولان پارچه سنی تعمیر ایدر ویا دگیشدیریردی. ساعت تكرار چالیشمه یه  باشلادیغنده  صاحبنڭ جيبنه  یاخود اونده كی یرینه  كری دونردی.بو سببله  ساعتلر یالڭز زمانی كوسترن آلتلر دگل، بابادن اوغوله  قالابیلن عائله  یادگارلری حالنه  ده  كله بیلییوردی. ساعتڭ كندیسی یاشلاندقجه  مادی دگرینڭ یاننه  خاطره  دگری ده  اكلنییوردی.تنه كه جی، صوبه جی، سمرجی...اشیانڭ عمرینی اوزاتان مسلكلر بونلرله  صینیرلی دگلدی. تنه كه جیلر چشیتلی قاپلری و متال اشیالری تعمیر ایدر؛ صوبه جیلر اسكیین صوبه لری الدن كچیریر؛ سمرجیلر یوك حیوانلرینڭ سمرلرینی تعمیر ایدردی. مارانغوز قیریلان اخشاب اشیایی تعمیر ایدر، نعلبند آشینان نعلی دگیشدیریردی. جامی قیریلان اشیانڭ جامی، صاپی قوپانڭ صاپی، آیاغی قیریلانڭ آیاغی دگیشدیریلیردی. چونكه  اساس اولان بتونی دگیشدیرمك دگل، بوزولان پارچه یی بولوب دوزلتمكدی.تعمیر كولتورندن توكتیم كولتورینه بتون بونلر بزه  یالڭزجه  غائب اولمه یه  یوز طوتمش مسلكلری آڭلاتمییور. عین زمانده  اشیایله  قوردیغمز ایلیشكینڭ ناصل دگیشدیگنی ده  كوسترییور. بر زمانلر شهرده  اشیا أورتنلر قدر اشیایی یاشاتانلر ده  واردی. قلایجی، باقیرجی، یورغانجی، قوندوره جی، اسكیجی، ترزی، بیله ییجی، ساعتجی و تنه كه جی یالڭز كچیملرینی صاغلایان برر صناعتكار دگلدی. عین زمانده  بویوك بر اقتصاد و تصرّف دوزننڭ كورونمه ین پارچه لریدیلر.بوكون ایسه  بر چوق اشیانڭ تعمیر ایدیلمسی باشلی باشنه  بر مسئله . كیمی أورونلر تعمیر ایدیلمه یه  مساعد أورتیلمییور، كیمیلرینڭ یدك پارچه سی بولونمییور، كیمیلرینڭ تعمیری ایسه  یڭیسنی آلمقدن داها بهالی یه  مال اولویور. بویله جه  انسان ایله  اشیا آراسنده كی ایلیشكی ده  كیدره ك قیصالییور.عثمانلی چارشیسنده  بونی صاغلایان نیجه  مسلك واردی. بوكون اونلرڭ بر قسمی غائب اولدی، بر قسمی ایسه  صوڭ اوسته لریله  یاشامه یه  چالیشییور. بلكه  ده  غائب ایتدیگمز یالڭز بعض اسكی مسلكلر دگلدر. اونلرله  برابر تعمیر ایتمه ، قورومه ، قیمت بیلمه  و الده كنڭ عمرینی اوزاتمه  كولتورینی ده  یاواش یاواش غائب ایدییورز.Bugün bozulan ev aletinin, yırtılan elbisenin yahut kırılan bir eşyanın akıbeti çoğu zaman bellidir: Tamir masrafı yenisine yaklaşmışsa gözden çıkarılır, yerine yenisi alınır. Hatta kimi zaman tamir ihtimali dahi düşünülmez. Çünkü modern tüketim dünyasında eşyanın değeri büyük ölçüde yeniliğiyle ölçülüyor.Osmanlı şehir hayatında ise eşya eskir, yıpranır, kırılır; fakat hemen terk edilmezdi. Onu yeniden kullanılabilir hâle getirecek bir usta mutlaka bulunurdu. Çarşıların ve mahallelerin önemli bir kısmını da eşyanın ömrünü uzatan bu zanaatkârlar oluştururdu. Bir bakıma onlar, eşyanın doktorlarıydı.Kabın Ömrüne Ömür KatmakOsmanlı mutfağının vazgeçilmezleri arasında bakır kaplar vardı. Tencereler, kazanlar, sahanlar, siniler, taslar ve ibrikler yıllarca kullanılırdı. Bakır sağlamdı; fakat zaman içerisinde bakım isterdi. İşte burada bakırcı ve kalaycılar girerdi devreye.Ezilen, biçimi bozulan yahut kulpu kopan bakır kap bakırcının elinde yeniden şekillenir; gerektiğinde lehimlenir ve tamir edilirdi. İç yüzeyi aşınan kaplar ise kalaycıya götürülürdü. Kalaylanan kap yeniden kullanılabilir hâle gelir, mutfaktaki vazifesine devam ederdi.Bir bakır kabın ömrü böylece birkaç yıl değil, bazen birkaç nesil sürebilirdi. Annenin kullandığı bir sini kızının çeyizine girebilir, büyükanneden kalan bir kazan yıllar sonra aynı ailenin mutfağında yaşamaya devam edebilirdi. Burada önemli olan eşyanın ne kadar eski olduğu değil, hâlâ vazifesini görüp görmediğiydi.Eski Yorganın İçinden Yeni Bir Yorgan ÇıkarmakYatak ve yorgan da kolayca gözden çıkarılan eşyalardan değildi. Yorgan eskidiğinde yahut içindeki pamuk zamanla sıkıştığında çözüm her zaman yenisini almak değildi. Yorgancının kapısı çalınırdı. Yorgan sökülür, içindeki pamuk çıkarılır, yeniden kabartılır ve havalandırılırdı. Kullanılabilecek durumdaki kumaş muhafaza edilir, gerekiyorsa yüzü değiştirilirdi. Ardından pamuk yeniden serilir ve yorgan ustanın maharetli ellerinde tekrar dikilirdi. Ortaya bazen görünüş itibarıyla yeni, fakat malzemesi yıllardır aileyle birlikte yaşayan bir yorgan çıkardı. Böylece yalnız eşya değil, onun taşıdığı hatıra da korunmuş olurdu.Pabucun Ömrü Bitmemişse...Ayakkabı bugünkü kadar hızlı tüketilen bir eşya değildi. Deri ayakkabı zamanla aşınır, tabanı eskir, dikişleri sökülürdü. Fakat bunlardan hiçbiri onun mutlaka ömrünün bittiği anlamına gelmezdi. Kunduracı, sökülen yerleri diker, aşınan tabanı yeniler, topuğu tamir eder, deriyi yeniden bakımdan geçirirdi.Burada ilginç bir ayrıntı da “eskici” kelimesidir. Eski İstanbul’da bu kelime, yalnız eski eşya alıp satan kimseyi ifade etmiyordu. Eski ayakkabıyı yamalayıp tamir eden kunduracılar için de kullanılıyordu. Reşad Ekrem Koçu’nun İstanbul Ansiklopedisinde aktardığına göre İstanbul hamamlarının erkekler kısmının kapılarında eskicilere rastlanırdı. Müşteri hamama girerken sökülmüş veya delinmiş pabucunu bırakır, çıkıncaya kadar ayakkabısı tamir edilirdi. Hatta 1680 tarihli esnaf nizamnamesinde eskicilerin yamada kullanacakları malzemeden dikişin niteliğine kadar kurallar bulunuyordu. Kumaş Bitmeden Elbisenin Ömrü BitmezdiKumaş kıymetliydi. Bu sebeple elbise yırtıldığında veya bir kısmı eskidiğinde tamamı gözden çıkarılmazdı. Terziler, sökülen yerleri diker, yıpranan bölümleri onarır, gerektiğinde elbiseyi yeniden biçimlendirirdi. Bir yetişkinin artık kullanmadığı kıyafetin sağlam kumaşı çocuk için başka bir elbiseye dönüşebilirdi. Uzun bir giysi kısalabilir, geniş bir elbise daraltılabilir, eskiyen kumaş başka bir kullanım alanında değerlendirilebilirdi.Yama da hayatın tabii bir parçasıydı. Elbisenin tamir edilmiş olması her zaman utanılacak bir durum değil; eldekinin değerlendirilmesinin, kumaşa ve emeğe verilen kıymetin bir neticesiydi. Bu sebeple terzilik yalnız yeni elbise dikmek değildi. Körelen Atılmaz, BilenirdiBıçak, makas, satır ve çeşitli kesici aletler zaman içerisinde keskinliğini kaybederdi. Fakat körelen bıçak çöpe gitmezdi. Onun yolu bileyiciye düşerdi. Sokak sokak dolaşan seyyar bileyiciler, yanlarında taşıdıkları düzeneklerle bıçakları ve makasları yeniden keskinleştirirdi. Bileyicinin taşı üzerinde yeniden ağzı açılan bir bıçak yıllarca kullanılmaya devam edebilirdi.Zaman Durunca Saat AtılmazdıMekanik saatlerin yaygınlaşmasıyla birlikte saatçilik de hassasiyet isteyen önemli mesleklerden biri hâline geldi. Saat durduğunda yahut geri kalmaya başladığında yenisi alınmaz; saatçinin tezgâhına bırakılırdı. Usta, saatin kapağını açar, mekanizmasını kontrol eder, bozulan parçasını tamir eder veya değiştirirdi. Saat tekrar çalışmaya başladığında sahibinin cebine yahut evindeki yerine geri dönerdi.Bu sebeple saatler yalnız zamanı gösteren aletler değil, babadan oğula kalabilen aile yadigârları hâline de gelebiliyordu. Saatin kendisi yaşlandıkça maddi değerinin yanına hatıra değeri de ekleniyordu.Tenekeci, Sobacı, Semerci...Eşyanın ömrünü uzatan meslekler bunlarla sınırlı değildi. Tenekeciler çeşitli kapları ve metal eşyaları tamir eder; sobacılar eskiyen sobaları elden geçirir; semerciler yük hayvanlarının semerlerini tamir ederdi. Marangoz kırılan ahşap eşyayı tamir eder, nalbant aşınan nalı değiştirirdi. Camı kırılan eşyanın camı, sapı kopanın sapı, ayağı kırılanın ayağı değiştirilirdi. Çünkü esas olan bütünü değiştirmek değil, bozulan parçayı bulup düzeltmekti.Tamir Kültüründen Tüketim KültürüneBütün bunlar bize yalnızca kaybolmaya yüz tutmuş meslekleri anlatmıyor. Aynı zamanda eşyayla kurduğumuz ilişkinin nasıl değiştiğini de gösteriyor. Bir zamanlar şehirde eşya üretenler kadar eşyayı yaşatanlar da vardı. Kalaycı, bakırcı, yorgancı, kunduracı, eskici, terzi, bileyici, saatçi ve tenekeci yalnız geçimlerini sağlayan birer zanaatkâr değildi. Aynı zamanda büyük bir iktisat ve tasarruf düzeninin görünmeyen parçalarıydılar.Bugün ise birçok eşyanın tamir edilmesi başlı başına bir mesele. Kimi ürünler tamir edilmeye müsait üretilmiyor, kimilerinin yedek parçası bulunmuyor, kimilerinin tamiri ise yenisini almaktan daha pahalıya mal oluyor. Böylece insan ile eşya arasındaki ilişki de giderek kısalıyor.Osmanlı çarşısında bunu sağlayan nice meslek vardı. Bugün onların bir kısmı kayboldu, bir kısmı ise son ustalarıyla yaşamaya çalışıyor. Belki de kaybettiğimiz yalnız bazı eski meslekler değildir. Onlarla beraber tamir etme, koruma, kıymet bilme ve eldekinin ömrünü uzatma kültürünü de yavaş yavaş kaybediyoruz.

تاریخی عثمانلی چارشولریعثمانلیده  شهرڭ قلبی جامعلرڭ، خانلرڭ، بدستانلرڭ و چارشولرڭ بولوندیغی بولكه لرده  آتاردی. صباحڭ ايركن ساعتلرنده  آچیلان دكّانلر، كون بوینجه  آلیش ویریش یاپان مشتریلرله ، چالیشان اوسته لرله  و مسلك أوگرنن چراقلرله  حركتلنیردی. هر دكّان بر كچیم قاپیسی اولدیغی قدر، عصرلردر دوام ایدن مسلكلرڭ و اوسته لق كله نگنڭ ده  تمثیلجیسیدی.عثمانلی چارشولرنده  باقیرجیلر، دمیرجیلر، آیاق قابیجیلر، ترزیلر، سراجلر و قویومجیلر چوغی زمان كندی آدلریله  آڭیلان چارشیلرده  فعالیت كوستریردی. بو دوزن، هم مشتریلرڭ آرادقلری أورونه  قولایجه  اولاشمه سنی صاغلار هم ده  عین مسلكی اجرا ایدن اوسته لر آراسنده  طایانیشمه یی و مسلكی دڭه تیمی قولایلاشدیریردی. چارشیلرڭ بلیرلی مسلك غروپلرینه  آیریلان بولوملرینه  “آراسته ” آدی ویریلیردی.عثمانلی چارشولرنده  یالڭزجه  یڭی اشیالر أورتیلوب صاتیلماز، اسكیمش ویا بوزولان اشیالر ده  تعمیر ایدیله رك یڭیدن قوللانیلیردی. قلایجیلر باقیر قاپلری یڭیلر، دمیرجیلر قیریلان آلتلری اوڭاریر، آیاق قابیجیلر ییپرانمش آیاق قابیلره  یڭی طبان یاپار، ترزیلر سوكولن البسه لری تعمیر ایدردی. بویله جه  اشیانڭ قوللانیم عمری اوزاتیلیر، هم امك هم ده  مالزمه  دگرلندیریلیردی. بو یوڭیله  چارشولر، أورتیمڭ یاننده  تعمیر و یڭیله مه  كولتورینڭ ده  یاشاتیلدیغی مكانلردی.عثمانلی چارشولرینڭ اڭ كوزل أورنكلرندن بری ادرنه  سلیمیه  آراسته سیدر. سلطان ٣نجي مراد دونمنده ، سلیمیه  جامعنه كلیر صاغلامق آماجیله  معمار سنانڭ قلفه سی داود آغایه  یاپدیریلمشدر. ٢٢٥ متره  اوزونلغنده ، ٧٣ كمرلی و درت قاپیلی بو تاریخی چارشیده  ١٢٤ دكّان بولونمقده در. آراسته نڭ انشا ایدیلمه سنده  جامعه  كلیر تأمین ایتمه نڭ یانی صیره  سلیمیه  جامعنڭ باتی و كونی یوڭندن معماری آچیدن دستكلنمسی دوشونجه سنڭ ده  اتكیلی اولدیغی بلیرتیلمكده در.اولیا چلبینڭ آقتاردیغنه  كوره  سلیمیه  آراسته سی، آیاق قابی اعمال ایدن و صاتان قواف اصنافنه  آیریلمشدی. بو سببله  زمانله  قوافلر ویا خفّافلر چارشیسی آدیله  آڭیلمشدر. چارشینڭ اورته سنده  بولونان دعا قبه سی ایسه  عثمانلی اصناف كولتورینڭ دقّت چكیجی بر خاطره سنی یاشاتمقده در. روایته  كوره  دكّان صاحبلری هر صباح بوراده  طوپلانیر، درست و طوغری تجارت یاپاجقلرینه  دائر سوز ویره رك دعا ایدرلردی. بروسه  قپالی چارشیسی ده  عثمانلی تجارت حیاتنڭ كوكلی مركزلری آراسنده  یر آلمقده در. بروسه  چارشیسنڭ اڭ اسكی بولوملرندن اولان اوزون چارشی، امر خانڭ قوزینده كی دكّانلرله  كلیشمه یه  باشلامشدر. ١٥نجي یوز ییلڭ ایلك یاریسنه  عائد قیدلرده  اوزون چارشو آدیله  آڭیلان بو تجارت بولكه سی، زمانله  خانلرڭ چوره سنده  آچیلان یڭی ایش یرلریله  كنیشله مشدر. بوراده  البسه جیلر، شكرجیلر، آیاق قابیجیلر و بیچاقجیلر فعالیت كوسترمشدر. سوقِ سلطانی آدیله  ده  بیلینن چارشوده  غیر منقوللرڭ آچیق آرتیرمه  یولیله  صاتیلمسی، بورانڭ كونده لك آلیش ویریشڭ أوته سنده  أونملی تجاری ایشلملره  ده  أو صاحبلگی یاپدیغنی كوسترمكده در.قهرمان مرعش دمیرجیلر چارشیسی ایسه  كله نكسل صنعتلرڭ یاشاتیلدیغی تاریخی چارشیلردن بریدر. دمیرجی اوسته لرینڭ أورس و چكیچ سسلری آراسنده  شكللندیردیگی طاریم آلتلری، قاپی اقساملری، بیچاقلر و كونده لك قوللانیم اشیالری، بو چارشولرڭ شهر حیاتنده كی یرینی اورته یه  قویمقده در. دمیرجیلك یالڭزجه  یڭی اشیا أورتمكدن عبارت دگلدی. قیریلان، اگیلن ویا ایشلوینی غائب ایدن دمیر آلتلر ده  اوسته لرڭ النده  اوڭاریلیر، یڭیدن قوللانیلابیلیر حاله  كتیریلیردی. بویله جه  بر اشیانڭ عمری، چوغی زمان اونی یاپان ویا تعمیر ایدن اوسته نڭ مهارتیله  اوزاردی.استانبول قپالی چارشی ایسه  عثمانلی تجارت حیاتنڭ اڭ بویوك و اڭ طانینمش مركزلرندن بریدر. فاتح سلطان محمد دونمنده  تمللری آتیلان بو بویوك تجارت بولكه سی، زمان ایچریسنده  بدستانلر، خانلر و دكّانلرله  كنیشله یه رك فرقلی مسلكلرڭ بر آراده  بولوندیغی جانلی بر آلیش ویریش مركزینه  دونوشمشدر. قویومجیلر، قماشجیلر، خالیجیلر و داها پك چوق اصناف غروبی بوراده  فعالیت كوسترمشدر. قپالی چارشی، یالڭزجه  ماللرڭ آلینوب صاتیلدیغی بر یر دگل، عین زمانده  فرقلی بولكه لردن كلن تجارلرڭ بولوشدیغی و تجاری ایلیشكیلرڭ كلیشدیگی أونملی بر مركز اولمشدر.بوكون بو تاریخی چارشولرڭ بر قسمی اسكی ایشلولرینی غائب ایتمش، بر قسمی توریستیك آلیش ویریش مركزلرینه  دونوشمش، بعضيلری ایسه  كله نكسل صنعتلری یاشاتمه یه  دوام ایتمشدر. آنجق طاش دوشه لی صوقاقلری، كمرلی كچیدلری، كوچك دكّانلری و عصرلق معماریلریله  حالا كچمشڭ ایزلرینی طاشیمقده درلر.عثمانلی چارشیلری، بر مدنیتڭ تجارته ، امگه  و اشیایه  باقیشنی آڭلامق باقیمندن ده  أونملیدر. بوكون تاریخی بر عثمانلی چارشوسنده  طولاشمق، یالڭزجه  كچمشڭ دكّانلرینی كورمك دگل؛ امگڭ قیمتنی بیلن، اوسته لغه  دگر ویرن و اشیایی توكتمكدن أوڭجه  دگرلندیرمه یی دوشونن بر دنیانڭ ایزلرینی تعقیب ایتمكدر.Osmanlıda şehrin kalbi camilerin, hanların, bedestenlerin ve çarşıların bulunduğu bölgelerde atardı. Sabahın erken saatlerinde açılan dükkânlar, gün boyunca alışveriş yapan müşterilerle, çalışan ustalarla ve meslek öğrenen çıraklarla hareketlenirdi. Her dükkân bir geçim kapısı olduğu kadar, asırlardır devam eden mesleklerin ve ustalık geleneğinin de temsilcisiydi.Osmanlı çarşılarında bakırcılar, demirciler, ayakkabıcılar, terziler, saraçlar ve kuyumcular çoğu zaman kendi adlarıyla anılan çarşılarda faaliyet gösterirdi. Bu düzen, hem müşterilerin aradıkları ürüne kolayca ulaşmasını sağlar hem de aynı mesleği icra eden ustalar arasında dayanışmayı ve mesleki denetimi kolaylaştırırdı. Çarşıların belirli meslek gruplarına ayrılan bölümlerine “arasta” adı verilirdi.Osmanlı çarşılarında yalnızca yeni eşyalar üretilip satılmaz, eskimiş veya bozulan eşyalar da tamir edilerek yeniden kullanılırdı. Kalaycılar bakır kapları yeniler, demirciler kırılan aletleri onarır, ayakkabıcılar yıpranmış ayakkabılara yeni taban yapar, terziler sökülen elbiseleri tamir ederdi. Böylece eşyanın kullanım ömrü uzatılır, hem emek hem de malzeme değerlendirilirdi. Bu yönüyle çarşılar, üretimin yanında tamir ve yenileme kültürünün de yaşatıldığı mekânlardı.Osmanlı çarşılarının en güzel örneklerinden biri Edirne Selimiye Arastası’dır. Sultan 3. Murat döneminde, Selimiye Camii’ne gelir sağlamak amacıyla Mimar Sinan’ın kalfası Davut Ağa’ya yaptırılmıştır. 225 metre uzunluğunda, 73 kemerli ve dört kapılı bu tarihî çarşıda 124 dükkân bulunmaktadır. Arastanın inşa edilmesinde camiye gelir temin etmenin yanı sıra Selimiye Camii’nin batı ve güney yönünden mimari açıdan desteklenmesi düşüncesinin de etkili olduğu belirtilmektedir.Evliya Çelebi’nin aktardığına göre Selimiye Arastası, ayakkabı imal eden ve satan kavaf esnafına ayrılmıştı. Bu sebeple zamanla Kavaflar veya Haffaflar Çarşısı adıyla anılmıştır. Çarşının ortasında bulunan dua kubbesi ise Osmanlı esnaf kültürünün dikkat çekici bir hatırasını yaşatmaktadır. Rivayete göre dükkân sahipleri her sabah burada toplanır, dürüst ve doğru ticaret yapacaklarına dair söz vererek dua ederlerdi. Bursa Kapalı Çarşısı da Osmanlı ticaret hayatının köklü merkezleri arasında yer almaktadır. Bursa çarşısının en eski bölümlerinden olan Uzun Çarşı, Emir Han’ın kuzeyindeki dükkânlarla gelişmeye başlamıştır. 15. yüzyılın ilk yarısına ait kayıtlarda Uzun Çarşı adıyla anılan bu ticaret bölgesi, zamanla hanların çevresinde açılan yeni iş yerleriyle genişlemiştir. Burada elbiseciler, şekerciler, ayakkabıcılar ve bıçakçılar faaliyet göstermiştir. Sûk-i Sultânî adıyla da bilinen çarşıda gayrimenkullerin açık artırma yoluyla satılması, buranın gündelik alışverişin ötesinde önemli ticari işlemlere de ev sahipliği yaptığını göstermektedir.Kahramanmaraş Demirciler Çarşısı ise geleneksel zanaatların yaşatıldığı tarihî çarşılardan biridir. Demirci ustalarının örs ve çekiç sesleri arasında şekillendirdiği tarım aletleri, kapı aksamları, bıçaklar ve gündelik kullanım eşyaları, bu çarşıların şehir hayatındaki yerini ortaya koymaktadır. Demircilik yalnızca yeni eşya üretmekten ibaret değildi. Kırılan, eğilen veya işlevini kaybeden demir aletler de ustaların elinde onarılır, yeniden kullanılabilir hâle getirilirdi. Böylece bir eşyanın ömrü, çoğu zaman onu yapan veya tamir eden ustanın maharetiyle uzardı.İstanbul Kapalıçarşı ise Osmanlı ticaret hayatının en büyük ve en tanınmış merkezlerinden biridir. Fatih Sultan Mehmet döneminde temelleri atılan bu büyük ticaret bölgesi, zaman içerisinde bedestenler, hanlar ve dükkânlarla genişleyerek farklı mesleklerin bir arada bulunduğu canlı bir alışveriş merkezine dönüşmüştür. Kuyumcular, kumaşçılar, halıcılar ve daha pek çok esnaf grubu burada faaliyet göstermiştir. Kapalıçarşı, yalnızca malların alınıp satıldığı bir yer değil, aynı zamanda farklı bölgelerden gelen tüccarların buluştuğu ve ticari ilişkilerin geliştiği önemli bir merkez olmuştur.Bugün bu tarihî çarşıların bir kısmı eski işlevlerini kaybetmiş, bir kısmı turistik alışveriş merkezlerine dönüşmüş, bazıları ise geleneksel zanaatları yaşatmaya devam etmiştir. Ancak taş döşeli sokakları, kemerli geçitleri, küçük dükkânları ve asırlık mimarileriyle hâlâ geçmişin izlerini taşımaktadırlar.Osmanlı çarşıları, bir medeniyetin ticarete, emeğe ve eşyaya bakışını anlamak bakımından da önemlidir. Bugün tarihî bir Osmanlı çarşısında dolaşmak, yalnızca geçmişin dükkânlarını görmek değil; emeğin kıymetini bilen, ustalığa değer veren ve eşyayı tüketmekten önce değerlendirmeyi düşünen bir dünyanın izlerini takip etmektir.

یازمق قالیجی بر أیلمدربز بوكونڭ انسانلری، هر كون اكرانلر آراسنده  مكیك طوقویور، خیزله  آقوب كیدن حیاتڭ ایچنده  اورادن اورایه  صاوروليیورز. فرقنده میسڭز، بو قوشدیرماجه نڭ اورته سنده  اڭ چوق دقّتمز بولونيیور، اڭ چوق ذهنمز یوروليیور. خاطرلامق، درینلشمك، ساكنلشمك كیدرك زورلاشییور. هر شیئه  یتیشمه یه  چالیشیركن هیچ بر شی أوزرنده  یترنجه  طورامییور، پك چوق بیلكی یه  اولاشدیغمز حالده  أوگرندكلریمزڭ پك آزینی ذهنمزده  طوتابیلییورز.اویسه  خیزڭ بزی أله  كچیردیگی بو چاغده ، ذهنمزی طوپارلایاجق، روحمزی دیڭلندیره جك كوچلی بر امكان وار: قلم و كاغد.انسان، دوشوندكلرینی یازارق برّاقلاشدیرر، أوگرندكلرینی یازارق پكیشدیرر، حس ایتدكلرینی یازارق آڭلاملاندیریر. چونكه  یازمق، یالڭزجه  كلمه لری كاغده  آقتارمق دگل؛ ذهنی، قلبی و اراده یی برلكده  چالیشدیران بر فعالیتدر.بیلیمسل آراشدیرمه لر ده  أوزللكله  أللههه یازمه نڭ أوگرنمه یی دستكله دیگنی، دقّت و حافظه یه  قاتقی صاغلادیغنی كوسترییور. یازاركن ذهنمز بیلكی یی یالڭزجه  قید ایتمز؛ سچر، دوزنلر، آڭلاملاندیرر و یڭیدن ایشلر. اوقوركن أوزرندن كچوب كیتدیگمز بر جمله ، یازاركن بزی طوروب دوشونمه یه  سوق ایدر. كلمه لر أوزرنده  براز داها اویالانیر، معنالر آراسنده كی باغلری داها ایی قاورارز. بویله جه  أوگرندكلریمز ذهنمزده  داها صاغلام بر یر ایدینیر.أوسته لك یازمق، بر صبر و دیسیپلین اگیتیمیدر. هر كون قلمڭ باشنه  اوتورمق، طاغینیق دقّتی طوپلار، اراده یی كوچلندیریر و انسانه  باشلادیغی ایشی بیتیرمه  آلیشقانلغی قزاندیریر. برقاچ سطرله  باشلایان بو كوچك فعالیت، زمانله  حیاتمزی دگیشدیرن كوزل بر آلیشقانلغه  دونوشه بیلیر.پكی، یازدیغمز شی صیره دن بر بیلكی دگل ده  انسانڭ وار اولوشنه ، حیاتڭ معناسنه ، ایمانه  و حقیقته  دائر بر متنسه ؟ أوسته لك بونی عصرلردر مدنیتمزڭ علم، عرفان و كولتور بریكیمنی طاشییان، قرآن كریمڭ ده  یازیلدیغی حرفلرله  قلمه  آلییورسه ق؟ایشته  او زمان یازمق، ذهنی بر اوغراش اولمه نڭ أوته سنه  كچه رك تاریخمزله ، كولتوریمزله  و معنوی دنیامزله  بولوشدیغڭز بر یولجیلغه  دونوشور.هله  بو حرفلرله  ایمان و حقیقت أوزرینه  یازیلمش اثرلری قلمه  آلمق، عین زمانده  اونلری دقّتله  اوقومق، آڭلامق و أوزرنده  تفكّر ایتمك دیمكدر. انسان بر حقیقتی یازاركن اونڭ أوزرنده  طورور، دوشوندكجه  آڭلامه یه  چالیشیر، آڭلادقجه  كندی حیاتیله  باغ قورار. بویله جه  قلم، بیلكیله  قلب آراسنده  بر كوپرو اولور.دوزنلی یازمه یی حیاتمزڭ بر پارچه سی حالنه  كتیردیگمزده  ذهنمز علمله ، قلبمز كوزل معنالرله ، اراده مز استقرارله  بسلنیر. هله  بونی قرآن حرفلریله  و أوزرنده  تفكّر ایتمه یه  دگر متنلرله  یاپارسه ق هم یازیمزی كلیشدیریر هم ده  كولتوریمزله  و معنوی میراثمزله  باغلریمزی قوتلندیریرز.انسان یازاركن اوقور، اوقوركن دوشونور، دوشوندكجه  آڭلار، آڭلادقجه  أوگرندكلرینی حیاتنه  طاشیمه یه  باشلار.أویله یسه  خیزڭ قارشوسنه  سكونتی، طاغینیقلغڭ قارشوسنه  دقّتی، اونوتمه نڭ قارشوسنه  قالیجیلغی قویمق ایچون بوكون یڭی بر آدیم آتالم. هر كون برقاچ سطر ده  اولسه  یازمه یه  باشلایالم. اوقودیغمز كوزل بر جمله یی، أوگرندیگمز بر حقیقتی، أوزرنده  دوشونمه یه  دگر بولدیغمز بر معنایی قرآن حرفلریله  كندی المزله  كاغده  كچیره لم. هم یازیمزی یاشاتالم هم ده  یازدقلریمزڭ معناسنی كوڭلمزده  یاشاتمه یه  چالیشالم.اونوتمایالم؛ سوز اوچار، یازی قالیر. فقط اصل قالیجی اولان، كاغده  یازدقلریمزڭ ذهنمزده ، قلبمزده  و حیاتمزده  بیراقدیغی ایزدر.Biz bugünün insanları, her gün ekranlar arasında mekik dokuyor, hızla akıp giden hayatın içinde oradan oraya savruluyoruz. Farkında mısınız, bu koşturmacanın ortasında en çok dikkatimiz bölünüyor, en çok zihnimiz yoruluyor. Hatırlamak, derinleşmek, sakinleşmek giderek zorlaşıyor. Her şeye yetişmeye çalışırken hiçbir şey üzerinde yeterince duramıyor, pek çok bilgiye ulaştığımız hâlde öğrendiklerimizin pek azını zihnimizde tutabiliyoruz.Oysa hızın bizi ele geçirdiği bu çağda, zihnimizi toparlayacak, ruhumuzu dinlendirecek güçlü bir imkân var: Kalem ve kâğıt.İnsan, düşündüklerini yazarak berraklaştırır, öğrendiklerini yazarak pekiştirir, hissettiklerini yazarak anlamlandırır. Çünkü yazmak, yalnızca kelimeleri kâğıda aktarmak değil; zihni, kalbi ve iradeyi birlikte çalıştıran bir faaliyettir.Bilimsel araştırmalar da özellikle elle yazmanın öğrenmeyi desteklediğini, dikkat ve hafızaya katkı sağladığını gösteriyor. Yazarken zihnimiz bilgiyi yalnızca kaydetmez; seçer, düzenler, anlamlandırır ve yeniden işler. Okurken üzerinden geçip gittiğimiz bir cümle, yazarken bizi durup düşünmeye sevk eder. Kelimeler üzerinde biraz daha oyalanır, manalar arasındaki bağları daha iyi kavrarız. Böylece öğrendiklerimiz zihnimizde daha sağlam bir yer edinir.Üstelik yazmak, bir sabır ve disiplin eğitimidir. Her gün kalemin başına oturmak, dağınık dikkati toplar, iradeyi güçlendirir ve insana başladığı işi bitirme alışkanlığı kazandırır. Birkaç satırla başlayan bu küçük faaliyet, zamanla hayatımızı değiştiren güzel bir alışkanlığa dönüşebilir.Peki, yazdığımız şey sıradan bir bilgi değil de insanın varoluşuna, hayatın manasına, imana ve hakikate dair bir metinse? Üstelik bunu asırlardır medeniyetimizin ilim, irfan ve kültür birikimini taşıyan, Kur’ân-ı Kerîm’in de yazıldığı harflerle kaleme alıyorsak?İşte o zaman yazmak, zihnî bir uğraş olmanın ötesine geçerek tarihimizle, kültürümüzle ve manevî dünyamızla buluştuğumuz bir yolculuğa dönüşür.Hele bu harflerle iman ve hakikat üzerine yazılmış eserleri kaleme almak, aynı zamanda onları dikkatle okumak, anlamak ve üzerinde tefekkür etmek demektir. İnsan bir hakikati yazarken onun üzerinde durur, düşündükçe anlamaya çalışır, anladıkça kendi hayatıyla bağ kurar. Böylece kalem, bilgiyle kalp arasında bir köprü olur.Düzenli yazmayı hayatımızın bir parçası hâline getirdiğimizde zihnimiz ilimle, kalbimiz güzel manalarla, irademiz istikrarla beslenir. Hele bunu Kur’ân harfleriyle ve üzerinde tefekkür etmeye değer metinlerle yaparsak hem yazımızı geliştirir hem de kültürümüzle ve manevî mirasımızla bağlarımızı kuvvetlendiririz.İnsan yazarken okur, okurken düşünür, düşündükçe anlar, anladıkça öğrendiklerini hayatına taşımaya başlar.Öyleyse hızın karşısına sükûneti, dağınıklığın karşısına dikkati, unutmanın karşısına kalıcılığı koymak için bugün yeni bir adım atalım. Her gün birkaç satır da olsa yazmaya başlayalım. Okuduğumuz güzel bir cümleyi, öğrendiğimiz bir hakikati, üzerinde düşünmeye değer bulduğumuz bir manayı Kur’ân harfleriyle kendi elimizle kâğıda geçirelim. Hem yazımızı yaşatalım hem de yazdıklarımızın manasını gönlümüzde yaşatmaya çalışalım.Unutmayalım; söz uçar, yazı kalır. Fakat asıl kalıcı olan, kâğıda yazdıklarımızın zihnimizde, kalbimizde ve hayatımızda bıraktığı izdir.

هم مادام هر سنه ده أویله بر قدیرِ مطلق، حشرڭ و جنّتڭ نمونه لرینی بیڭلر طرزده ایجاد ایدییور. هم مادام بتون سماوی فرمانلریله ، سعادتِ ابدیه یی وعد ایدوب جنّتی مژده ویرییور. هم مادام بتون اجراآتی و شئوناتی، حق و حقیقتدر. و صدق و جدّیتله در. هم مادام آثارینڭ شهادتیله بتون كمالات، اونڭ نهایتسز كمالنه دلالت و شهادت ایدر. و هیچ بر جهتده نقص و قصور اونده یوقدر. هم مادام خلف وعد و خلاف و كذب و آلداتمق، اڭ چركین بر خصلت و نقص و قصوردر. البته و البته او قدیرِ ذو الجلال، او حكیمِ ذو الكمال، او رحیمِ ذو الجمال، وعدینی یرینه كتیره جك. سعادتِ ابدیه قاپیسنی آچاجق. آدم باباڭزڭ وطنِ اصلیسی اولان جنّته ، سزلری ای اهلِ ایمان، ادخال ایده جكدر.Hem mâdem her senede öyle bir Kadîr-i Mutlak, haşrin ve cennetin numûnelerini binler tarzda îcâd ediyor. Hem mâdem bütün semâvî fermanlarıyla, saâdet-i ebediyeyi va‘d edip cenneti müjde veriyor. Hem mâdem bütün icrââtı ve şuûnâtı, hak ve hakîkattir. Ve sıdk ve ciddiyetledir. Hem mâdem âsârının şehâdetiyle bütün kemâlât, onun nihâyetsiz kemâline delâlet ve şehâdet eder. Ve hiçbir cihette naks ve kusur onda yoktur. Hem mâdem hulf-ü va‘d ve hilâf ve kizb ve aldatmak, en çirkin bir haslet ve naks ve kusurdur. Elbette ve elbette o Kadîr-i Zülcelâl, o Hakîm-i Zülkemâl, o Rahîm-i Zülcemâl, va‘dini yerine getirecek. Saâdet-i ebediye kapısını açacak. Âdem babanızın vatan-ı aslîsi olan cennete, sizleri ey ehl-i îmân, idhâl edecektir.. (Asa-yı Musa, s. 205-206)1.  Beyitپیشرو بزه قرآندرر وطن بزه جنت درراول طمویی حق یاندرر اول كلِ كلزاردر بزهPîşrev bize Kur’ândurur vatan bize CennetdururOl Tamu’yı Hak yandurur ol gül-i gül-zârdur bize.Yûnus Emre(7)*Piş: (fa.) ÖnRev (Reften): (fa.) Gitmek*İşte kılavuz, işte vatan-ı aslî. Yol belli, istikamet belli. Ne korkarsın ateşten, sahipsiz bilme! Bildin ki bir yandıran var, o vakit; یَا نَارُ كُونٖی بَردًا وَسَلَامًا sırrıyla o ateş bize gülzâr olur, İbrahim Aleyhisselamın ateşi misüllü Kur’ân ve iman gülleri açar. 2. Beyitجهان خلقی جنانه كرمكه جانلر ويرر ای حورمكر نقّاش قدرت نقش ایدبدر آنده تصویرنCihân halkı cinâna girmege cânlar virür ey hûrMeğer nakkâş-ı kudret nakş idübdür anda tasvîrünZati (8)*Ey Huri! Sen sanır mısın ki cihan halkı (hakikatte) senin için Cennete girmek ister? Onlar ki nakşı değil nakkaşı bulmuştur, orda perdesiz kudretine şahid olacaklardır. 3. Beyitملك باقی استین قورفانی يي كللكه باقمز كلستان استینMilk-i bâkî isteyen kor fâniyiGüllüge bakmaz gülistân isteyenAziz Mahmud Hüdayi (2)*Ey bizi ni’metleriyle perverde edip besleyen, büyüten Sultânımız, Hâlikımız, Rabbimiz olan Hazret-i Allah! Dünyada bize gösterdiğin, ni’metlerin, numunelerin ve gölgelerin asıllarını ve menbâ’larını âhirette bize göster! Ve bizi makarr-ı saltanatın olan cennetine celb et! Bizi bu çöllerde mahvettirme! …4. Beyitآدم ایسك باغ سیران ایله بو عالمده (موسمده) كيمباغ(ی) رنك (و) بویله قیلدی بهشت اثار كلÂdem isen bâğ seyrân eyle bu âlemde (mevsimde) kimBâğ(ı)-ı reng (ü) böyle/(bûyile) kıldı behişt-âsâr gülFuzuli (4)*Renk: (fa.) Mevcudatın aks-i ziya vasıtasıyla kuvve-i basireye arz ve mahsus kılınan keyfiyeti*Ey insan olan insan! Bu gül mevsiminde bağ seyredersin ve o bağı gülün renk ve kokusuyla Cennetten bir numune görürsün de… Ya şu âlem bağını seyretmez misin? Ki o âlemin Gül-i Ra’nâ’sı (asm), Allah’ın boyası ile boyanmış asr-ı saadetin gülistanında kalb-i beşer ve kâinata nasıl da manevi Cennetler yaşattı. Her nev-bahar saadetli asrını gül ve gülzâra teşbihle tahattur! 5. Beyit كوستررسه نوبهارك عالمه كوستردكینحشرده اهل بهشته یینه رضوان كوستررGösterürse nevbahârun ‘âleme gösterdüginHaşrde ehl-i behişte yine Rıdvân gösterür Fehim-i Kadim (3)*Rıdvân: (fa.) Cennetin muhafızı ve kapıcısı olan meleğin ismidir. Hazinedar-ı Cennet.*Haşr-i baharî: Bir dolu cemâl ve kemâl  ve ihsân tecellisiyle şu meydan-ı tecrübe ve destgâh-ı imtihanda diriliş müjdesi. Sonra… Daru’s-selam’da Rıdvan’ın selamıyla: Hiç gözler görmemiş ve kulaklar işitmemiş kalb-i beşere hutûr etmemiş bir suretde, gayet parlak bir tarzda rahmete mazhariyet. 6. Beyitنغمۀ بلبل ینه رمز ایلدی كلشنده كیمهذه جنات عدن فادخلوها خالدینNagme-i bülbül yine remz eyledi gülşende kimHâzihî cennât-i ‘adnin fedhulûhâ hâlidînAhmed Paşa (5)*Hazihi Cennet-i Adnin: Burası Adn Cennetleridir. [(Onlar için) altlarından nehirler akan, içinde ebedî olarak kalıcı oldukları Adn Cennetleri vardır. … (Zümer, 73)]Fedhulûhâ hâlidîn: … Artık ebediyen kalıcı kimseler olmak üzere buraya girin! … (Tâ-Hâ, 76)*Hiçbir bülbül böyle şirin, hoş nağme etmemiştir. Gülistanı, ebedi Kur’ân Cennet’inden gelmiştir. Bütün bülbüllerin en efdali ve eşrefi en münevveri… nev-i beşerin Andelib-i zîşânı (asm.)!7. Beyitبلسه اكر یار نه جنّت ندركمسه دكشمز بوكونی یارینهBilse eğer yâr ne Cennet nedirKimse değişmez bugünü yarınaŞeyh Galib (6)*Gördü Cennet var çekirdekde kim / Ömr-i hakîkî bakar ol ân’ınaKaynakça1. BEDİÜZZAMÂN, Saîd Nursî, (2013), Asa-yı Musa, İstanbul: Altınbaşak Neşriyât2. Divan-ı Aziz Mahmud Hüdayi, Bursa İnebey Kütüphanesi, Genel, No: 734 (v. 49B)3. Divan-ı Fehim-i Kadim, Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emiri Manzum, AEmnz353 (v. 8B)4. Divan-ı Fuzuli, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Yazma Bağışlar, No: 09048 (v. 14A)[Divan-ı Fuzuli, Manisa İl Halk Kütüphanesi, No: 6417 (v. 10B)]5. Divan, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Lala İsmail, No: 00422 (v. 25A)6. Divan-ı Şeyh Galib, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, İhsan Mahvi, No: 00101 (v. 52A)7. Divan-ı Yûnus Emre, Milli Kütüphane, Yazmalar, No: 5360/2 (v. 163B)8. Divan-ı Zati, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi, No: 03363 (v. 74B)9. https://imla.kabikavseyn.com/10. https://kulliyat.risale.online/11. https://portal.yek.gov.tr/12 Hayrat Risâle 2.2.1 

دگرلی دوستلر، حرمت، انسانلرڭ بربرلریله  اولان ایلیشكیلرینی كوزللشدیرن، طوپلومده  محبّت و قرداشلگڭ كلیشمه سنه  قاتقی صاغلایان چوق أونملی بر دگریمزدر. حرمت، انسانڭ قراقترینی كوسترن أونملی أوزللكلردن بریدر. هر انسان، انسان اولدیغی ایچون صایغی یی حق ایدر. بو سببله  حرمت، یالڭزجه  بر كوركو قورالی دگل، عین زمانده  حیاتڭ تمل دگرلرندن بریدر.حرمت معناسنی افاده  ایدن پك چوق كوزل كلمه مز واردر. صایغی، احترام، تقدیر، تعظیم، توقیر، اعتبار كبی كلمه لر حرمت قاورامنڭ فرقلی یوڭلرینی آڭلاتیر. بو كلمه لر آراسنده  آڭلام فرقلیلقلری بولونسه  ده  هپسی انسانلرڭ بربرلرینه  و اورتاق دگرلره  قارشی داها دقّتلی، آڭلایشلی و أولچولی داورانمه لریله  ایلیشكیلیدر. بز ده  بو آیكی دركیمزده  حرمتی افاده  ایدن كلمه لریمزڭ كوكنلرینه  یولجیلق یاپالم ایسته دك. اوت، ایلك كلمه مز “حرمت”Değerli dostlar, hürmet, insanların birbirleriyle olan ilişkilerini güzelleştiren, toplumda muhabbet ve kardeşliğin gelişmesine katkı sağlayan çok önemli bir değerimizdir. Hürmet, insanın karakterini gösteren önemli özelliklerden biridir. Her insan, insan olduğu için saygıyı hak eder. Bu sebeple hürmet, yalnızca bir görgü kuralı değil, aynı zamanda hayatın temel değerlerinden biridir.Hürmet manasını ifade eden pek çok güzel kelimemiz vardır. Saygı, ihtiram, takdir, tazim, tevkir, itibar gibi kelimeler hürmet kavramının farklı yönlerini anlatır. Bu kelimeler arasında anlam farklılıkları bulunsa da hepsi insanların birbirlerine ve ortak değerlere karşı daha dikkatli, anlayışlı ve ölçülü davranmalarıyla ilişkilidir. Biz de bu ayki dergimizde hürmeti ifade eden kelimelerimizin kökenlerine yolculuk yapalım istedik. Evet, ilk kelimemiz “hürmet”HÜRMET: Bu kelime Arapçadan dilimize geçmiştir. Bir şeye veya bir kimseye değer vermekten ileri gelen ölçülü davranma hissi, çekinme ile karışık bir sevginin verdiği dikkat ve itina gösterme duygusu olarak tarif edilir. Hürmet inancın ve imanın yansımasıdır. Bir insan değerine ve önemine inanmadığı bir şeye hürmet etmez. Büyüklerimiz, “Hürmet saf gönülde açan çiçektir, insana yakışan güzel niyettir.” demişlerdir.İHTİRAM: Hürmet kelimesinden türemiş bir kelimedir. Manevi değerlere, yönelik hürmet etme manasında kullanılır. Mesela, anne baba, hoca gibi manevi değeri olan kişilere karşı yazılan mektuplar ihtirâmât-ı fâikalarımı arz ederim diye başlardı.SAYGI: Türkçe kökenlidir. “Saymak” kökünden türetilmiştir. Bir kimseye “değer vermek, itibar etmek, adam yerine koymak” gibi anlamlara gelir. Ayrıca, başkalarına karşı nazik davranma, karşısındakini düşünüp hakkına riâyet etme duygusunu da ifade eder. Mesela, “Komşusunun haklarına karşı çok saygılıdır.” gibi.TAKDİR: Bu kelime Arapça kökenlidir. Beğenme, güzel bulduğunu, beğendiğini belirtme anlamına gelir. Ayrıca bir kimsenin veya şeyin önemini, değerini anlama manasında da kullanılır. Sözgelimi toplumda takdir duygusu azalırsa iletişim zarar görür.TAZİM: Bu kelime Arapçadan dilimize geçmiştir. Hürmet etme, büyük sayıldığını belli edecek şekilde güzel muamelede bulunmaya denir. Mesela, “Çanakkale şehidleri her zaman tazimle yad edilir.” Ayrıca çoğul anlamda “tazimat” kelimesi de kullanılır. Mesela “Sadrazam Padişahın ayaklarına kapanarak arz-ı tazimat etti.”İTİBAR: Arapça ölçmek, tartmak, geçmek anlamındaki “ubûr” mastarından türemiştir. Değer verme, kendine değer verilme, önem verme, önem verilme, dikkate alma, dikkate alınma gibi manalara gelir. Ayrıca hatırı sayılır olma durumunu, şeref, haysiyet sahibi olmayı ifade eder. Misalen Şeyh Galib’in Resul-i Ekrem Efendimiz (asm) için yazdığı şu beyti itibar kelimesinin en yakıştığı beyittir: “Efendimsin cihanda i’tibârım varsa sendendir / Meyân-ı âşıkanda iştihârım varsa sendendir.”MUTEBER: İtibarlı olan şeylere verilen isimdir. Saygı gören, hatırı sayılır, saygın, itibarlı manasında kullanılır. Yine inanılır, güvenilir, itimada layık şeyler ve kişiler için de kullanılır. Mesela bu belge gerçektir, muteberdir. Yine mesela, Kanuni’nin meşhur beyti, “Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi, Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi.”MAKBUL: Arapçadan Türkçemize geçmiş bir kelimedir. “Kabule şayan olan, değerli, itibarlı ” anlamındadır. Örnek olarak “Peygamberler, insanlar içinde Allah’ın en makbul kullarıdır.” bu anlamdadır.TEVKIR: Bu kelime Arapça kökenli lakin unutulmuş bir kelimedir. “Vakar” kökünden gelir Karşısındakini yüksek tutma, ululama anlamındadır. Mesela, “Tevkır, insanın gönlündeki hürmetin davranışlarına yansımasıdır.”

فرانسز اوردو قوموتانی ناپولیون بوناپارت، چوق كنچ یاشده  عسكری باشاریلر قازانمشدر. ایتالیه یی اله  كچیردكدن صوڭره  كوزینی عثمانلی طوپراغی اولان مصره  دیكمشدر. مصره  ١٧٩٨ سنه سنده  یاپدیغی چیقارمه ده  مملوك بگلرینی یڭرك باشاریلی اولمشدر. آنجق بوراده  قالیجی اولابیلمه سی ایچون سوریه یی ده  اله  كچیرمسی كركییوردی. بونڭ ایچون عكّایی ضبط ایتمه یه  قرار ویردی. عثمانلی دولتی ده  بو صیره ده  بوش طورمییوردی. عكّا مركزلی اولارق صیدا والیلگی یاپان جزّار احمد پاشا بالذّات سلطان ٣نجي سلیم طرفندن مصر سر عسكری اولارق آتانوب، مصری فرانسزلردن قورتارمقله  كورولندیریلدی. آنجق بونڭ ایلك آشامه سی عكّاده  فرانسزلری پوسكورتمكدی. عثمانلی جغرافیه سنڭ هر یرندن جزّار احمد پاشانڭ امری آلتنه  كیرمك أوزره  عسكری برلكلر كوندریلدی. ناپولیونڭ یاقلاشیق ایكی آیلق عكّا قوشاتمه سی باشاریسزلقله  صوڭوچلاندی. توم آوروپه یی دیزه  كتیرن ناپولیون، سكسان یاشنه  یاقلاشمش بر عثمانلی پاشاسنه  مغلوب اولمشدی. بو یڭیلكینڭ أوزرینه  مصرده  ده  فضله  طورامایان ناپولیون، فرانسه یه  كری دوندی. بو سورچ ایچنده  سلطان ٣نجي سلیم، بالذّات قلمه  آلدیردیغی بر مكتوبی جزّار احمد پاشایه  كوندرمش و اونی ناپولیونه  قارشی قویمقله  كورولندیرمشدر. مكتوبده  سلطان ٣نجي سلیمڭ قوللاندیغی افاده لردن پاشایه  دویدیغی كوگنی و اونڭ باشاریلرینی ناصل تقدیر ایتدیگنی ده  آڭلایابیلییورز.Fransız ordu komutanı Napolyon Bonapart, çok genç yaşta askerî başarılar kazanmıştır. İtalya’yı ele geçirdikten sonra gözünü Osmanlı toprağı olan Mısır’a dikmiştir. Mısır’a 1798 senesinde yaptığı çıkarmada Memlûk beylerini yenerek başarılı olmuştur. Ancak burada kalıcı olabilmesi için Suriye’yi de ele geçirmesi gerekiyordu. Bunun için Akka’yı zaptetmeye karar verdi. Osmanlı Devleti de bu sırada boş durmuyordu. Akka merkezli olarak Sayda Valiliği yapan Cezzar Ahmed Paşa bizzat Sultan 3. Selim tarafından Mısır Seraskeri olarak atanıp, Mısır’ı Fransızlardan kurtarmakla görevlendirildi. Ancak bunun ilk aşaması Akka’da Fransızları püskürtmekti. Osmanlı coğrafyasının her yerinden Cezzar Ahmed Paşa’nın emri altına girmek üzere askerî birlikler gönderildi. Napolyon’un yaklaşık iki aylık Akka kuşatması başarısızlıkla sonuçlandı. Tüm Avrupa’yı dize getiren Napolyon, seksen yaşına yaklaşmış bir Osmanlı paşasına mağlup olmuştu. Bu yenilginin üzerine Mısır’da da fazla duramayan Napolyon, Fransa’ya geri döndü. Bu süreç içinde Sultan 3. Selim, bizzat kaleme aldırdığı bir mektubu Cezzar Ahmed Paşa’ya göndermiş ve onu Napolyon’a karşı koymakla görevlendirmiştir (BOA, TSMA.E, 428/38). Mektupta Sultan 3. Selim’in kullandığı ifadelerden paşaya duyduğu güveni ve onun başarılarını nasıl takdir ettiğini de anlayabiliyoruz.Tarih: 1799 (H. 1213) (1)Hû (2)Sen ki Sayda Valisi ve ol-havâli ve Mısır Kahire Seraskeri olan Cezzârü’l-hâc Ahmed Paşa’sın seni selâm-ı selâmet-i encâm-ı şâhânemle (3)taltîf eylediğimden sonra malûmun ola ki sen öteden beri gayret ve diyânetle mevsûf vüzerâ-yı izâmımın kudemâsından olduğuna binâen (4)bu esnâda iklim-i Mısır’a hücûm ve İskenderiye Kalesi’ni zabt eden Fransız keferesinin mukâbelesine Mısır Valisi Bekir Paşa (5)ümerâ ile bi’l-ittifâk gerçi ikdâm üzere olup ancak Mısır’a giden Fransız keferesi külliyetlice olduğundan müdâfaalarında beher-hâl (6)senin tarafından külliyetli iânete muhtâç oldukları zâhir olmak hasebiyle bundan akdem sen karîha-i sabîha-i mülûkânemden iktizâ eder ise (7)bi’n-nefs azîmet veyahud külliyetli asâkir irsâliyle ahali-i Mısır’a iânet eylemeye mutlaku’l-inân olarak serasker-i zafer-rehber tayîn (8)olunmuş olduğuna binâen her ne kadar şimdiye dek lâzım gelen iânetin istihsaline tarafından ikdâm olunmuş idüğü malûm-ı mülûkânem ise (9)dahî bu madde mevâdd-ı âhiraya mukayyes olmayıp tamâm-ı dîn ve devlete yeni baştan bir hizmet-i celîle gösterecek vakitler olduğundan başka (10)sen kuvvetli vüzerâmdan olup hem ol-havâlîyi muhâfazaya ve hem imdâd etmeye iktidârın malûm-ı şâhânem olmakla ne veçhile ve ne tarîkle (11)olur ise olsun serîan ve âcilen Mısır’da olan din kardeşlerine külliyetli asâkir ve imdâd ve iânet irsâliyle kefere-i mezkûre (12)ol-tarafta yerleşmeksizin cümlesinin kahr ve tedmîr ve izâlelerine muvaffak olmaya dâmen-i dermeyân-ı gayret eyleyesin bu bâbda zuhûra gelen (13)gayret ve hizmetin yirmi beş seneden beri din ve devlete sebkat eden hıdemât-ı sâbıka ki fâik olacağı ve bundan akdem memûriyetini (14)hâvî sâdır olan emr-i şerîfim ve bâlâsına ısdâr olunan hatt-ı hümâyûnum ve sadrazamım tarafından tahrîr olunan kâimeler mûciblerince amel (15)ve hareket eylemek matlûb-ı mülûkânem idüğü malûm-ı gayretim lüzûmun oldukta göreyim seni şu Mısır’a alelacele külliyetli imdâd irsâliyle (16)rızâ-yı bârî ve rızâ-yı şâhânemi ve burc-i Enbiyâ ve Evliyâ olan arazi-i mukaddese-i Mısriye’yi yed-i küffârdan tahlîs ile saâdet-i dâreyni (17)istihsâl edesin hemen Cenâb-ı Hak her işini teshîl eyleye âmin

İslam medeniyet tasavvurunda mülk Allah’a aittir ve insanoğluna bir emanet olarak tevdi edilmiştir. Bu kudsî emanetin şükrü, nimeti ifrat ve tefritten uzak, itidal üzere kullanmaktır. Kur’ân-ı Kerîm’deki “Yiyiniz, içiniz fakat israf etmeyiniz” emr-i ilâhîsi, asırlar boyunca Müslüman toplumların iktisat ahlâkını şekillendirmiştir. Osmanlı Devleti’nde de israfla mücadele, yalnızca hazineyi korumaya yönelik ekonomik bir tedbir değil; aynı zamanda içtimaî nizamı, ahlâkı ve devlet otoritesini muhafaza etmenin aslî bir rüknü olarak anlaşılmıştır. Gösteriş ve lüks merakı, devletin en güçlü olduğu devirlerde dahi cemiyeti içten içe çürüten bir hastalık olarak görülmüş; kılık kıyafetten araba yakıtına, bürokrasiden zamana kadar hayatın her alanında savurganlığın önüne geçmek için ciddî adımlar atılmıştır. Bu sayımızda Osmanlı Devleti’nin israf konusundaki hassasiyetini farklı vesikalarla inceliyoruz.Sultan III. Selim devrinde, 1793 tarihinde yayımlanan bir buyuruldu, toplumda baş gösteren lüks ve gösteriş merakına karşı devletin aldığı sert tedbirleri yansıtmaktadır. O dönemde kılık kıyafet, yalnızca bir ihtiyaç değil, kişinin cemiyetteki makam ve rütbesinin de bir nişanesiydi. Ancak haddini aşan bazı kimselerin rütbelerine uymayan ithal dokumalar, samur ve vaşak gibi pahalı kürkler, elmaslı hançerler ve yüzükler kullanarak lükse yönelmesi; hem millî servetin dışarıya akmasına hem de toplumsal hayatın bozulmasına yol açmıştı. Padişahın irâde-i seniyyesi referans alınarak hazırlanan bu belgede, kadınların feracelerinde pahalı ithal şeritler ve İngiliz çuhası kullanması sınırlandırılmış, kurallara uymayan müsrif ve edebe aykırı davrananların tebdil-i kıyafet gezen hafiyelerce derdest edilerek şiddetle cezalandırılacağı ilan edilmiştir.1914 tarihli bir Dâhiliye Nezâreti vesikası, teknolojinin getirdiği yeniliklerle israfın şekil değiştirse de mahiyetinin aynı kaldığını göstermektedir. Belge, motorlu araçların kullanılmaya başlandığı ilk dönemlerde Emniyet-i Umûmiye’ye ait otomobillerin benzin ve levazım tüketimindeki aşırılığa dikkat çekmektedir. Kamu malının idaresindeki başıboşluğun yol açtığı bu yakıt israfı anında tespit edilmiş ve araçların sevkini düzenleyecek katı bir talimatname acilen yürürlüğe konmuştur.Son vesikamız, zaman ve emek israfına yönelik bir tedbiri konu almaktadır. 1913 yılında, Balkan Harbi’nde Sağ Cenah Ordusu Kumandanı olan Fevzi (Çakmak) Paşa’nın kıtalara gönderdiği askerî genelge, bu hakikatin çarpıcı bir misalidir. Seferberlik gibi devletin beka mücadelesi verdiği kritik bir zaman diliminde, alt kademelerin çözebileceği meseleleri lüzumsuz yere üst makamlara aksettirmesi yani kırtasiyecilik, en kıymetli hazine olan zamanın israfı olarak görülmüştür. Fevzi Paşa, gereksiz yazışmaların cephede telafisi imkânsız vakit kayıplarına yol açtığını belirterek sorumluluk alınmasını ve meselelerin israfa mahal vermeden hızla çözülmesini emretmiştir.Bu belgeler, israfın gösterişli bir giysiden otomobil yakıtına, lüzumsuz bir resmî evraktan zaman yönetimine kadar ne denli geniş bir yelpazede ele alındığını göstermektedir. Ayrıca küresel tüketim kültürünün her türlü aşırılığı teşvik ettiği, hızlı modanın ve lüks tüketimin kaynakları pervasızca heba ettiği, enerji buhranlarının yaşandığı ve zamanın ekranlar karşısında israf edildiği günümüzde, insan fıtratının yıllar geçse de aynı zaaflara dûçar olabileceğini ortaya koymaktadır. İsraf hastalığı yalnızca vatandaşların değil, makam sahiplerinin de büyük bir imtihanıdır. Bunun çaresi de mülkün asıl sahibini hatırdan çıkarmamak, elindeki nimetin kadrini bilmek, emanetin büyük bir mesuliyet olduğunu idrak etmek ve israfın maddî manevî vebalinin farkına varmaktır. Vesika 1 Toplumdaki israfı önlemek amacıyla ulema, hacegân ve devlet ricali dışındaki memur, halk ve kadınların mevkilerine aykırı samur kürk, elmaslı silah, sandallı biniş ve Leh şeritli ferace gibi lüks giyim kuşamı kullanmalarını yasaklayan ve kuralları çiğneyenlerin tebdil hafiyelerce yakalanarak sorgusuz sualsiz cezalandırılacağını bildiren, sadrazamdan reisülküttaba gönderilen buyuruldu (26 Nisan 1793).HüveSahh(1) ʻİzzetlü re’îsü’l-küttâb efendi(2) Bir müddetden berü tabîʻat-ı nâsa ʻârız olan isrâfâtın refʻi husūsuna bundan akdem irâde-i hazret-i cihân-dârî taʻalluk idüb (3) bol yenli erkân kürkü giyenlerden mâʻadâ olan ketebe ve mültezimîn ve gediksiz zuʻamâ ve erbâb-ı tîmâr ve sâir efrâd-ı nâs rızāyî (4) ve çiçekli ve sâde donluk ve câr şâllar isti‘mâl itmemek ve Hind ve Haleb çiçeklisi ve beldâr giymemek ve yine bol yenli semmûr erkân kürkü giyenlerden (5) mâ‘adâ bir ehad semmûr kürk ve semmûr pâçesi ve semmûr nâfesi ve vaşâk ve kākūm kürk giymemek ve kibârdan mâ‘adâ elmâslı bıçak ve hançer (6) ve elmas yüzük isti‘mâline kimesne cesâret itmemek ve bol yenli erkân kürkü giyenlerden dahi kibârdan olmayanları libâslarını (7) haddine uydurub kibâra taklîd itmemek ve esnâf makūlesi Osmânlu’ya mahsūs olan çubuk dikişli kavuk giymeyüb ziyy (8) ve kıyâfetlerinden münâfî-i tavr-ı edeb sefâhet müşâhede olunmamak husūsları ve ʻulemâdan İstanbul kādīsı pâyesine resîde olanlar ve hâcegân-ı (9) dîvân-ı hümâyûndan menâsıb-ı sitte rütbesini ihrâz idenler ve kapucıbaşılar ve Enderûn-ı Hümâyûn ağalarından mâ‘adâ bir ferd içi (10) sandâllı biniş ve cübbe kesdirmemek ve nisâ tā’ifesi fî-mâ-ba‘d Leh şerîdi kullanmayub ve derzîler esvâb içün Leh şerîdi kesmemek (11) ve tā’ife-i nisâ içün İngiliz şâlîsi çûkadan ve Üngürî şâlîsinden ferâce ve ferâceye altı rub‘dan ziyâde yaka olmamak (12) mâddeleri şeref-yâfte-i sudûr olan mü’ekkid ve müşeddid hatt-ı hümâyûn-ı şevket-makrûn mûcebince beyâz üzerlerine başka başka fermân-ı ʻâlîler (13) ısdârıyla iktizā idenlere tenbîh birle ol vechile karâr-gîr-i nizām olmak mülâbesesiyle bu mâddelere ʻale’d-devâm ri‘âyet olunarak kimesne (14) tarafından hilâfına cür‘et olunmamak lâzımeden iken el-hâletü hâzihî kendüyi bilmez ve hayr ve şerri fark itmez ba‘zı bî-edeb ve süfehâ (15) makūlesi münâfî-i nizām ve mugāyir-i emr ü irâde-i hazret-i tâc-dârî memnû‘ olan elbiseyi giymek ve kesdirmek ve şâl kuşanmak (16) misillü harekete cesâret eyledikleri meşhûd olub o makūlelerin ʻalâ eyyi hâlin ahz ü te’dîbleriyle nizām-ı mezkûrun istikrârı (17) husūsuna tekrâr irâde-i cenâb-ı cihân-dârî müte‘allık olduğuna binâ’en baʻde’l-yevm hilâfı hareket her kimden sudûr ider ise o makuleler (18) yalnız tekdîr ve tahzîr ile iktifâ olunmayub beher hâl haklarında cezâ tertîbiyle mücâzât olunacakları ve mukaddem ve mu’ahhar bu husūs ol vechile (19) tenbîh ve te’kîd olunmuşiken mütenebbih olmadıklarıçün kendü elleriyle nefislerini mehlekeye ilkā itmiş olacakları zāhir olmakdan nâşî ol bâbda (20) bu defʻ dahi lâzım gelenlere hitāben başka başka fermânlar ısdârıyla tenbîh ve te’kîd olunmuş olmağla imdi sâlifü’l-beyân nizāmın ʻale’d-devâm (21) istimrâr ve istikrârıçün siz dahi keyfiyyeti iktizā idenlere tekrâr be-tekrâr ber-vech-i te’kîd ifâde ve tenbîhe mübâderet ve hiç ferdden (22) nizām-ı mezkûra mugāyir hareket mesmû‘ ve meşhûd olmamasına ve erbâbı olanlardan mâ‘adâ memnû‘ olan elbiseyi iktisâya kimesne tarafından (23) cesâret vukū‘a gelmemesine ikdâm ve nezāret ve bol yenli erkân kürk giyenler dahi hadlerini tecâvüz itmemek üzere lâzım gelenlere (24) tenbîh ve tefhîme mübâderet birle icrâ-yı irâde-i hüsrevâneye bezl-i makderet eyleyesiz. Şöyle ki işbu irâde-i şâhânenin icrâsı (25) beher hâl matlûb olmakdan nâşî bu husūs içün taraf taraf tebdîller ihrâcıyla tecessüs olunacağına binâ’en o makūle hilâf-ı hareket (26) idenler ahz ve bilâ-su’âl haklarından gelinmek muhakkak olmağla ona göre keyfiyyeti lâzım gelenlere gereği gibi ifâde ve i‘lâna mübâderet (27) eyleyesin deyü(28) buyuruldu. 15 N sene 207 Vesika 2 Otomobillerdeki aşırı yakıt ve malzeme israfını önlemek amacıyla hazırlanan kullanım talimatnamesinin onaylanması hakkında Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti’nden Dâhiliye Nezâreti’ne gönderilen tezkire-i aliyye (4 Ekim 1914).Hüve / Dâhiliye Nezâreti / Emniyet-i ʻUmûmiye Müdîriyeti / Muhâberât ve Tensîkāt ŞuʻbesiAded / Dâhiliye Nezâret-i Celîlesine(1) Devletlü efendim hazretleri(2) Emniyet-i ʻUmûmiyeye âid otomobillerin benzin ve levâzım-ı sâire sarfiyât ve istihlâkâtında istiksâr idilecek derecede isrâfât vukūʻa gelmekde olduğu ve bi’t-tedkīk sarfiyât-ı maʻrûza-i zâidenin (3) otomobillerin seyr ü hareketlerinin te’mîn-i itrâd ve intizâmına kâfil taʻlîmâtnâmenin fikdânından inbiʻâs itmekde bulunduğu anlaşılmış ve bu bâbda tanzîmi muktezî taʻlîmâtnâme leffen takdîm kılınmış olmağla tensîb-i (4) sâmîlerine iktirân itdiği sūretde vücûb-ı merʻiyetine irâde-i ʻaliyyelerinin şâyân buyurulması ʻarz olunur. Ol bâbda emr ü fermân hazret-i men lehü’l-emrindir. (5) Fî 14 Zi’l-kaʻde sene 332 ve fî 21 Eylül sene 330 (6) Müdîr İsmail Vesika 3 Seferberlik esnasında artan aşırı kırtasiyeciliğin, gereksiz yazışmaların ve zaman kaybının önlenmesi; birliklerin kendi yetki alanlarındaki işleri üst makamlara aksettirmeden doğrudan doğruya kendi aralarında halletmesi hakkında Sağ Cenâh Ordusu Kumandanından askerî birliklere gönderilen tamim niteliğinde tezkire (18 Eylül 1913)HüveŞuʻbe 2 / 4717Kırkkilise’den / 5 Eylül sene 329(1) Fırkalara, Kayseri Alayı’na, Süvârî Alayı’na, Nakliye Kollarına tezkire(2) Seferber orduda en ziyâde muʻâmelât-ı kırtāsiyenin taklîli lâzımeden olduğu (3) hâlde evrâk-ı mevrûde her gün yüzlere bâliğ olmakda ve cidden tahammül-fersâ bir hâl almaktadır. (4) Bunların içinde gerek efrâda ve gerek zābitāna ve sâir husūsāta ve fırkalarla kıtaʻāt arasında doğrudan (5) doğruya muhābere ve hallolunacak mesâ’ilin kolordudan imrârına (6) lüzûm olmayıp hem zamân zıyāʻından ve hem de bî-sûd meşgaleden kurtulmak içün (7) her fırka ve kıtʻaca salâhiyet dâiresinde muʻâmele îfâ olunarak (8) _____ bi’l-hāssa temennî ve tavsiye olunur.(9) Yazıldı. Fî 4/5 minhuMinhu (imza)KELİMELER:Ahz ü te’dîb: Yakalayıp cezalandırma, terbiye etmeAle’d-devâm: Sürekli, kesintisizceBaʻde’l-yevm: Bugünden sonra, bundan böyleBeher hâl: Ne olursa olsun, her durumdaBeldâr: Çizgili veya desenli kumaş türüBeyâz üzerlerine: Boş beyaz kâğıt üzerine, temiz nüsha olarakBezl-i makderet: Bütün gücünü ve kudretini sarf etmekBi’t-tedkīk: İnceleme yapılarak, araştırılmak suretiyleBî-sûd: Faydasız, yararsız, boşunaBiniş: Geniş kollu, cübbeye benzer biniş hırkasıBundan akdem: Bundan önceCâr: Kadınların sokakta giydiği çarşaf veya örtüCihân-dârî: Dünyaya sahip olan padişaha aitÇubuk dikişli kavuk: Dilimli ve dikişli bir tür resmi başlıkDerzî: TerziDonluk: Şalvarlık veya iç giysilik kumaşEfrâd-ı nâs: Halk tabakası, sıradan insanlarEl-hâletü hâzihî: Şu anki durumdaErbâb-ı tîmâr: Tımar sahipleriEvrâk-ı mevrûde: Gelen evraklar, gelen kâğıtlarErkân kürkü: Devlet ileri gelenlerinin ve yüksek rütbelilerin giydiği resmi kürkFerâce: Kadınların sokakta giydiği geniş üstlük pardösüFikdân: Yokluk, bulunmama, eksiklikFî-mâ-ba‘d: Bundan böyle, bundan sonraGediksiz: Belirli bir kadroya, beratlı imtiyaza veya resmi yetkiye sahip olmayanHâcegân: Yüksek dereceli memurlar, bürokrasi rütbelileriHüsrevâne: Padişaha yakışır biçimde, padişahçaIsdâr: Çıkarma, yayımlamaİhrâz: Kazanmak, elde etmekİkdâm: Gayret gösterme, çaba sarf etmeİktirân: Ulaşma, kavuşma, erişmeİktisâ: Giyinme, kuşanmaİlkā itmek: Atmak, düşürmekİmrâr: Geçirme (kolordudan imrârı: kolordu üzerinden geçirilmesi)İnbiʻâs itmek: İleri gelmek, kaynaklanmakİngiliz şâlîsi: İngiltere yapımı tiftik yünlü ve parlak ince kumaşİstihlâkât: Tüketimler, kullanılan maddelerİstiksâr idilmek: Çok görülmek, aşırı bulunmakİstimrâr: Sürüp gitme, devam etmeİtrâd: Düzenlilik, aksamadan sürüp gitmeKâfil: Sağlayan, temin eden, kefil olanKākūm: Beyaz renkli, değerli bir sansar türü, kakımKarâr-gîr-i nizām olmak: Düzenin ve kuralın yerleşip sağlamlaşmasıKetebe: Kâtipler, yazıcılarKibâr: Devlet büyükleri, ileri gelenlerLeffen: İlişikte, ek olarakLeh şerîdi: Polonya (Lehistan) menşeli işlemeli şerit veya sırmaMâʻadâ: Başka, gayrı, -den başkaMakūle: Takım, çeşit, zümreMaʻrûza: Arz olunan, bildirilenMehleke: Helak yeri, tehlikeli uçurumMen lehü’l-emr: Emir ve yetki sahibi kimse, padişahMenâsıb-ı sitte: Altı makam (Osmanlı bürokrasisinde kâtiplikten yetişenlerin en üst altı derecesi)Mesmûʻ: İşitilmiş, duyulmuşMugāyir: Aykırı, tersMukaddem ve mu’ahhar: Önce ve sonra (defalarca)Mü’ekkid: Pekiştiren, teyit edenMübâderet: Girişme, hemen teşebbüs etmeMücâzât: CezalandırmaMülâbese: Sebep, vesileMültezimîn: Mültezimler (iltizam usulüyle vergi toplama hakkını alanlar)Müşeddid: Sertleştiren, hükmünü ağırlaştıranMütenebbih: Uyarılmış, aklı başına gelmişNâşî: Kaynaklanan, ileri gelenNezāret: Gözetleme, denetlemeRe’îsü’l-küttâb: Dışişleri ve bürokrasiden sorumlu üst düzey Osmanlı devlet adamıRefʻ: Ortadan kaldırma, kaldırmaRızāyî: Bir tür ipekli kumaşRubʻ: Dörtte bir (yaklaşık bir karışlık uzunluk ölçüsü)Sahh: Doğrulandı, tasdik edildi (belgenin defterdar tarafından onaylandığını gösteren işaret)Sâlifü’l-beyân: Az önce beyan edilenSandâl: İpek ve pamuk karışımı parlak bir kumaş türüSarfiyât: Harcamalar, giderlerSemmûr nâfesi: Samurun göbek veya boyun altı kürkünden yapılan giysiSemmûr pâçesi: Samurun bacak kürkünden yapılan giysiSemmûr: Sansargiller familyasından, postu için avlanan samur hayvanı Sudûr: Meydana gelme, ortaya çıkmaSüfehâ: Savurganlar, zevk ve sefahate düşkün akılsızlarŞevket-makrûn: Büyüklük ve haşmetle bezenmişTabîʻat-ı nâs: İnsanların huyu, mizacı veya alışkanlığıTâc-dâr: Taç sahibi (padişah)Tahammül-fersâ: Dayanılmaz, katlanılması güç, tüketiciTahzîr: Sakındırma, ikaz etmeTaklîl: Azaltma, aza indirmeTaʻlîmâtnâme: Yönetmelik, yönergeTebdîller ihrâcı: Tebdil-i kıyafet gezicilerin (kıyafet değiştirmiş gizli görevlilerin) sahaya çıkarılmasıTecessüs: Gizlice araştırma, casuslamaTefhîm: Bildirme, anlatıp kavratmaTekdîr: Azarlama, paylamaTensîb-i sâmî: Yüce/üst makamın uygun görmesi, onayıTensîkāt: Düzenlemeler, teşkilatlandırma veya kadro düzenlemeleriÜngürî şâlîsi: Macaristan (Üngürüs) menşeli tiftik yünlü kumaşVaşâk: Kürkü makbul yırtıcı bir hayvanVücûb-ı merʻiyet: Yürürlüğe girmesinin gerekliliği, geçerlilik kazanmasıYen: Giysi koluZâide: Fazla, gereksizZiyy: Kılık, kıyafet tarzıZuʻamâ: Zeamet sahipleri (orta büyüklükteki dirlik sahipleri)

Bu sayımızdan itibaren harf ve kelime çalışmalarına başlıyoruz. Silik harflerin üzerinden geçerken dikkatle yazmaya ve acele etmemeye çalışalım. Elinizin alışması ve yazınızın güzelleşmesi için bu dikkat ve sabır önemli olacaktır.

Dergiyi takip edenler, yazmanın da zevkine ulaşıyorlar. Her ay ilerlediğinizi sizler de fark ediyorsunuz. Her işte olduğu gibi, bu işte de bizzat kendimizin gayret göstermesi önemli olacaktır.DEDEMİN ESKİ CEKETİAhmet, dedesinin odasındaki eski ahşap gardırobu karıştırırken dirsekleri yamalı, düğmeleri birbirinden farklı kadife bir ceket buldu. Ceketi burun kıvırarak dedesine götürdü:“Dede, bu ceket artık eskimiş, rengi solmuş ve her yeri yama içinde. Neden bunu hâlâ saklıyorsun? Atalım gitsin, sana yenisini alalım.”Dedesi gülümsedi, ceketi şefkatle eline aldı ve kumaşını okşayarak şöyle dedi:“Bak oğul; bu ceketi bana otuz yıl önce babam almıştı. İlk yılından sonra astarı söküldü, diktik; dikmeyi öğrendim. Sonraki yıl cebi yırtıldı, sağlamlaştırdık; cebimdeki rızkı korumayı öğrendim. Yıllar sonra dirsekleri aşındı, anneannen oraya deri yamalar koydu; estetiğin kusurları örtmekte gizli olduğunu gördüm.” Ç Ö Z Ü M

EL-HADÎSÜ’L-SÂBİʻ VE’L-ʻİŞRÛNKāle Resûlullah sallallâhu ʻaleyhi ve sellem: İttekû ferâsete’l-mü’mini fe-innehû yenzuru bi-nûrillâh.“Siz mü’minin firâsetinden hazer idiniz, tahkīkan ol mü’min nûr-ı İlâhî ile nazar ider.” Şol mü’min-i pâk-serîret ki meleke-i kābiliyyet ile feyz-i İlâhîden iktibâs-ı nûr-ı ferâset itmiş ola, bâdî-i nazarda serâyir-i zamâyir-i nâsa vâkıf olur. Bu bir niʻmet-i celîledir ki saʻy ü kûşiş ile ele girmez, mahz-ı ʻatiyye-i Rabbâniyye ve mevhibe-i Sübhâniyyedir. Erbâbü’d-düvel mülhemûn fehvâsınca ekseriyâ selâtīn-i ʻizām ve vüzerâ-yı ʻadâlet-ittisâm bu niʻmet-i celîleye mazhar olmuşdur. Emr-i ferâset-i hükûmet ve eyâletde şart-ı küllîdir. Erbâb-ı şuʻûr ü intibâh ve ashâb-ı devlet ve câha zîb ve ârâyiş ve sebeb-i tereffüh ve âsâyişdir. Hükkâm-ı kirâma vâcibdir ki sevâbık ve levâhık havâdis-i vekāyiʻa dîde-i firâset ile nigâh-efgen tedkīk olub vâzıh ve âşikâr ise muktezā-yı şerʻ-i kavîm ile ʻamel idüb hafî ve setîr ise nûr-ı firâset ile tenvîr eyleyeler. Hukemâ firâseti iki nevʻe taksîm eylemişlerdir. Biri firâset-i şerʻiyyedir ki vâsıta-i tezkiye-i nefs ve tasfiye-i kalb ile hicâb-ı gaflet ʻayn-ı basîretden refʻ olub nûr-ı îkānla bînâ olur. Bu saʻâdet ashâb-ı velâyet ve selâtīn-i sāhib-i ʻadâlete müyesserdir. Ve biri firâset-i hikemîdir ki ekseriyâ tecrübe ile bulunmuş ve hey’et-i eşkâlden istidlâl olunmuşdur. Erbâb-ı ʻakl ü basīret olan kibâr-ı devletin firâseti bu kabildendir. Egerçi firâset emr-i celîldir ammâ medâr-ı hükm olmaz. Baʻzı umûr-ı müştebihde iʻmâl olunur.KıtʻaBer-dil-i pâk-i ehl-i devlet ü dîn / Feyz-i ilhâm mî-resed zi-Hudâ Der-reh-i hakk galat ne-hāhed kerd / Her ki-râ nûr-ı ûst râhenümâ[Din ve devlet ehlinin temiz gönlüne Allah’tan ilham feyzi ulaşır. Kılavuzu ve yol göstericisi O’nun (Allah’ın) nuru olan kimse, hak yolunda asla hata etmez.]‘Atiyye-i Rabbâniyye: Cenâb-ı Hakk’ın karşılıksız lütfu, ilahi bağış / ‘Ayn-ı basīret: Basiret gözü, kalp gözü, sezgi kabiliyeti / Ârâyiş: Süsleme, intizam / Ashâb-ı velâyet: Veliler, ermişler, manevi tasarruf sahipleri / Bâdî-i nazar: İlk bakış, meseleye ilk nazar ediş / Bînâ: Gören, görüş sahibi, basiretli / Dîde-i firâset: Feraset gözü, kalp gözü / Erbâbü’d-düvel: Devlet ricali, hükümet idarecileri ve yöneticiler / Fehvâ: Bir sözün ifade ettiği asıl mana, kavram, mefhum / Firâset: Feraset, hemen anlama, çabuk kavrama, zihin uyanıklığı, anlayış, sezgi, / Firâset-i hikemî: Dış görünüş, tecrübe ve mantıksal çıkarımlarla elde edilen felsefî feraset / Firâset-i şerʻiyye: Nefsi tezkiye ve kalbi tasfiye ile elde edilen ilahi sezgi / Hey’et-i eşkâl: Şekillerin yapısı, dış görünüşler, fizyonomik özellikler / Hicâb-ı gaflet: Gaflet perdesi, hakikati görmeyi engelleyen gafillik örtüsü / Hukemâ: Filozoflar, hekimler, hikmet ehli bilgeler*Kaynak: Osmanzâde Tâib Ahmed (v.1136/1724)

صوڭره  بورادن قدسه  حركت ایتدم. یولده  یونس پیغمبرڭ قبرینی زیارت ایتدم. یانی باشنده  بویوك بنالر و بر مسجد واردی. اوراده  عیسانڭ طوغدیغی و طوغومندن أوڭجه  مریمه  اوزاتیلان مشهور خرما آغاجنڭ ایزلرینڭ بولوندیغی بیت لحمی زیارت ایتدم. چوق قالابالق بر یر. خرستیانلر بورایه  حرمت كوسترییورلر. كلن زیارتجیلره  ضیافت ویرییورلر. داها صوڭره  بیت المقدس دییه  بیلینن مسجده  اولاشدم. بوراسی یوجه لك صیره لامه سنده  ایكی اولو مسجددن (مسجدِ حرام و روضۀ مطهّره ) همن صوڭره  كلیر. (... )بو مسجد، غایت صنعتكارانه  بر طرزده  یاپیلمش اولو معبدلردندر. معماری آچیدن اشسز كوزللكده در. یر یوزنده  بوندن داها بویوك مسجد بولونمدیغی سویلنییور. طوغودن باتی یه  اوزونلغی مالكي یه  أولچوسیله  ٧٥٢ آرشین، كونیدن قوزیه  كنیشلگی ایسه  ٤٣٥ آرشیندر. أوچ طرفدن آیری آیری قاپیلر واردر. بن قبله  طرفنڭ یالڭز بر قاپیسنی بیلییورم. اورادن امام كیرر. مسجد، چاتیسز، كنیش بر میداندن عبارتدر. ساده جه  “مسجدِ اقصا” دییه  بیلینن مكان چاتی ایله  أورتولیدر. معماریسنده  كوزه  چارپان هنر و صنعت، انسانی حیرته  دوشورور. قبه نڭ هر یانی آلتین ییلدیزلرله ، چشید چشید رنگارنك نقشلرله  سوسلیدر. مسجدده  أوستی چاتیله  قاپلانمش برقاچ بولوم داها واردر.قبة الصحرا: بو قبه  چوق صاغلامدر. انسانی شاشیرتان، صوڭ درجه  غریب بر بنا. كوزللكدن نصیبنی آلمش. هر یانی صنعتكارجه  بزنمش. مسجدڭ تام اورته سنده ، یوكسك بر چیقینتی أوزرینه  انشا ایدیلمشدر. اوڭا مرمر بر مردیونله  چیقیلیر. درت قاپیسی واردر. قبه نڭ هر یاننه  صنعتكارانه  بر طرزده  مرمر دوشنمشدر. ایچنی و طیشنی، توم كوزللكلرینی، سوسلرینی تعریف ایتمكدن عاجز قالیر قلم. سوسلرڭ چوغی آلتین ییلدیزلی اولدیغندن ایشیق كبی پارلار، بر یانوب بر سونر. قبه نڭ تام اورته سنده ، كتابلرده  آڭلاتیلدیغی كبی، ایلچیلر أوڭدری پیغمبریمزڭ كوگه  یوكسلدیگی قوتسال قیا (صحرا) كورولور. بو قیا پك سرتدر. یاقلاشیق بر آدم بویی یوكسكلكده در. آلت طرفنده  بر اوطه  صاییلابیله جك قدر كنیش بر مغاره  موجوددر. بورانڭ ده  یوكسكلگی یینه  انسان بوینده ، ایچری یه  مردیونله  اینیلیر. اوراده  محراب شكلنده  بر چیقینتی وار. قایانڭ اطرافنی چپه چوره  صاران ایكی قفس بولونویور. قیایه  داها یاقین اولان دمیردن، اوزاق اولان ایسه  آغاچدندر. آیریجه  قبه نڭ أوزرنده  آصیلی بر قالقان واردر. خلق، بو قالقانڭ جنگاور حمزه  ب. عبد المطلبه  عائد اولدیغنه  اینانیر.قدسده  بولونان بعض مبارك مكانلربونلردن بری شهرڭ طوغوسنده ، یوكسك بر تپه  أوزرنده ، جهنّم وادیسی دییه  بیلینن بر چوقورڭ كنارنده كی بنادر. عیسی پیغمبرڭ كوگه  چیقدیغی یر بوراسیدر، دینیلییور. أوڭلی صوفی رابعة العدویه  ایله  قاریشدیریلمامسی كركن و چولده  كزدیگی ایچون رابعه  بدویی یه  دینیلن محترم خاتونڭ مزاری ده  زیارت ایدیلن مكانلردندر. جهنّم وادیسینڭ تام اورته سنده  بولونان بر كلیسایه  خریستییانلر، “حضرت مریمڭ قبریدر.” دییه رك چوق حرمت كوستریرلر. یینه  اوراده  خرستیانلرجه  قوتسال قبول ایدیلن باشقه  بر كلیسا موجود. اونلر بورایی زیارت ایدر. حضرت عیسانڭ قبری اولدیغنه  اینانیرلر. فقط بو كرچك دگل! (... ) اوراده  عیسی پیغمبرڭ بشیگنڭ قونولدیغی یر وار. انسانلر اوغور و بركت ایچون اورایه  كیدرلر. ربّمزڭ سلامی و بركتی عیسی پیغمبر أوزرینه  اولسون.Sonra buradan Kudüs’e hareket ettim. Yolda Yunus Peygamber’in kabrini ziyaret ettim. Yanı başında büyük binalar ve bir mescit vardı. Orada İsa’nın doğduğu ve doğumundan önce Meryem’e uzatılan meşhur hurma ağacının izlerinin bulunduğu Beytlehem’i ziyaret ettim. Çok kalabalık bir yer. Hristiyanlar buraya hürmet gösteriyorlar. Gelen ziyaretçilere ziyafet veriyorlar. Daha sonra Beytülmakdis diye bilinen mescide ulaştım. Burası yücelik sıralamasında iki ulu mescitten (Mescid-i Haram ve Ravza-i Mutahhara) hemen sonra gelir. (...)Bu mescit, gayet sanatkârane bir tarzda yapılmış ulu mabetlerdendir. Mimari açıdan eşsiz güzelliktedir. Yeryüzünde bundan daha büyük mescit bulunmadığı söyleniyor. Doğudan batıya uzunluğu mâlikîye ölçüsüyle 752 arşın, güneyden kuzeye genişliği ise 435 arşındır. Üç taraftan ayrı ayrı kapılar vardır. Ben kıble tarafının yalnız bir kapısını biliyorum. Oradan imam girer. Mescit, çatısız, geniş bir meydandan ibarettir. Sadece “Mescid-i Aksa” diye bilinen mekân çatı ile örtülüdür. Mimarisinde göze çarpan hüner ve sanat, insanı hayrete düşürür. Kubbenin her yanı altın yıldızlarla, çeşit çeşit rengârenk nakışlarla süslüdür. Mescitte üstü çatıyla kaplanmış birkaç bölüm daha vardır.Kubbetü’s-Sahra: Bu kubbe çok sağlamdır. İnsanı şaşırtan, son derece garip bir bina. Güzellikten nasibini almış. Her yanı sanatkârca bezenmiş. Mescidin tam ortasında, yüksek bir çıkıntı üzerine inşa edilmiştir. Ona mermer bir merdivenle çıkılır. Dört kapısı vardır. Kubbenin her yanına sanatkârane bir tarzda mermer döşenmiştir. İçini ve dışını, tüm güzelliklerini, süslerini tarif etmekten âciz kalır kalem. Süslerin çoğu altın yıldızlı olduğundan ışık gibi parlar, bir yanıp bir söner. Kubbenin tam ortasında, kitaplarda anlatıldığı gibi, elçiler önderi Peygamberimizin göğe yükseldiği kutsal kaya (sahra) görülür. Bu kaya pek serttir. Yaklaşık bir adam boyu yüksekliktedir. Alt tarafında bir oda sayılabilecek kadar geniş bir mağara mevcuttur. Buranın da yüksekliği yine insan boyunda, içeriye merdivenle inilir. Orada mihrap şeklinde bir çıkıntı var. Kayanın etrafını çepeçevre saran iki kafes bulunuyor. Kayaya daha yakın olan demirden, uzak olan ise ağaçtandır. Ayrıca kubbenin üzerinde asılı bir kalkan vardır. Halk, bu kalkanın cengâver Hamza b. Abdulmuttalib’e ait olduğuna inanır.Kudüs’te Bulunan Bazı Mübarek MekânlarBunlardan biri şehrin doğusunda, yüksek bir tepe üzerinde, Cehennem Vadisi diye bilinen bir çukurun kenarındaki binadır. İsa Peygamber’in göğe çıktığı yer burasıdır, deniliyor. Ünlü sûfî Râbia el-Adeviyye ile karıştırılmaması gereken ve çölde gezdiği için Râbia Bedeviyye denilen muhterem hatunun mezarı da ziyaret edilen mekânlardandır. Cehennem Vadisi’nin tam ortasında bulunan bir kiliseye Hristiyanlar, “Hz. Meryem’in kabridir.” diyerek çok hürmet gösterirler. Yine orada Hristiyanlarca kutsal kabul edilen başka bir kilise mevcut. Onlar burayı ziyaret eder. Hz. İsa’nın kabri olduğuna inanırlar. Fakat bu gerçek değil! (...) Orada İsa Peygamber’in beşiğinin konulduğu yer var. İnsanlar uğur ve bereket için oraya giderler. Rabbimizin selamı ve bereketi İsa Peygamber üzerine olsun.*Kaynak: İbn Battûta Seyahatnâmesi, çev. A. Sait Aykut, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2000, s. 80–85.

كوهر نسیبه  خاتون دار الشفاسی، قیصرینڭ قوجه  سنان ایلچه سنده  بولونور. ١٢١٠-١٢١٤ ییللری آراسنده  انشا ایدیلن بو یاپی، طب اگیتیمی ایله  صاغلق خدمتلرینڭ بر آراده  ویریلدیگی دنیانڭ ایلك خسته خانه لرندن بری اولارق بیلینیر.سلچوقلی سلطانی ١نجي غیاث الدّین كیخسرو طرفندن، وفات ایدن قیز قرداشی كوهر نسیبه  خاتونڭ وصیتی أوزرینه  یاپدیریلمشدر. روایته  كوره  نسیبه  خاتون، او دونمده  باش سپاهی اولارق كورو یاپان بر قوموتانه  كوڭلنی ویرمشدر. بونی دویان آغابگی ١نجي غیاث الدّین كیخسرو، بو طورومه  قارشی چیقمش و قوموتانی سفره  كوندره رك اوزاقلاشدیرمق ایسته مشدر. آنجق سفردن قوموتانڭ شهید اولدیغی خبری كلنجه  نسیبه  خاتون بویوك بر أوزونتو یاشامش و اینجه  خسته لغه  یاقه لانمشدر.قرداشنڭ طورومنڭ هر كچن كون آغیرلاشدیغنی كورن غیاث الدّین كیخسرو، بو حاله  چوق أوزولمش و اوڭا صوڭ ایستگنی صورمشدر. نسیبه  خاتون ده  “دردینڭ چاره سی اولانلره  شفا طاغیتیلسین، توم دردلره  چاره  آرانسین.” دییه رك كندیسندن صوڭره  بر شفاخانه  یاپدیریلمه سنی وصیت ایتمشدر.ایشته  بو شفاخانه ، بویله سنه  حزنلی بر حكایه نڭ و آڭلاملی بر وصیتڭ آردندن انشا ایدیلمشدر.شفاخانه  ایله  مدرسه نڭ بر آراده  بولونمسی، او دونمده  طب اگیتیمی و صاغلق خدمتلرینڭ بر بتون اولارق أله  آلیندیغنی كوسترمكده در. كنل یاپیسیله  “چفته  مدرسه ” اولارق تاصارلانان بو اثر، سلچوقلی معماریسنڭ كوزل أورنكلرندن بریدر. طاش مالزمه دن انشا ایدیلمش اولوب صو سسیله  تداوی امكانی صونان حوضلی بر آولی یه  ده  صاحبدر. ایچ آولیسی و درت یوڭده  اوزانان ایوانلریله  دقّت چكن یاپنڭ آولیسی اطرافنده  خسته  اوطه لری و ایوانلر یر آلمقده در.یاقلاشیق ٨٢٠ ییلدر آیاقده  طوران بو كوزل سلچوقلی اثری، كونمزده  “سلچوقلی اویغارلغی موزه سی (كوهر نسیبه  طب تاریخی موزه سی)” اولارق خدمت ویرمكده در.Gevher Nesibe Hatun Darüşşifası, Kay­seri’nin Kocasinan ilçesinde bulunur. 1210-1214 yılları arasında inşa edilen bu yapı, tıp eğitimi ile sağlık hizmetlerinin bir arada verildiği dünyanın ilk hastanelerinden biri olarak bilinir.Selçuklu Sultanı 1. Gıyaseddin Keyhüsrev tarafından, vefat eden kız kardeşi Gevher Nesibe Hatun’un vasiyeti üzerine yaptırılmıştır. Rivayete göre Nesibe Hatun, o dönemde başsipahi olarak görev yapan bir komutana gönlünü vermiştir. Bunu duyan ağabeyi 1. Gıyaseddin Keyhüsrev, bu duruma karşı çıkmış ve komutanı sefere göndererek uzaklaştırmak istemiştir. Ancak seferden komutanın şehit olduğu haberi gelince Nesibe Hatun büyük bir üzüntü yaşamış ve ince hastalığa yakalanmıştır.Kardeşinin durumunun her geçen gün ağırlaştığını gören Gıyaseddin Keyhüsrev, bu hâle çok üzülmüş ve ona son isteğini sormuştur. Nesibe Hatun da “Derdinin çaresi olanlara şifa dağıtılsın, tüm dertlere çare aransın.” diyerek kendisinden sonra bir şifahane yaptırılmasını vasiyet etmiştir.İşte bu şifahane, böylesine hüzünlü bir hikâyenin ve anlamlı bir vasiyetin ardından inşa edilmiştir.Şifahane ile medresenin bir arada bulunması, o dönemde tıp eğitimi ve sağlık hizmetlerinin bir bütün olarak ele alındığını göstermektedir. Genel yapısıyla “Çifte Medrese” olarak tasarlanan bu eser, Selçuklu mimarisinin güzel örneklerinden biridir. Taş malzemeden inşa edilmiş olup su sesiyle tedavi imkânı sunan havuzlu bir avluya da sahiptir. İç avlusu ve dört yönde uzanan eyvanlarıyla dikkat çeken yapının avlusu etrafında hasta odaları ve eyvanlar yer almaktadır.Yaklaşık 820 yıldır ayakta duran bu güzel Selçuklu eseri, günümüzde “Selçuklu Uygarlığı Müzesi (Gevher Nesibe Tıp Tarihi Müzesi)” olarak hizmet vermektedir.

Tokat’taki Behzat (Behzad) Camii’nin Giriş Kapısı Kemerinde Bulunan Genişletme ve Onarım KitabesiKELİMELER:Aded: Sayı, tane. / Bî-nazîr: Benzersiz, eşsiz, benzeri olmayan. / Hayrât: Hayırlı işler; iyilikler, hayır eserleri. “Hayır” kelimesinin çoğulu. / İ‘âne: Yardım, destek; özellikle para veya mal yardımı. / İhvân: Kardeşler; dostlar, aynı topluluğa bağlı kişiler. Burada hayırsever topluluğu kastedilir. / Kıl: Yap, yerine getir. Burada namazı eda et. / Mükemmel: Tamamlanmış, eksiksiz, tam. Burada “tamamlanmış” anlamı öne çıkar. / Münîr: Aydınlatan, ışık veren, nurlu, parlak. Burada gönlün nurlanmasını ifade eder. / Nazîr: Benzer, eş, denk. / Reşîd: Doğru yolu bulmuş; akıllı, olgun, doğru karar verebilen. Burada hitap edilen kişinin adı veya mahlası olarak kullanılıyor. / Tâlib: İsteyen, arzu eden, bir şeye talip olan. / Tevsî‘: Genişletme, büyütme. / Tevsî‘ ü ta‘mîr: Genişletme ve onarma. / Zam: Ekleme, katma, ilave etme. Burada bir sayıya ekleme anlamındadır.Ferhad Paşa Kitabesi (H. 982 / H. 1197 Tamir)KELİMELER:Hüve’l-Hayyü’l-Bâkî: “O, daima diri ve bâkî olandır.” Allah’ın sıfatlarını ifade eden ibare. / Civâr: Yakın, komşuluk; bir yerin çevresi. / Hayrât: Hayır amacıyla yapılan veya vakfedilen eserler. / Merkad: Kabir, mezar. / Mezâristân: Mezarlık. / Mesken: Barınılan, ikamet edilen yer. / Rızâen lillâh: Allah’ın rızası için. / Sâhibü’l-hayrât: Hayır eserlerinin sahibi; hayır işleri yaptıran kimse. / Ta‘mîr şüd: “Tamir edildi” anlamında Farsça ifade. / Vakf: Bir malı veya mülkü belirli bir hayır amacı için tahsis etme; vakfedilmiş mal.Şerîfe Nefîse Hanım’ın Kabir ŞâhidesiHüve’l-BâkîHâcegân-ı Dîvân-ıHümâyûndan Ahmed MünifEfendi’nin kerîmesi cennet-mekânmerhûme Şerîfe Nefîse Hanımrûhuna rızâ’en lillâhi’l-FâtihaSene 1228KELİMELER:Cennet-mekân: Mekânı cennet olsun; cennette bulunduğu umulan kişi için kullanılan saygı ifadesi. / Dîvân-ı Hümâyûn: Osmanlı Devleti’nin merkezî yönetim ve danışma meclisi. / Hâcegân-ı Dîvân-ı Hümâyûn: Dîvân-ı Hümâyûn bürokrasisindeki yüksek dereceli görevliler. / Hümâyûn: Padişaha veya hükümdara ait; padişahî. / Hüve’l-Bâkî: “Bâki olan O’dur.” Buradaki Hüve, “O”; Bâkî, kalıcı ve ebedî olan demektir. Allah’ın bâki olduğunu ifade eder. / Kerîme: Kız evlat; saygı bildiren biçimiyle “kızı”. / Merhûme: Allah’ın rahmetine kavuşmuş kadın; vefat etmiş kadın. / Rızâ’en lillâhi te‘âlâ: Yüce Allah’ın rızası için. / Rûhiyçün: Ruhu için. Buradaki -yçün, “için” anlamındadır.Şeyh Mehmed Niyazi Efendi Mezar KitabesiYâ HûKayalar Dergâh-ı Şerîfipostnişîni tarikat-ıaliyye-i Kâdiriyye’den ve bânî-isânî el-Hâc es-Seyyid eş-ŞeyhMehmed Niyâzî Efendi’ninrûhîçün rızâen lillâh FâtihaFi 20 Zilkade sene 1295KELİMELER:Aliyye: Yüce, yüksek, şerefli. Burada tarikatı yüceltmek için kullanılan bir sıfat. / Bânî: Bir yapıyı yaptıran, kuran kimse. / Bânî-i sânî: İkinci bânî; yapıyı yeniden yaptıran veya ihya eden kişi. / Dergâh: Tarikat mensuplarının toplandığı, zikir ve eğitim yaptığı yer; tekke. / El-Hâc: Hac ibadetini yerine getirmiş kişi için kullanılan unvan. / Eş-Şeyh: Şeyh; tarikat büyüğü veya mürşit. Buradaki eş-, Arapça belirli artikelin ses uyumuna göre aldığı biçimdir. / Hû: “O” anlamında zamir; tasavvufî kullanımdaysa Allah’a işaret eden bir anış. / Kâdiriyye: Abdülkādir-i Geylânî’ye nispet edilen tasavvuf tarikatı. / Postnişîn: Tarikat dergâhında şeyhlik makamında bulunan kişi; “postta oturan” anlamındadır. / Rızâen lillâh: Allah’ın rızası için, Allah hoşnut olsun diye. / Rûhîçün: “Ruhu için.” Buradaki -yçün, “için” anlamındadır. / Seyyid: Hz. Muhammed’in soyundan geldiği kabul edilen kişilere verilen unvan. / Tarîkat: Tasavvuf yolu; mürşit ve kuralları olan manevi eğitim yolu. / Yâ Hû: “Ey O!”; tasavvufî kullanımda Allah’a yöneltilen anış ve sesleniş.

توبە ایتدیرن شكربغداد چارشیسندە چیقان بر یانغیندە، چارشیدەكی دكّانلرڭ چوغی یانار. یانان چارشیدە جنیدِ بغدادی حضرتلرینڭ دە بر دكّانی وارمش. جنیدِ بغدادی یانغینی ایشیتیر و یولە چیقار. چارشی یە طوغری یوروركن بریسی اوڭا طوغری قوشار و ”افندم! چارشیدەكی دكّانلر یاندی فقط سنڭ دكّانڭ یانمدی.“ دییە مژدەلی خبری ویرر.بو خبر أوزرینە جنیدِ بغدادی، غیر اختیاری بر شكلدە ”اللّٰهە شكر!“ دییە جواب ویرر.جنیدِ بغدادی، دیگركاملقدن اوزاق بو نفسی شكرڭ بدلی اولارق دكّانندەكی بتون ماللری فقیر فقرایە طاغیتیر و دكّاننی، دكّانلری یانان اصنافە هبە ایدر. حتّی غفلتلە یاپیلان او شكر نەدنیلە اوتوز ییل بوینجە توبە و استغفار ایتدیگی روایت ایدیلیر.Tövbe Ettiren ŞükürBağdat çarşısında çıkan bir yangında, çarşıdaki dükkânların çoğu yanar. Yanan çarşıda Cüneyd-i Bağdadi Hazretlerinin de bir dükkânı varmış. Cüneyd-i Bağdadi yangını işitir ve yola çıkar. Çarşıya doğru yürürken birisi ona doğru koşar ve “Efendim! Çarşıdaki dükkânlar yandı fakat senin dükkânın yanmadı.” diye müjdeli haberi verir.Bu haber üzerine Cüneyd-i Bağdadi, gayriihtiyari bir şekilde “Allah’a şükür!” diye cevap verir.Cüneyd-i Bağdadi, diğerkâmlıktan uzak bu nefsî şükrün bedeli olarak dükkânındaki bütün malları fakir fukaraya dağıtır ve dükkânını, dükkânları yanan esnafa hibe eder. Hatta gafletle yapılan o şükür nedeniyle otuz yıl boyunca tövbe ve istiğfar ettiği rivayet edilir.نصیحتبهلول دانا حضرتلری بر كون خلیفە هارون رشید ایلە قارشیلاشدی. خلیفە، ”سنی كوردیگمە چوق سویندم بهلول. اوزون زماندر سنڭلە قونوشمەیی ایستییوردم.“ دیدی. بهلول دانا كولدی و ”بنم بویلە بر ایستگم یوق.“ دیدی.هارون رشید كندیسندن نصیحت ایستەدی. بونڭ أوزرینە بهلول دانا، ”نە نصیحتی ایستییورسڭ؟ شو سرایە باق، بر دە قبرستانە باق! بونلردن عبرت آلمایان، نصیحت آلمایان باشقە نەیدن نصیحت آلیر؟ ای مؤمنلرڭ امری! یارین اللّٰهڭ حضورینە چیقاجقسڭ. یاپدیغڭ هر شیئڭ حسابنی ویرەجكسڭ. بونلری ایی دوشون! حساب زمانندە آچ و صوسز قالاجقسڭ، عریان اولاجقسڭ. باشقە نصیحتی نە یاپاجقسڭ؟“ دیدی.هارون رشید، بهلول دانانڭ أوگوتلرندن چوق استفادە ایدردی.NasihatBehlül Dânâ Hazretleri bir gün Halife Harun Reşid ile karşılaştı. Halife, “Seni gördüğüme çok sevindim Behlül. Uzun zamandır seninle konuşmayı istiyordum.” dedi. Behlül Dânâ güldü ve “Benim böyle bir isteğim yok.” dedi.Harun Reşid kendisinden nasihat istedi. Bunun üzerine Behlül Dânâ, “Ne nasihati istiyorsun? Şu saraya bak, bir de kabristana bak! Bunlardan ibret almayan, nasihat almayan başka neyden nasihat alır? Ey Müminlerin Emiri! Yarın Allah’ın huzuruna çıkacaksın. Yaptığın her şeyin hesabını vereceksin. Bunları iyi düşün! Hesap zamanında aç ve susuz kalacaksın, üryan olacaksın. Başka nasihati ne yapacaksın?” dedi.Harun Reşid, Behlül Dânâ’nın öğütlerinden çok istifade ederdi.امام شبلی و قارینجەتصوّفدە جنیدِ بغدادینڭ طلبەلرندن اولان امام شبلی، ایلك دونم أوڭجی متصوّفلردندر. خواجەسی جنیدِ بغدادی اونڭ ایچون شویلە دیمشدر: ”هر طوپلیلغڭ بر تاجی واردر، صوفیلرڭ تاجی دە شبلیدر.“هر ایشندە دقّت و تأنّی ایلە حركت ایدن امام شبلی حضرتلری، بر كون بر بوغدایجیدن بر طوربە بوغدای آلیر و أوینە كوتورور. اوە وارنجە طوربەدەكی بوغدایی بر قابه بوشالتیر. بوغدایلرڭ آراسندە بر قارینجەنڭ شاشقین شاشقین بر او طرفە، بر بو طرفە كیتدیگنی كورور. قارینجەنڭ یاشادیغی یردن و یووەسندن آیریلمەسنە سبب اولدیغنی دوشونور و صباحە قدر اویویاماز. صباح اولنجە دە قارینجەیی آلیر، بوغدایی آلدیغی یرە كوتوروب بیراقیر.امام شبلی، قرآنڭ آیتلرینی درینلەمەسنە تفكّر ایدرك اوقومەیی دستور ایدینمش و توصیە ایتمشدر. بو اصوللههه قرق أوچ ییلدە قرآنڭ آنجق درتدە برینی اوقویابیلدیگی كتابلردە روایت ایدیلمشدر.İmam Şiblî ve KarıncaTasavvufta Cüneyd-i Bağdâdî’nin talebelerinden olan İmam Şiblî, ilk dönem öncü mutasavvıflardandır. Hocası Cüneyd-i Bağdâdî onun için şöyle demiştir: “Her topluluğun bir tacı vardır, sûfîlerin tacı da Şiblî’dir.”Her işinde dikkat ve teenni ile hareket eden İmam Şiblî Hazretleri, bir gün bir buğdaycıdan bir torba buğday alır ve evine götürür. Eve varınca torbadaki buğdayı bir kaba boşaltır. Buğdayların arasında bir karıncanın şaşkın şaşkın bir o tarafa, bir bu tarafa gittiğini görür. Karıncanın yaşadığı yerden ve yuvasından ayrılmasına sebep olduğunu düşünür ve sabaha kadar uyuyamaz. Sabah olunca da karıncayı alır, buğdayı aldığı yere götürüp bırakır.İmam Şiblî, Kur’an’ın ayetlerini derinlemesine tefekkür ederek okumayı düstur edinmiş ve tavsiye etmiştir. Bu usulle kırk üç yılda Kur’an’ın ancak dörtte birini okuyabildiği kitaplarda rivayet edilmiştir.امامِ ربّانینڭ حسّاسیتیامامِ ربّانی حضرتلری بر كون یازی یازمقلە مشغولدر. آنیدن قالقوب آبدستخانەیە كیرر. فقط همن كری چیقار. آبدستخانەدن چیقار چیقماز صو ابریقنی ایستر و صول النڭ باش پارماغنی اوالایارق ییقار. صوڭرە تكرار كیرر. بر مدّت صوڭرە چیقنجه مراقلی كوزلرلە كندیسنی تعقیب ایدن طلبەلرینە شو ایضاحدە بولونور:”عجلە ایلە آبدستخانەیە كیردم. بو صیرەدە كوزم، طیرناغمڭ أوزرندەكی سیاه مركّب نقطەسنە طاقیلدی. بو نقطەیی، قلمڭ یازوب یازمدیغنی قونترول ایتمك ایچون یاپمشدم. حالبوكە او نقطە و مركّب، قرآنِ كریمڭ حرفلرینی یازاركن قوللانیلیر. بو شكلدە تووالتە كیرمەیی ادبە اویغون بولمدم. طیشاری چیقوب او نقطەیی ییقادم و كری كیردم.“İmam-I Rabbânî’nin Hassasiyetiİmam-ı Rabbani Hazretleri bir gün yazı yazmakla meşguldür. Aniden kalkıp abdesthaneye girer. Fakat hemen geri çıkar. Abdesthaneden çıkar çıkmaz su ibriğini ister ve sol elinin başparmağını ovalayarak yıkar. Sonra tekrar girer. Bir müddet sonra çıkınca meraklı gözlerle kendisini takip eden talebelerine şu izahta bulunur:“Acele ile abdesthaneye girdim. Bu sırada gözüm, tırnağımın üzerindeki siyah mürekkep noktasına takıldı. Bu noktayı, kalemin yazıp yazmadığını kontrol etmek için yapmıştım. Hâlbuki o nokta ve mürekkep, Kur’an-ı Kerim’in harflerini yazarken kullanılır. Bu şekilde tuvalete girmeyi edebe uygun bulmadım. Dışarı çıkıp o noktayı yıkadım ve geri girdim.”

Aşağıdaki killemelerin okunuşunu ve dilimize hangi dilden geçtiğini yazınız Ç Ö Z Ü M