Eğitim sistemi, nasıl bir insan yetiştirmek istendiğinin aynasıdır. Bu ay dosyamızda, Osmanlı mekteplerinin ders müfredatına bu gözle bakmaya çalıştık. Karşımıza çıkan tablo, yalnızca okutulan derslerin listesi değil; hayatın her alanını kuşatan bir eğitim anlayışı oldu.Osmanlı mekteplerinde çocuklar sadece okumayı, yazmayı ve hesap yapmayı öğrenmiyordu. Ahlâk dersleriyle karakterlerini inşa ediyor, Eşya Dersleriyle çevrelerini tanıyor, Ziraat ile emeğin ve üretmenin kıymetini kavrıyor, El İşleriyle beceri kazanıyor, aile, sağlık ve vatan bilgisiyle hayata hazırlanıyordu. Kısacası mektep, öğrenciyi yalnızca bir üst sınıfa değil; hayatın kendisine hazırlıyordu.Bugün eğitim üzerine yeniden düşündüğümüz bir dönemde, geçmişin tecrübelerine kulak vermenin önemli olduğuna inanıyoruz. Elbette her dönemin kendine has ihtiyaçları vardır. Ancak insanı merkeze alan, bilgiyle birlikte ahlâkı, üretimi ve hayat becerilerini de önemseyen bu yaklaşımın, günümüz eğitim tartışmalarına söyleyecek çok sözü bulunduğu da açıktır.Bu sayımızda, Osmanlı eğitim müfredatını sadece tarihî bir belge olarak değil; bugüne ışık tutabilecek bir tecrübe olarak ele aldık. İnanıyoruz ki eğitimin asıl gayesi, sadece imtihan kazanan değil; hayatı doğru okuyabilen, sorumluluk sahibi, faydalı insanlar yetiştirmektir.اگیتیمدن مراد نەدر؟اگیتیم سیستمی، ناصل بر انسان یتیشدیرمك ایستندیگنڭ آيینەسیدر. بو آی دوسیەمزدە، عثمانلی مكتبلرینڭ درس مفرداتنە بو كوزلە باقمەیە چالیشدق. قارشومزە چیقان طابلو، یالڭزجە اوقوتولان درسلرڭ لیستەسی دگل؛ حیاتڭ هر آلاننی قوشاتان بر اگیتیم آڭلایشی اولدی.عثمانلی مكتبلرندە چوجقلر سادەجە اوقومەیی، یازمەیی و حساب یاپمەیی أوگرنمییوردی. اخلاق درسلریلە قراقترلرینی انشا ایدییور، اشیا درسلریلە چورەلرینی طانییور، زراعت ایلە امگڭ و أورتمەنڭ قیمتنی قاورییور، ال ایشلریلە بجری قازانییور، عائلە، صاغلق و وطن بیلكیسیلە حیاتە حاضرلانییوردی. قیصەجەسی مكتب، أوگرنجی یی یالڭزجە بر أوست صنفە دگل؛ حیاتڭ كندیسنە حاضرلییوردی.بوكون اگیتیم أوزرینە یڭیدن دوشوندیگمز بر دونمدە، كچمشڭ تجربەلرینە قولاق ویرمەنڭ أونملی اولدیغنە اینانییورز. البتە هر دونمڭ كندینە خاص احتیاجلری واردر. آنجق انسانی مركزە آلان، بیلكیلە برلكدە اخلاقی، أورتیمی و حیات بجریلرینی دە أونمسەین بو یاقلاشیمڭ، كونمز اگیتیم طارتیشمەلرینە سویلەیەجك چوق سوزی بولوندیغی دە آچیقدر.بو صاییمزدە، عثمانلی اگیتیم مفرداتنی سادەجە تاریخی بر بلكە اولارق دگل؛ بوكونە ایشیق طوتابیلەجك بر تجربە اولارق الە آلدق. اینانییورزكە اگیتیمڭ اصل غایەسی، سادەجە امتحان قازانان دگل؛ حیاتی طوغری اوقویابیلن، صوروملیلق صاحبی، فائدەلی انسانلر یتیشدیرمكدر.

بوكون چوجقلر اوقوله  باشلادقلری ایلك كوندن اعتبارًا كورونمز بر یاریشڭ ایچنه  كیرییور. ایلك اوقول، اورته اوقوله ؛ اورته اوقول لیسه یه ؛ لیسه  أونیورسیته یه ؛ أونیورسیته  ایسه  یڭی بر صیناوه  حاضرلایان بر هیپودروم حالنه  كلییور. أوگرنیلن بیلكینڭ أونملی بر قسمی، بر أوست صنفه  كچه بیلمك ایچون ازبرلنییور؛ صیناو بیتنجه  ده  چوغی زمان حافظه دن سیلینوب كیدییور. اگیتیم، كیدره ك حیاتڭ كندیسنه  دگل، بر صوڭره كی باصاماغه  خدمت ایدن بر حاضرلق سورجنه  دونوشویور.اویسه  بر عصر أوڭجه  عثمانلی مكتبلرینڭ مفرداتنه  باقدیغمزده  بام باشقه  بر آڭلایشله  قارشیلاشییورز. مكتبه  باشلایان چوجق، أوڭجه  الفبا ایله  طانیشییور؛ ایلك حرفلری أوگرنیركن عین زمانده  قرآن كریم و معلومات دینیه  درسلریله  ربّنی طانییور، قوللغڭ اساسلرینی أوگرنییور و داها حیاتنڭ باشنده  آخرتنی اعمار ایده جك ایلك آدیملری آتییوردی. فقط اگیتیم بونڭله  صینیرلی دگلدی. عین چوجق، اوقول ییللری بوینجه  اخلاقی، یازمه یی، قونوشمه یی، حساب یاپمه یی، طوپراغی ایشلمه یی، أورتمه یی، اشیانڭ ماهیتنی طانیمه یی و یاشادیغی وطنی بیلمه یی ده  أوگرنییوردی. باشقه  بر افاده یله  مكتب، اونی یالڭزجه  بر صوڭره كی صنفه  دگل، حیاتڭ تمامنه  حاضرلایوردی.نته كیم المزده  بولونان درس جدوللری، بو آڭلایشڭ اڭ صوموت دلیللرندن بریدر. أوسته لك سوز قونوسی پروغرام، یالڭزجه  ابتدائی مكتبلرڭ، یعنی بوكونكی افاده یله  ایلك اوقول سویه سنڭ مفرداتیدر. بوڭا رغمًا قرآن كریم و معلومات دینیه نڭ یاننده  مصاحبات اخلاقیه ، اشیا درسلری، زراعت، ال ایشلری، حساب، یازی، تاریخ، جغرافیه  و هندسه  كبی درسلر برلكده  اوقوتولمقده یدی. چوجق داها كوچك یاشلرده  هم دیننی أوگرنمكده  هم اخلاق تربیه سی آلمقده  هم ده  حیاتنی سوردیره بیلمه سی ایچون كركلی تمل بیلكی و بجریلری قزانمقده یدی.اگیتیم حیاتنڭ ایلرله ین ییللرنده  بو پروغرام داها ده  زنكینلشمكده در. اورته  درجه لی مكتبلرده  طبیعت تدقیقی ایله  طبیعتی طانییان، حفظ الصحّه  ایله  صاغلغنی قورومه یی أوگرنن، معلومات وطنیه  ایله  وطننه  قارشی وظیفه لرینی قاورایان أوگرنجیلر؛ عائله  بیلكیسی درسلریله  عائله  حیاتنه  حاضرلانییور، قیز أوگرنجیلر ایسه  أو اداره سی و دیكیش درسلریله  كونلك حیاتڭ صوروملیلقلرینی أوستلنه بیله جك بجریلر قازانییوردی. مفردات، یاش ایلرله دكجه  حیاتدن اوزاقلاشمییور؛ تام عكسنه  انسانڭ قارشیلاشاجغی كرچك احتیاجلره  كوره  شكللنییوردی.بوكون أوزرنده  أوزللكله  طورولمسی كركن درسلردن بری مصاحبات اخلاقیه در. بو درس، ازبرلتیلن قورو اخلاق قوراللرندن عبارت دگلدی. صحبت هواسنده  ایشلنن درسلرده  طوغریلق، امانته  رعایت، چالیشقانلق، مرحمت، قومشولق حقوقی، قول حقّی و طوپلوم ایچنده  یاشامه نڭ اینجه لكلری اله  آلینییوردی. چونكه  او كونڭ اگیتیم آڭلایشی، قراقتر انشا ایدیلمدن بیلكینڭ فائده  ویرمیه جگنی بیلییوردی. انسانڭ أوڭجه  وجدانی اگیتیلملی، آردندن ذهنی بیلكیله  طوناتیلملیدی.اشیا درسلری ده  عین آڭلایشڭ بر باشقه  تظاهریدی. چوجق، چوره سنده كی طاشی، طوپراغی، صویی، آغاجی، حیوانلری و كونلك حیاتده  قوللاندیغی اشیایی طانییور؛ یاشادیغی دنیایی آڭلامه یی أوگرنییوردی. اصلنده  بو یاقلاشیم، انسانلق تاریخنڭ ایلك اگیتیمنه  قدر اوزانان بر حقیقتی خاطرلاتمقده در. قرآن كریمده ، الله تعالینڭ ایلك انسان حضرت آدمه  أوگرتدیگی ایلك شیلردن بری اشیانڭ اسملریدر. بو، انسانڭ كائناتی طانیمه سنڭ، وارلقله  طوغری ایلیشكی قورمه سنڭ و علمڭ تملنڭ اشیایی بیلمك اولدیغنی كوستریر. بوكونكی فن بیلیملرینڭ ایلك باصاماقلری صاییلابیله جك اشیا درسلری ده  چوجغی، ایچنده  یاشادیغی عالمی طانیمه یه  یوڭلندیرییور؛ بیلكی یی كتابدن حیاته  طاشییان بر كوپرو وظیفه سی كورویوردی.زراعت درسی ایسه  مفرداتڭ اڭ دقّت چكیجی باشلقلرندن بریدی. طوپلومڭ تمل كچیم قایناغی اولان طوپراغڭ ناصل ایشلندیگی، أورونڭ ناصل یتیشدیریلدیگی و امگڭ قیمتی داها چوجق یاشده  أوگرتیلییوردی. بویله جه  چوجق، رزقڭ كندیلگندن اورته یه  چیقمدیغنی؛ امك، صبر و آلین تریله  الده  ایدیلدیگنی یاشایارق قاورییوردی. طوپراغی طانییان بر نسل، عین زمانده  أورتمه نڭ، قناعتڭ و شكرڭ نه  آڭلامه  كلدیگنی ده  أوگرنییوردی. كویلرڭ بویوك أولچوده  بوشالدیغی، طوپراغڭ أورتیمندن اوزاقلاشیلدیغی و بر چوق چوجغڭ غدانڭ قایناغنی ماركت رافلری ظنّ ایتدیگی بر چاغده  یاشییورز. اویسه  عثمانلی مكتبلرنده كی زراعت درسی، چوجغه  ساده جه  طاریمی أوگرتمییور؛ نعمتڭ آرقه سنده كی امگی كورمه یی، طوپراغه  حرمت ایتمه یی و رزقه  شكر ایتمه یی ده  أوگرتییوردی.ال ایشلری درسی ده  بڭزر شكلده  چوجغی أورتیمه  یوڭلتییوردی. ال بجریسی قازانییور، صبر ایتمه یی أوگرنییور، باشلادیغی ایشی تماملامه نڭ صوروملیلغنی طاشییوردی. بوكون یڭیدن قونوشدیغمز أورتكنلك، پروبلم چوزمه  و یاشام بجریلری كبی قاوراملر، او كون اگیتیم حیاتنڭ فطری بر پارچه سیدی.بتون بو درسلره  برلكده  باقیلدیغنده  قارشومزه  یالڭزجه  بر اوقول پروغرامی چیقمییور؛ انسان یتیشدیرمه  آڭلایشی چیقییور. مفردات، ساده جه  هانكی بیلكیلرڭ أوگرتیله جگنی بلیرله مییور؛ ناصل بر انسان یتیشدیریله جگنی ده  تعریف ایدییور. دین ایله  دنیا بربرندن آیریلمییور؛ اخلاق بیلكیله ، أورتیم اگیتیمله ، حیات ایسه  مكتبله  بولوشویوردی.هایدی، باشلقده كی صورویی تكرار صورالم: اگیتیم كرچكدن بر درس مفرداتیمیدر، یوقسه  بر حیات مفرداتیمی اولملیدر؟ چوجقلریمزی یالڭزجه  صیناولره می حاضرلییورز، یوقسه  حیاتڭ كندیسنه می؟ چونكه  دیپلومه  انسانڭ النه  بر مسلك ویره بیلیر؛ فقط قراقتر، أورتمه  آلیشقانلغی، عائله  شعوری، وطن سوكیسی، صاغلق بیلینجی و اخلاق، حیاتڭ تمامنی شكللندیریر. عثمانلی مكتبلرینڭ مفرداتی، آرادن كچن بونجه  زمانه  رغمًا بزه  أونملی بر حقیقتی خاطرلاتمقده در: كرچك اگیتیم، انسانی ساده جه  بر أوست صنفه  دگل؛ دنیا و آخرت دنكه سنی قورابیله جگی بر عمره  حاضرلایان اگیتیمدر.Bugün çocuklar okula başladıkları ilk günden itibaren görünmez bir yarışın içine giriyor. İlkokul, ortaokula; ortaokul liseye; lise üniversiteye; üniversite ise yeni bir sınava hazırlayan bir hipodrom hâline geliyor. Öğrenilen bilginin önemli bir kısmı, bir üst sınıfa geçebilmek için ezberleniyor; sınav bitince de çoğu zaman hafızadan silinip gidiyor. Eğitim, giderek hayatın kendisine değil, bir sonraki basamağa hizmet eden bir hazırlık sürecine dönüşüyor.Oysa bir asır önce Osmanlı mekteplerinin müfredatına baktığımızda bambaşka bir anlayışla karşılaşıyoruz. Mektebe başlayan çocuk, önce Elifbâ ile tanışıyor; ilk harfleri öğrenirken aynı zamanda Kur’ân-ı Kerîm ve Malûmât-ı Dîniyye dersleriyle Rabbini tanıyor, kulluğun esaslarını öğreniyor ve daha hayatının başında ahiretini imar edecek ilk adımları atıyordu. Fakat eğitim bununla sınırlı değildi. Aynı çocuk, okul yılları boyunca ahlâkı, yazmayı, konuşmayı, hesap yapmayı, toprağı işlemeyi, üretmeyi, eşyanın mahiyetini tanımayı ve yaşadığı vatanı bilmeyi de öğreniyordu. Başka bir ifadeyle mektep, onu yalnızca bir sonraki sınıfa değil, hayatın tamamına hazırlıyordu.Nitekim elimizde bulunan ders cetvelleri, bu anlayışın en somut delillerinden biridir. Üstelik söz konusu program, yalnızca iptidai mekteplerin, yani bugünkü ifadeyle ilkokul seviyesinin müfredatıdır. Buna rağmen Kur’ân-ı Kerîm ve Malûmât-ı Dîniyye’nin yanında Musâhabât-ı Ahlâkiye, Eşya Dersleri, Ziraat, El İşleri, Hesap, Yazı, Tarih, Coğrafya ve Hendese gibi dersler birlikte okutulmaktaydı. Çocuk daha küçük yaşlarda hem dinini öğrenmekte hem ahlâk terbiyesi almakta hem de hayatını sürdürebilmesi için gerekli temel bilgi ve becerileri kazanmaktaydı.Eğitim hayatının ilerleyen yıllarında bu program daha da zenginleşmektedir. Orta dereceli mekteplerde Tabiat Tetkiki ile tabiatı tanıyan, Hıfzıssıhha ile sağlığını korumayı öğrenen, Malûmât-ı Vataniyye ile vatanına karşı vazifelerini kavrayan öğrenciler; Aile Bilgisi dersleriyle aile hayatına hazırlanıyor, kız öğrenciler ise Ev İdaresi ve Dikiş dersleriyle günlük hayatın sorumluluklarını üstlenebilecek beceriler kazanıyordu. Müfredat, yaş ilerledikçe hayattan uzaklaşmıyor; tam aksine insanın karşılaşacağı gerçek ihtiyaçlara göre şekilleniyordu.Bugün üzerinde özellikle durulması gereken derslerden biri Musâhabât-ı Ahlâkiye’dir. Bu ders, ezberletilen kuru ahlak kurallarından ibaret değildi. Sohbet havasında işlenen derslerde doğruluk, emanete riayet, çalışkanlık, merhamet, komşuluk hukuku, kul hakkı ve toplum içinde yaşamanın incelikleri ele alınıyordu. Çünkü o günün eğitim anlayışı, karakter inşa edilmeden bilginin fayda vermeyeceğini biliyordu. İnsanın önce vicdanı eğitilmeli, ardından zihni bilgiyle donatılmalıydı.Eşya Dersleri de aynı anlayışın bir başka tezahürüydü. Çocuk, çevresindeki taşı, toprağı, suyu, ağacı, hayvanları ve günlük hayatta kullandığı eşyayı tanıyor; yaşadığı dünyayı anlamayı öğreniyordu. Aslında bu yaklaşım, insanlık tarihinin ilk eğitimine kadar uzanan bir hakikati hatırlatmaktadır. Kur’ân-ı Kerîm’de, Allah Teâlâ’nın ilk insan Hazret-i Âdem’e öğrettiği ilk şeylerden biri eşyanın isimleridir. Bu, insanın kâinatı tanımasının, varlıkla doğru ilişki kurmasının ve ilmin temelinin eşyayı bilmek olduğunu gösterir. Bugünkü fen bilimlerinin ilk basamakları sayılabilecek Eşya Dersleri de çocuğu, içinde yaşadığı âlemi tanımaya yönlendiriyor; bilgiyi kitaptan hayata taşıyan bir köprü vazifesi görüyordu.Ziraat dersi ise müfredatın en dikkat çekici başlıklarından biriydi. Toplumun temel geçim kaynağı olan toprağın nasıl işlendiği, ürünün nasıl yetiştirildiği ve emeğin kıymeti daha çocuk yaşta öğretiliyordu. Böylece çocuk, rızkın kendiliğinden ortaya çıkmadığını; emek, sabır ve alın teriyle elde edildiğini yaşayarak kavrıyordu. Toprağı tanıyan bir nesil, aynı zamanda üretmenin, kanaatin ve şükrün ne anlama geldiğini de öğreniyordu.Köylerin büyük ölçüde boşaldığı, toprağın üretiminden uzaklaşıldığı ve birçok çocuğun gıdanın kaynağını market rafları zannettiği bir çağda yaşıyoruz. Oysa Osmanlı mekteplerindeki ziraat dersi, çocuğa sadece tarımı öğretmiyor; nimetin arkasındaki emeği görmeyi, toprağa hürmet etmeyi ve rızka şükretmeyi de öğretiyordu.El İşleri dersi de benzer şekilde çocuğu üretime yöneltiyordu. El becerisi kazanıyor, sabretmeyi öğreniyor, başladığı işi tamamlamanın sorumluluğunu taşıyordu. Bugün yeniden konuştuğumuz üretkenlik, problem çözme ve yaşam becerileri gibi kavramlar, o gün eğitim hayatının fıtri bir parçasıydı.Bütün bu derslere birlikte bakıldığında karşımıza yalnızca bir okul programı çıkmıyor; insan yetiştirme anlayışı çıkıyor. Müfredat, sadece hangi bilgilerin öğretileceğini belirlemiyor; nasıl bir insan yetiştirileceğini de tarif ediyor. Din ile dünya birbirinden ayrılmıyor; ahlâk bilgiyle, üretim eğitimle, hayat ise mekteple buluşuyordu.Haydi, başlıktaki soruyu tekrar soralım: Eğitim gerçekten bir ders müfredatı mıdır, yoksa bir hayat müfredatı mı olmalıdır? Çocuklarımızı yalnızca sınavlara mı hazırlıyoruz, yoksa hayatın kendisine mi? Çünkü diploma insanın eline bir meslek verebilir; fakat karakter, üretme alışkanlığı, aile şuuru, vatan sevgisi, sağlık bilinci ve ahlâk, hayatın tamamını şekillendirir. Osmanlı mekteplerinin müfredatı, aradan geçen bunca zamana rağmen bize önemli bir hakikati hatırlatmaktadır: Gerçek eğitim, insanı sadece bir üst sınıfa değil; dünya ve ahiret dengesini kurabileceği bir ömre hazırlayan eğitimdir.

باشلقده  بر صورو وار؛ فقط اصل صورمه مز كركن شودر: بر كولتور دگرینی یا ده  بر ییمگی بلیرلی بر جغرافیه یه  عائد قیلان شی، بوكون هانكی أولكه ده  داها چوق صاتیلدیغیمیدر؛ یوقسه  اونی اورته یه  چیقاران، پیشیرمه  اصولنی كلیشدیرن، قوشاقدن قوشاغه  آقتاران و طوپلومسال حافظه نڭ بر پارچه سی حالنه  كتیرن عصرلق بریكیممیدر؟صوڭ ییللرده  آوروپه  برلگی قوریدورلرنده  یوروتولن دونر تسجیلی طارتیشمه سی، صیره دن بر صوقاق لذتی مسئله سی اولمه نڭ چوق أوته سنده در. بو سورچ؛ تاریخ، موطفاق كولتوری، كوچ، اقونومی و اولوسلر آراسی حقوقڭ عین سفره ده  بولوشدیغی چوق قاتمانلی بر طارتیشمه یی كوزلر أوڭنه  سرمكده در.بوكون آلمانیه نڭ مودرن شهر حیاتنده  دونر، میلیارلرجه  آورولق بر اقونومیك حجمه  و یوز بیڭلرجه  كیشیلك استخدامه  یوڭ ویرن دیو بر سكتوره  دونوشمش طورومده در. اوراده  یتیشن یڭی قوشاقلر ایچون دونر، كونده لك حیاتڭ واز كچیلمز لذتلرندن بریدر. آنجق بو طوروم آلمانیه یی دونرڭ آنا وطنی یاپارمی؟دونرڭ كره سل بر سكتوره  دونوشمه سنده  آلمانیه نڭ پایی البته  بویوكدر. آنجق اونی اورته یه  چیقاران، شكللندیرن و یوز ییللر بوینجه  یاشاتان موطفاق كله نگی آناطولی و عثمانلی جغرافیه سیدر. باشقه  بر افاده یله ، دونر دنیا مارقه سنه  برلينده  دونوشمش اولابیلیر؛ فقط طوغدیغی، كلیشدیگی و كوك صالدیغی طوپراقلر آناطولیدر.تاریخی قایناقلر ده  بونی آچیقجه  اورته یه  قویمقده در. ١٧نجي یوز ییل عثمانلی قایناقلری و أوزللكله  اولیا چلبینڭ سیاحتنامه سی اینجه لندیگنده ، أتلرڭ اینجه  دیلیملر حالنده  شیشه  دیزیله رك چوریلمسی اصولی آیرینتیلریله  آڭلاتیلیر. ١٦٢٠ تاریخلی رسملی شهنامه  نسخه لرنده كی مینیاتورلر ده  بو یاتای دونر دوزننی آچیقجه  بلكه له مكده در. آراشدیرمه لر، بوكون آلیشیق اولدیغمز دیك شیشده  دونر تكنیگنڭ ایسه  ١٩نجي یوز ییلده  استانبول و بروسه ده كی كباب اوسته لری طرفندن، شهر حیاتنڭ احتیاجلرینه  جواب ویرمك آماجیله  كلیشدیریلدیگنی كوسترمكده در. طولاییسیله  دونر، مودرن دنیایه  بر آنده  اورته یه  چیقمش بر لذت دگل؛ عثمانلی شهر حیاتنده  اولغونلاشمش كوكلی بر موطفاق كله نگنڭ أورونیدر.١٩٦٠لی ییللرده  باشلایان ایش كوجی كوچیله  برلكده  تورك ایشجیلری آوروپه یه  یالڭزجه  امكلرینی دگل، موطفاق كولتورلرینی ده  طاشیدی. برلين صوقاقلرنده  یڭی بر كیملك قازانان دونر، زمانله  یرل طاماق طادینه  اویوم صاغلادی؛ صوسلرله  زنكینلشدی، اكمك بیچیمی دگیشدی و أت قاریشیمی توركیه ده كی كله نكسل تعریفلردن فرقلیلاشدی. آنجق آلمانیه ، دونرڭ أوزینی دگیشدیرمه مش؛ اونی كندی شرطلرینه  كوره  یڭیدن یوروملامشدر.اولوسلر آراسی دونر فده راسیونڭ (UDOFED) آوروپه  برلگی نزدنده  یاپدیغی ”كله نكسل أورون آدی“ باش ووروسی و آردندن آلمانیه  مركزلی اعتراضلر ده  تام اولارق بو فرقلیلقدن قایناقلانمشدر. آلمانیه نڭ اعتراضی، دونرڭ تورك موطفاغنه  عائد تاریخی كوكننه  دگل؛ تسجیلڭ كتیره جگی أورتیم قوراللرینڭ آوروپه ده كی موجود تجاری دوزنی زورلاشدیراجغی اندیشه سنه  طایانییوردی. توركیه ده كی أورتیجیلرڭ، آوروپه  پازارنده كی اویغولامه لری ده  دقّته  آلان داها قاپساییجی بر دوسیه  حاضرلامق آماجیله  باش وورویی كری چكمسی ایسه ، قامو اوینده  دیله  كتیریلدیگی كبی ”دونر آلمانیه نڭ اولدی. “آڭلامنه  كلمه مكده در. چونكه  سوز قونوسی سیستم، بر أورونڭ جغرافی كوكننی دگل، كله نكسل أورتیم یوڭتمنی قورومه  آلتنه  آلمقده در.بوكون پیززه  دینیلدیگنده  ایتالیه ، صوشی دینیلدیگنده  ژاپونیه  عقله  كلییورسه ، بونڭ سببی یالڭزجه  بو أولكه لرڭ كوكلی كچمشی دگلدر. عین زمانده  كولتورل میراثلرینی بیلیمسل چالیشمه لرله  بلكه له مه لری، اولوسلر آراسی حقوقده  تسجیل ایتدیرمه لری و دنیایه  طوغری آڭلاتابیلملریدر. بر كولتور أوروننڭ یاشایابیلمسی ایچون یالڭزجه  كچمشه  صاحب اولمسی یتمز؛ او كچمشڭ قید آلتنه  آلینمسی، قورونمسی و اولوسلر آراسی پلاتفورملرده  كوچلی بیچیمده  تمثیل ایدیلمسی كركیر.دونر ده  بوكون برلينده  كره سل بر سكتور حالنه  كلمش اولابیلیر. آنجق او آتش ایلك اولارق بروسه ده ، استانبولده  و آناطولینڭ نیجه  اوجاغنده  یاقیلدی.پكی، بز بو مسئله یه  ناصل یاقلاشملی؛ كولتورل میراثمزه  صاحب چیقاركن دونرڭ دنیا أولچگنده  اولاشدیغی بو باشاری یی ناصل طوغری اوقویوب اورتاق بر قزانیمه  دونوشدیره بیلملی یز؟İnsanlık tarihi boyunca dil, mutfak kültürünü de hafızasında saklayan ve medeniyetlerin izlerini geleceğe taşıyan en güçlü vasıta olmuştur. Toplumların ürettiği somut kültürel değerler ve kadim gıda maddeleri, kelimelerin koruyucu zırhı sayesinde asırları aşarak bugüne ulaşır. Zaman zaman millî mutfakların sahiplenme yarışına sahne olan gıda maddeleri de arkalarında derin bir filolojik ve antropolojik arka plan barındırır. Bu tartışmaların odağında yer alan ve günümüzde beynelmilel bir besin unsuruna dönüşmüş olan yoğurt, köken tartışmalarını siyasi ve mahalli polemiklerin ötesine taşıyarak dil bilimin ve tarihin objektif verileriyle karşılar. Cevap, dünya dillerinin fonetik hafızasında saklıdır: Milyarlarca insan, bu kadim gıdayı Türklerin ona verdiği ve dilin taşıyıcı gücüyle bugüne ulaşan ismiyle, yani yoğurt olarak anmaktadır.Dilin mutfak kültürünü ve insanlık tarihini besleyen bu müessir gücü sayesinde, bir yiyecek kendine has adını muhafaza ederek bu denli geniş bir coğrafyaya ve farklı dil ailelerine nüfuz edebilmiştir. İngilizcedeki yogurt, Fransızcadaki yaourt, Almancadaki Joghurt ve İspanyolcadaki yogur kelimeleri, zamanla ses ve telaffuz değişikliklerine uğramış olsalar da yapı bakımından aynı kökten gelirler. Bu tezahür, modern araştırmacıları ve tarihçileri kaçınılmaz olarak Orta Asya’nın uçsuz bucaksız bozkırlarına, göçebe Türk topluluklarının hayat pratiğine götürür. Orta Asya’nın sert iklim şartlarında göçebe hayatı süren Türk toplulukları için hayvancılık, yalnızca geçim kaynağı değil, hayati bir ehemmiyet taşıyordu. Süt, bu yaşam tarzının en kıymetli ancak en kırılgan nimetlerinden biriydi; zira yüksek sıcaklıklarda süratle bozulan bu gıda maddesinin uzun göç yollarında muhafazası zordu. Antropolojik açıdan “ihtiyacın doğurduğu keşif” mekanizması burada da devreye girmiştir. Sütün kontrollü bir şekilde mayalanması hem raf ömrünü uzatarak sütün zayi olmasını engellemiş hem de besin değerini mukayese edilemez ölçüde artıran yeni bir yiyecek ortaya çıkarmıştır.Yoğurt, bozkır insanı için sadece bir gıda maddesi değil, hareketli yaşam standardına uyum sağlayan çok yönlü bir kültür unsuruydu. Sulandırılarak ayrana dönüştürülüyor, kurutulup keş hâline getirilerek kış ayları ve askerî seferler için lojistik bir güvence sağlıyordu. Yoğurdun Türk kültür tarihindeki bu köklü yeri, yalnızca sözlü gelenekle veya antropolojik tahminlerle sınırlı değildir; filolojik vesikalarla da sabittir. 11. asırda Kaşgarlı Mahmud tarafından kaleme alınan ve Türk dünyasının en kapsamlı kültür atlası olan Dîvânu Lugâti't-Türk’te ve sâfî devlet felsefesi sunan Kutadgu Bilig’de “yoğurt” kelimesi bugünkü semantik ve fonksiyonel karşılığıyla yer alır. Dil bilimciler, kelimenin etimolojik kökeninin Türkçedeki “yoğurmak” (yoğunlaştırmak, kıvam vermek) fiiline dayandığı hususunda müttefiktir. Türklerin batı yönlü göç dalgalarıyla birlikte, bu fermente süt ürünü de kendi coğrafi yolculuğuna çıkmıştır. İpek Yolu güzergâhından Anadolu’ya, oradan Balkanlar’a ve nihayetinde Avrupa içlerine taşınmıştır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde, Doğu ile Batı arasındaki kültürel geçirgenlik yoğurdun tanınırlığını pekiştirmiştir. Fransa Kralı I. François’nın kronikleşen sindirim sistemi rahatsızlığı yaşadığı sırada, Kanuni Sultan Süleyman’ın gönderdiği bir hekim ve beraberindeki yoğurt mayası vasıtasıyla sağlığına kavuştuğu yönündeki tarihî kayıtlar, ürünün Avrupa tıbbı ve mutfağında bir “şifa vesilesi” olarak kabul gördüğünün erken dönem nişanelerindendir.Kültürel etkileşim, doğası gereği geçirgendir. Medeniyetler birbirini besler; yemekler, teknikler ve kelimeler seyahat eder. Bugün Balkanlar’dan Kafkaslara, Orta Doğu’dan Akdeniz havzasına kadar pek çok toplumun yoğurdu kendi damak tadına göre yorumlaması, bölgesel çeşitlilikler (Grek yoğurdu, süzme yoğurt vb.) üretmesi son derece tabiidir. Ancak bir ürünün küreselleşmesi ve farklı mutfaklarda asimilasyona uğraması, onun genetik ve tarihî kökenini ortadan kaldırmaz.Modern dönemde, endüstriyel yoğurt üretiminin ilk kez 1919 yılında Barselona’da, Selanik kökenli bir Sefarad Yahudisi olan İzak Karasu tarafından başlatıldığı bilinmektedir. Bu girişim, yoğurdu yerel ve geleneksel bir besin olmaktan çıkarıp küresel bir meta hâline getirmiştir. Ne var ki, endüstriyel başarılar tarihî hakikatleri yeniden yazamaz. İlk otomobili seri üretime geçiren ülkenin tekerleği icat etmiş sayılmaması gibi, yoğurdun fabrikasyon üretimine öncülük eden girişimler de onun doğduğu coğrafyayı ve ait olduğu kültürel havzayı değiştirmez.Asırlar önce Orta Asya bozkırlarında bir ihtiyaca binaen üretilen bu besin, bugün modern dünyanın süpermarket raflarında aynı kökten gelen adıyla yer ediniyorsa, bu durum dilin insanlık mirasına bıraktığı kalıcı bir imzanın tezahürüdür. Farklı sofralarda, farklı tariflerle yer bulsa da adı hâlâ Türkçedir. Ve bazen bir medeniyetin dünyaya bıraktığı en silinmez iz, milyarlarca insanın her gün farkında olmadan telaffuz ettiği ve dilin tarihe armağan ettiği tek bir kelimedir: Yoğurt.

Talim-i Sıbyan Hakkında Fer­man-ı Âlî, 2. Mahmud döneminde (H. 1240 / M. 1824) yayımlanan ve Osmanlı Devleti’nde ilköğretimin önemini vurgulayan dikkat çekici belgelerden biridir. Bu fermanda, çocukların dinî bilgilerini ve temel eğitimlerini tamamlamadan çırak olarak sanatkârların yanına verilmesi yasaklanmış; ebeveynlerin çocuklarını öncelikle mektebe göndermeleri emredilmiştir. Ayrıca mektep hocalarına, mahalle imamlarına, kadılara ve esnaf teşkilatına önemli sorumluluklar yüklenerek çocukların eğitim süreçlerinin birlikte takip edilmesi istenmiştir. Böylece devlet, yalnızca çocukların eğitim hakkını korumayı değil, aynı zamanda toplumun dinî ve ahlâkî yapısının sağlam temeller üzerinde yükselmesini de hedeflemiştir. Aşağıda, söz konusu fermanın günümüz okuyucusunun daha kolay anlayabilmesi amacıyla bazı kelimeleri açıklanmış metni yer almaktadır. Metin:(1) Cümleye malumdur ki, üm­met-i Muhammed’denim diyen kâffe-i ehl-i İslam’a göre ibtida şerâit-i İslâmiye’yi ve akaid-i diniyesini öğrenip bilmek badehû iktisâb-ı maişet (geçimini kazanmak) için hangi dirliğe sülük edecek (bir mesleğe girecek) ise etmek. Velhasıl her bir şeyden evvel zaruriyyat-ı diniyeyi öğrenmekliği umûr-ı dünyeviyenin cümlesine takdim eylemek lâzım iken; bir zamandan beri ekseri nâs (insanların çoğu) analarının ve babalarının seyyiesi (kusuru) olarak kendileri kaldıkları misillû, evladlarının cahil kalmasını düşünmeyerek ve Rezzak-ı âlem olan Hak Sübhanehu ve Teâlâ Hazretlerine adem-i tevekkül ile hemen akça (para) kazanmak dâiyesine (para kazanma arzusuna) düşerek, çocukları beş altı yaşına vardığı gibi mektepten alıp ehl-i hiref (zanaatkâr) yanına şakirtliğe (çırak) verdiklerinden, o makule (tür) sabîler küçükten cehaletle büyüyüp sonra dahi okuyup öğrenmeye heves etmediklerine binaen, vizr-u veballeri (günah ve sorumlulukları) analarının ve babalarının boynuna olup yevm-i kıyamette bir taraftan bunlar, giriftar-ı mesuliyet ve bir taraftan kendileri, duçar-ı hızy-u nedâmet olacaklarından (utanç ve pişmanlık duyacaklarından) başka, maazAllahu Teâlâ zamâne-i cehâlet istiâbıyla (cehaletin her tarafı kuşatmasıyla) ekser halk diyanetten bî haber olduklarından, bu keyfiyet nusretsizliğe (Allah’ın yardımından mahrum kalmaya) sebeb-i müstakil olup, ‘asemenallahu Teâlâ (Allah korusun) böyle giderse min kibeli’r-Rahman (Rahman tarafından) terbiye-i şedîdeyi müstelzim olacağı (şiddetli bir terbiyeyi gerektireceği), erbab-ı basirete zâhir ve hüveydâ (apaçık) olmaktan nâşi (dolayı), ibâd-ı Müslimîni o misillû dünya(2) ve ahiret ukûbatından (cezalarından) tahlis (kurtarmak) ve sıyanet (muhafaza etmek) lazım gelmekle, imdi emr-i dinde şerm u istihya (utanç ve haya) câiz olmadığına binaen, şimdiye kadar cahil kalmış olan genç ve ihtiyar bilcümle ümmet-i Muhammed, cahilliğin dareynde (dünya ve ahirette) vahametini düşünüp ve bu bapta birbirinden utanmayarak, hemen Hak’tan utanıp kendileri bulundukları kâr-ı kisb (iş ve kazanç), sanat ve hizmetleri arasında bilmedikleri mesâil-i diniye ve akaid-i İslâmiye’lerini dahi öğrenip bilmekle, hasbel imkân sa’y-u gayret (çalışma) ve ol vecihle kendilerini dareyn selametliğine irgürmekliğine (ulaştırmaya) sarf-ı vus’-i makderet (bütün güç ve imkânlarını harcamaya) eylemeleri fâriza-i uhde-i diyânetleri (dini sorumlulukları) olduğundan başka fî mâ ba’d (bundan sonra), herkes evladlarını mürahik (ergenlik çağına yaklaşmış) derecesine varmadıkça ve ilmihal ve şerait-i İslâmiye’sini layıkıyle taallum etmedikçe (öğrenmedikçe) mektepten alıp ustaya vermemek ve mürahik olup ustaya vermek derecesine geldikte babası, babası yok ise sair velisi olan kimesne (kimse), mürahik derecesinde olduğunu, eğer İstanbul sekenesinden ise İstanbul kadısı olan efendi tarafına ve Eyüp ve Üsküdar ve Galata sükkanından (sakinler) iseler, kadıları efendiler taraflarına, mektep hocasıyla beraber varıp ve çocuğu dahi götürüp gösterip taraf-i şer’den yedlerine (ellerine) memhur (mühürlü) izin tezkiresi (izin belgesi) almak ve izin tezkiresi almadıkça esnaf taifesi şakirtliğe almamak; ve şakirtliğe alınmaklıkta esnaf kethüdalarının (kahya) dahi re’y (görüş) ve marifetleri (bilgi ve onayları) munzam olmak (eklenmek) lazimeden olduğuna binaen, şayet esnaftan biri o makûle (tür) tezkiresiz çocuğu şakirtliğe alır ve babası ve validesi verir ise, okuduğu mektebin hocası veyahut mahallesinin imamı, doğru kadı efendilere haber vermek ve kadı efendiler dahi bu keyfiyeti ihya-i din-i mübin kaziyesine (meselesine) mebni olduğundan, taraflarından taharrî olunarak (araştırılarak) izin tezkiresi almaksızın sanata verilmiş sabî (çocuk) bulunur ise, alanı ve vereni ve ol esnafın kethüdasını ve haber vermediği için mektep hocasını li ecli’t-tedib (terbiye etmek ve disiplin cezası vermek için) Babıali’ye inha (resmi bildirim) eylemek. Anasız-babasız yetim çocuklar olup da kimesnesizliği (kimsesiz) sebebiyle zaruri bir usta yanında veyahut bir kimesnenin terbiyesinde bulunur ise, ustası ve gerek mürebbisi olan adam, sırf sanat öğrenmekliğe ve hizmete hasretmeyerek (yalnız buna tahsis etmeyerek) günde iki defa mektebe gönderip mürahik oluncaya kadar okutturmak ve kezalik (bunun gibi) el-haletü hazihî (mevcut durumda), ustalarda bulunan çocuklar dahi bi tıpkıha (aynen) bu nizama dahil olarak anası, babası veya sair velisi olanlar, ustadan alıp mektebe vermek ve kimsesiz olanları dahi ustaları mektebe verip cahil kalmamasına dikkat etmek ve mektep hocaları dahi mekteplerde bulunan çocukları güzelce okutup Kur’an-ı Azimü’ş-Şanı talim, akabinde (sonrasında) her bir çocuğun haysiyet ve istidadına göre tecvid ve ilmihal misillü risaleler okutarak şerait-i İslâmiye ve akaid-i diniyelerini (3) öğrenmekliğe sa’y u ikdam (gayret göstermek) eylemek üzere, alel umûm (genellikle) tembih ve ikaz olunmasına irâde-i seniye (Padişahın iradesi) suduruyla (çıkmasıyla) keyfiyet bilâd-ı selâse (üç belde) kadıları efendilere başka başka (ayrı ayrı) bâ fermân-ı âlî (yüce fermanla) tenbih kılınmış olmağla, siz dahi Asitane’de kâin (İstanbul’da olan) bilcümle mahallât imamlarını ve mekteb hocalarını ve esnaf kethüdalarını tarafınıza celb ederek (çağırarak), tembihat-ı mezkûreyi (adı geçen uyarıyı) gûş-i hûşlarına (can kulağı) telkin ve tefhim ve işbu ferman-ı âlînin birer mamzâ (imzalı) suretlerini dahi yedlerine (ellerine) i‘ta-berle (vererek), imamlar mahalleleri ahalilerine ve kethüdalar dahi esnaflarına okuyup anlatmak ve mekteb hocaları bilip mucibiyle (gereğince) amel etmek üzere cümlesine gereği gibi tembih ve te’kide mübaderet (derhal girişmek) ve bi-tevfikihi (Allah’ın yardımıyla) işbu nizam ve tembihatın ale’d-devam (devamlı) icra ve istikrar-ı vesâilini (devamını sağlayacak tedbirleri) istihsâle (temin etmeye) tarafınızdan dahi bizzat ihtimam ve dikkat eyliyesiz deyü buyruldu.

هم كتابلریمی اڭ زیاده ایضاح و تنویر ایدن نور تمثیللریدر. هم حقائق الهیه ده مشكلاتمڭ اكثریسنی حل ایدن اسمای حسنادن نور اسم نورانیسیدر. هم قرآنه شدّت شوق و انحصار خدمتم ایچون خصوصی امامم عثمان ذی النّوریندر. (رضی الله عنه)Hem kitaplarımı en ziyâde îzâh ve tenvîr eden nûr temsîlleridir. Hem hakāik-i İlâhiyede müşkilâtımın ekserîsini halleden esmâ-yı hüsnâdan Nûr ism-i nûrânîsidir. Hem Kur’ân’a şiddet-i şevk ve inhisâr-ı hizmetim için hususî imamım Osman-ı Zi’n-nûreyn’dir. (Radıyallâhü anh). (Şualar, s. 493)1. Beyitهركشیه جنّت ایچره لازم البتّه رفیقدیدی عثمانی بكا جنّتده حق یولداش ایدرHer kişiye Cennet içre lâzım elbette refîkDidi ‘Osmân’ı bana Cennetde Hak yoldaş iderFenayi Cennet Efendi (7)*Aşere’den bulunmakla sadece Cennet nimetine değil, Cennet perdesinin ardında Âlemlere Rahmet Efendimize (asm.) hemrâh olmaklıkla bâtın-ı ni’mete nailiyet… Az şey olmasa gerek!  2. Beyitحیا برجنده برشمس ضیادر حضرت عثمانكرم ملكنده كان پرسخادر حضرت عثمانHayâ burcında bir şems-i ziyâdur Hazret-i ‘OsmânKerem mülkinde kân-ı pür-sehâdur Hazret-i ‘OsmânEs-Seyyid Aşki Mustafa Efendi (2)*Hani, kadın Allah Resulünün çiğnediği lokma ile pür-iffete kalb olundu ya!.. İşte o hayâ burcunun bir aydınlık veren güneşi bugün de “ar”sızlık karalıklarında Nübüvvet semasının bir yıldızı olarak yön gösteriyor. Yâ “Rûme” destanı mı? Sadece Cennetten değil, bu ahirzamandan da “hayrât” tesmiye manzaraları seyre devam ediliyor.  3. Beyitوارث سلطنت فخر جهان ایدی هماناولدی دورنده مرتب آنك الحق قرآنVâris-i saltanat-ı fahr-i cihân idi hemânOldı devrinde müretteb anın el-hak Kur’ânHâtif (5)*Dünya saltanatına verasette zaaf, nübüvvete vâris olmakta şeref var. Kur’ân’a hizmet mi? Müşerref olana büyük nasib. Risaletten hilafete ince hat: Sünnet ve Kur’ân’a âidiyet.4. Beyitجامع القرآن اولان عثمان ذی النورین همثالث شمس خلافت منبع حلم وحیاCâmi’u’l-Kur’ân olan ‘Osman-ı Zi’n-nûreyn hem Sâlis-i şems-i hilâfet menba’-ı hilm ü hayâAdile Hanım (3)*Ömr-i sergüzeşti: Kur’ân’a hizmetkârlık. Nübüvvete sancaktarlık. Bunlardır imanın iki rüknü, ya ahlak? Onda ise “hilye-i pâk”i “hilye-i nebevi” ile muttasıf.  5. Beyitنبوتدن دو جوهر آلدی اسمی اولدی ذوالنّوریناو یاقدی اوّل و ثانی چراغ نور عثمانیNübüvvetden dü-cevher aldı ismi oldı Zi’n-nûreynO yakdı evvel ü sânî çerâğ-ı nûr-ı ‘OsmânîEnderunlu Fazıl (4)*Nebînin sen görmek istersen şefâ’atin bu dünyâda / Kırâ’at et hakîkat defterinden bahs-i Zi’n-nûreyn6. Beyitمدد یا عثمان ذی النورین صاحب الحیاحق یولنده دین ایچون وارن ایدن جمله فداجامع القران اعظم صاحب لطف عطاسكا یار اولانلر اولدی دو جهانده اغنیایوز سوروب كلدم قپوكه برمدد قیلك بكاالامان یا عثمان ذی النورین صاحب الحیاMeded yâ ‘Osmân Zi’n-nûreyn-i sâhibü’l-hayâHak yolunda dîn için varın eden cümle fedâCâmi’u’l-Kur’ân-ı ‘a’zâm sâhib-i lutf u ‘atâSana yâr olanlar oldu dü-cihânda ağniyâYüz sürüb geldim kapuna bir meded kılın banaEl-emân yâ ‘Osmân Zi’n-nûreyn-i sâhibü’l-hayâŞeyh Halid (8)*اَللّٰهُمَّ صَلِّ شَمْسِ سَمآَءِ الرِّسَالَةِوَقَمَرِفَلَكِ النُّبُوَّةِ وَعَلٰٓی اٰلِه۪ وَصَحْبِهِ نُجُومِ الْهُدٰی لمَِنِ اهْتَدٰیAğniya… Öyle bir manevi zenginliğe sahip olanlar ki!. Şefi’ul Müznibin’in nurunun aks ettiği Hidayet yıldızlarından aldıkları nurlarla gözü gönlü tok biçimde başka ışıklara, kafa fenerlerine ihtiyaç duymazlar. 7. Beyitأبو بكریله عمر یوزلرندن نورطمرسینه سی طولو قرآن عثمان بن عفان قنیEbubekrile ‘Ömer yüzlerinden nûr tamarSînesi dolu Kur’ân ‘Osmân bin ‘Affân kanıYûnus Emre (6)*Miskin Yûnus, Hak sana binler rahmet eyleye! Cennet-âsâ bir bahardayız. Mazide ekilen tohumlar, zeminimizde çiçek açtı. Saidler, Hamzalar, Ömerler, Osmanlar, Yusuflar, Ahmedler vesâireler; mazi kıt’asına sadakat, adalet, hayâ ve daha nice çiçeklerle uğrarız. Asr-ı saadetten bugüne هَن۪ٓيئًا لَكُمْ sadâları işitiriz. Kaynakça1. BEDİÜZZAMÂN, Saîd Nursî, (2008), Şualar, İstanbul: Altınbaşak Neşriyât2. Behçe-i Letâ’if ve Lehçe-i Ma‘ârif, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi, No: 03934 (v. 59A)3. Divan-ı Adile Sultan, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, No: TY4858 (s. 25)4. Divan-ı Enderunlu Fazıl, İstanbul Arkeoloji Müzeleri, Arkeoloji Yazmaları, No: 00186/01 (v. 23A)5. Divan-ı Hâtif, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Yazma Bağışlar, No: 02339 (v. 3B)6. Divan-ı Yûnus Emre, Milli Kütüphane, Yazmalar, No: A5360/2 (v. 225A)7. İlahiyyat, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Hüdai Efendi, No: 01406 (v. 28B)8. Şeyh Halid Divanı, Sivas Ziya Bey Kütüphanesi, Sivas Yazma, No: 14203 (s. 35)9. https://imla.kabikavseyn.com/ 10. https://kulliyat.risale.online/11. https://portal.yek.gov.tr/ 

كوزللك، انسانلق تاریخی بوینجه اڭ چوق أوزرنده دوشونولن و اڭ زنكین معنا دنیاسنه صاحب قاوراملردن بری اولمشدر. توركجه ده كوزللگی آڭلاتمق ایچون قوللانیلان كلمه لرڭ چشیتلیلگی ده بونڭ أونملی بر كوستركه سیدر. بو كلمه لرڭ هر بری كوزللگڭ فرقلی بر یوڭنی وورغولار. أورنگين “ظریف” اینجه لك و نزاكتی، “شیرین” طاتلیلق و صیجاقلغی، “سویملی” سوكی اویاندیرمه یی. عربجه كوكنلی حسن، جمال، بدیع كبی كلمه لر ایسه كوزللگه درین آڭلاملر قزاندیریر. بو زنكین كلمه خزینه سی، كوزللگڭ یالڭزجه طیش كورونوشدن عبارت اولمادیغنی كوستریر. كوزل بر سوز، كوزل بر داورانیش، كوزل بر اخلاق ویا كوزل بر دوشونجه ده اڭ آز فیزیكي كوزللك قدر دگرلیدر. بو سببله دركه ، كوزللك، ساده جه كورولن دگل؛ حسّ ایدیلن، یاشانان و انسانڭ شخصیتنه یانسییان چوق یوڭلی بر دگردر. كوزللگی افاده ایدن، چاغریشدیران كلمه لری چوقجه قوللانان انسانلر ده طوپلوملر ده كوزللشیرلر، كوزللگڭ بویاسی ایله بویانیرلر. ایشته بز ده بو آی كوزللك قاورامی ایله علاقه لی كلمه لرڭ كوكنلرینه بر یولجیلق یاپمق ایستییورز، ایلك كلمه مز “گوزل”Güzellik, insanlık tarihi boyunca en çok üzerinde düşünülen ve en zengin mana dünyasına sahip kavramlardan biri olmuştur. Türkçede güzelliği anlatmak için kullanılan kelimelerin çeşitliliği de bunun önemli bir göstergesidir. Bu kelimelerin her biri güzelliğin farklı bir yönünü vurgular. Örneğin “zarif” incelik ve nezaketi, “şirin” tatlılık ve sıcaklığı, “sevimli” sevgi uyandırmayı. Arapça kökenli hüsün, cemal, bedi‘ gibi kelimeler ise güzelliğe derin anlamlar kazandırır. Bu zengin kelime hazinesi, güzelliğin yalnızca dış görünüşten ibaret olmadığını gösterir. Güzel bir söz, güzel bir davranış, güzel bir ahlâk veya güzel bir düşünce de en az fiziki güzellik kadar değerlidir. Bu sebepledir ki, güzellik, sadece görülen değil; hissedilen, yaşanan ve insanın şahsiyetine yansıyan çok yönlü bir değerdir. Güzelliği ifade eden, çağrıştıran kelimeleri çokça kullanan insanlar da toplumlar da güzelleşirler, güzelliğin boyası ile boyanırlar. İşte biz de bu ay güzellik kavramı ile alakalı kelimelerin kökenlerine bir yolculuk yapmak istiyoruz, ilk kelimemiz “güzel”GÜZEL: Türkçe bir kelimedir. “Taşıdığı üstün sıfatlar hoşa gitmesi sebebiyle insanda iyi etki bırakan, takdir uyandıran şey” anlamındadır. Çirkin kelimesinin karşıtıdır. Mesela, “Güzel yüz, Güzel fikir, Güzel huy.”ŞAHANE: Farsçadan dilimize geçmiş bir birleşik kelimedir. Pâdişah, hükümdar anlamındaki “Şâh” kelimesi ile “âne” eki birleştirilip “şaha ait şaha layık, padişaha yakışacak derecede” manasınadır. Bu ifade, bir güzelliğin padişahlara, sultanlara layık düzeyde olduğunu ifade etmek için kullanılır.CEMİL: Kur’ân kökenli bir kelimedir. Allah’ın esma-yı hüsna denilen güzel isimlerindendir. Güzellik anlamındaki “cemal” sıfatının öznesidir. Bu isim “mutlak güzellik sahibi, her türlü maddi ve manevi güzelliğin kaynağı ve güzeli seven” anlamlarına gelir. Sevgili Peygamberimiz bir hadisinde “Allah Cemîl'dir, güzeli sever” buyurmuştur. İnsanlar arasında ise “göze ve kulağa hoş gelen, görülmesi, duyulması insana zevk veren güzel şeye” denir. Mesela Hz. Yakub Allahtan sabır isterken “cemîl bir sabır” ister. Yine hakikatin güzelliği anlatılırken “hakikat-ı cemile”, kelimelerin güzellerine ise “kelimat-ı cemile” denir. Ayrıca Osmanlıda “Bir kimsenin hatırını hoş etmek, gönlünü almak için yapılan harekete” “cemile” denirdi. “Cemile yapmak, cemile göstermek” gibi deyimlerimiz vardı.HOŞ: Farsçadan gelmiş bir kelimedir. “Duyguları okşayan, zevk veren, beğenilen şey” anlamındadır. Bu kelime dilimizde genelde duygularımıza yansıyan güzellikleri anlatmak için kullanılır. Mesela, ziyaretlerde, misafirperverliklerde, güzel bulduk, güzel kal denilmez. “Hoş bulduk, Hoşça kal” denilir. Yine “hoşuna gitmek, hoş görmek, hoş görünmek” yaygın kullanılan ifadelerdir. BEDİ’: Kur’ân kökenli bir kelimedir. Allah’ın esma-yı hüsna denilen güzel isimlerindendir. Eşsiz, benzersiz güzellikte yaratan anlamındaki “bedeat” sıfatının öznesidir. Allah dışındaki varlıklar için ise “Benzeri ve örneği olmayan, görülmemiş, ender” güzellikler için kullanılır. Mesela; “Edirne’deki Selimiye cami Osmanlı medeniyetinin bedi‘ bir mimari eseridir.”HASEN: Kur’ân kökenli bir kelimedir. Güzellik anlamındaki “hüsün” kelimesinden türemiştir. Güzel olan anlamındadır. Sevgili Peygamberimiz torunlarının büyüğüne “güzel olan” anlamında “hasen/Hasan” ikincisine ise “güzelcik” anlamında “Hüseyn” isimlerini vermiştir.SEVİMLİ: Türkçe bir kelimedir. “Göze, gönle hoş gelen, sevgi uyandıran özelliklere sâhip, cana yakın şeyler” için kullanılan bir güzellik sıfatıdır. Zıddı sevimsiz kelimesidir. Mesela, “Sevimli çocuk”, “Sevimli ev”, “Sevimli kedi” “Sevimli hal” misallerinde olduğu gibi insanın içinde sevgi uyandıran, cana yakın durumlarda kullanılır.LATİF: Kur’ân kökenli bir kelimedir. Allah’ın esma-yı hüsna denilen güzel isimlerindendir. “letafet” sıfatının öznesidir. “En ince işlerin bütün inceliklerini bilen, en ince şeyleri yapan, kullarına ince yollardan çeşitli faydalar ulaştıran” anlamındadır.İnsanlar için kullanıldığında ise “Zevk ve ruh okşayıcı ince bir güzelliğe sâhip olan, hoş, nâzik, yumuşak” şeyler için kullanılır. Mesela “Latif söz, latif tavır, latif insan” gibi. Ayrıca insanları güldürürken düşündürmek amacıyla söylenen güzel ve nükteli söz veya hikâyelere” de “latife” denir. Bu işi çokça yapan kişiler halk arasında “latifeci” olarak isimlendirilir.NEFİS: Arapça “nefaset” kökünden türemiştir. Daha çok herkes tarafından beğenilen maddi güzellikleri ifade etmek için kullanılır. Mesela; “nefis bir hava, nefis bir yemek, nefis bir bina” gibi.ENFES: Bu kelime de Arapça “nefaset” kökünden türemiştir. Beğenilen, hoşa giden maddi şeyin, en üst düzeydeki beğenilme seviyesini ifade eder. Daha çok, pek çok, en çok seviyesindeki güzellikleri anlatmak için kullanılır. Mesela; “enfes bir manzara, enfes bir tatlı, enfes bir bahçe.”ŞİRİN: Türkçe kökenli bir kelimedir. “Hoşa gidecek niteliklere sâhip, sevimli, iç açıcı, cana yakın şeyler için” kullanılır. Mesela “Şirin bir ev, şirin bir bebek, şirin bir köy, şirin bir gülümseme” gibi. Ayrıca bu kelimeden yapılmış deyimlerimizde vardır. Mesela, “Şirin konuşmak, şirinlik yapmak, şirin görünmek, şirin davranmak” misallerinde olduğu gibi.CAZİP: Arapça “çekmek” manasındaki “cezb” kökünden türemiştir. Dikkat ve ilgiyi üzerine çeken, çekici, alımlı anlamındaki güzellikler için kullanılır. Mesela “Cazip bir fikir, cazip bir teklif” gibi.ZARİF: Arapça “zarafet” kökünden türemiştir. “Davranışları, durumu insanda hoş bir etki bırakan, tavrı ve edâsı ince olan, ruhta incelik hissi uyandıran güzellikler” için kullanılır. Türkçemizde ince, nazik, estetik, ölçülü, hoş, kibar ve incelik sahibi anlamlarında da kullanılır. Sadece fiziksel güzelliği değil; davranış, üslup, sanat ve düşüncedeki inceliği de ifade eder. Misal olarak, “Zarif bir insan, zarif bir resim, zarif bir elbise, zarif bir tavır, zarif bir düşünce, zarif bir eleştiri, zarif bir çözüm.”SEMPATİK: Fransızcadan dilimize geçmiş bir kelimedir. “Cana yakın, sevimli, sıcakkanlılığı” ifade eden güzelliklerde kullanılır. Mesela “Sempatik bir sunucu, sempatik bir konuşma, sempatik bir yaklaşım” gibi.

مهتر، فارسجه  “داها بویوك، اڭ بویوك” آڭلامنه  كلن مه-تر كلمه سنڭ توركجه لشمش حاليدر. عثمانلی اوردوسنڭ عسكری موزیك طاقیمنڭ أویه لرینه  مهتر دینیلمكده یدی. آیریجه  بو مهترلرڭ منسوب اولدقلری تشكیلاته  ایسه  مهترخانه  آدی ویریلمشدی. مهترخانه نڭ نه  زمان قورولدیغی قونوسنده  كسین بیلكی اولمامقله  برلكده ، عثمان غازی یه  آناطولی سلچوقلی سلطانی طرفندن حاكمیت سمبولی اولارق كوندریلن طاوولڭ، عسكری موزیگڭ او دونملردن بری وار اولدیغنڭ دلیلی اولدیغنی دوشوننلر موجوددر. آنقره  صواشی صیره سنده  هم سلطان ییلدیریم بایزیدڭ هم ده  تیمورڭ عسكری موزیك چالدیردقلری قیدلرده  واردر. استانبولڭ فتحنڭ آردندن، شهره  بر نوبتخانه  قورولمش؛ مختلف سمتلرده  كونده  أوچ كره  نوبت چالینمسی قرارلاشدیریلمشدر. عثمانلی دولتنڭ كلیشمسیله  برلكده  عسكری موزیك و مهترخانه  ده  كلیشمشدر. یڭیچری اوجاغی ١٨٢٦ده  قالدیریلنجه  مهترخانه  ده  لغو ایدیلمشدر. اونڭ یرینه  موزیقه ءِ همایون قورولمشدر. ٢٤ مارت ١٧٨٠ تاریخلی بر طوپ قاپی سرایی اوراقنده  مهتران نفرلرینڭ قوللاندقلری طاوول، زورنه  و دیگر آلتلرڭ غلطه  قله سنده  بولوندیغی و بونلرڭ باقیمدن كچیریلمسی كركدیگندن بحث ایدیلمه كده در.Mehter, Farsça “daha büyük, en büyük” anlamına gelen mih-ter kelimesinin Türkçeleşmiş halidir. Osmanlı ordusunun askerî müzik takımının üyelerine mehter denilmekteydi. Ayrıca bu mehterlerin mensup oldukları teşkilata ise mehterhane adı verilmişti. Mehterhanenin ne zaman kurulduğu konusunda kesin bilgi olmamakla birlikte, Osman Gazi’ye Anadolu Selçuklu Sultanı tarafından hâkimiyet sembolü olarak gönderilen davulun, askerî müziğin o dönemlerden beri var olduğunun delili olduğunu düşünenler mevcuttur. Ankara Savaşı sırasında hem Sultan Yıldırım Bayezid’in hem de Timur’un askerî müzik çaldırdıkları kayıtlarda vardır. İstanbul’un fethinin ardından, şehre bir nevbethane kurulmuş; muhtelif semtlerde günde üç kere nevbet çalınması kararlaştırılmıştır. Osmanlı Devleti’nin gelişmesiyle birlikte askerî müzik ve mehterhane de gelişmiştir. Yeniçeri Ocağı 1826’da kaldırılınca mehterhane de lağvedilmiştir. Onun yerine Muzıka-yı Hümâyûn kurulmuştur. 24 Mart 1780 tarihli bir Topkapı Sarayı evrakında (BOA, C.SM, 39/1986) mehteran neferlerinin kullandıkları davul, zurna ve diğer aletlerin Galata Kulesinde bulunduğu ve bunların bakımdan geçirilmesi gerektiğinden bahsedilmektedir.   Transkripsiyonu: Tarih: 24 Mart 1780 (H. 18 Rebiulevvel 1194) (1)Sahh(2)Telhîsi mûcibince mezbûrun marifetiyle tamîrine (3)mübâşeret olunmak (4)Buyuruldu (5)20 Rebiulevvel sene 1194(6)Arz-ı bendeleridir ki(7)Galata Kulesinde vâki mehterân neferâtının istimâl eyledikleri davul ve zurna (8)ve mühimmât-ı sâire kesret-i istimâl ile fenâ-pezîr ve muhtâc-ı tecdîd olduğundan (9)bahs ile sâbıkı mûcibince tecdîd ettirilmesini ser-mehterân-ı hâssa İbrahim Ağa (10)nâm kimse işbu arzuhâliyle istid’â eder derkenâra havâle olundukta mühimmât-ı (11)mezkûre mukaddemâ seksen sekiz senesinde tamîr ve tecdîd olundukta bahâsı için (12)gayr-ez tenzîl doksan kuruş ve badehû doksan ve doksan iki senelerinde dahi (13)kezalik gayr-ez tenzîl yüzer kuruş verilmiş olduğu başmuhâsebeden derkenâr (14)olunmuştur malûm-ı devletleri buyuruldukta sâbıkını tecâvüz eylememek ve ba’de’t-tekmîl (15)mikdâr-ı masârıfı müfredât defteriyle ilâm olunmak şartıyla mühimmât-ı (16)merkûmenin mehterbaşı-ı merkûm marifetiyle mübâşeret olunmak için (17)fermân-ı âlîleri ısdârı bâbında fermân devletlû saâdetlû sultânım hazretlerinindir(18)(Mühür) İbrahim

Osmanlı Devleti'nin son dönem eğitim tarihi incelendiğinde, modernleşme çalışmaları ile dinî ve kültürel değerlerin birlikte yürütülmeye çalışıldığı görülmektedir. Tanzimat'tan II. Meşrutiyet'e uzanan süreçte eğitim alanında gerçekleştirilen düzenlemeler, yalnızca yeni okulların açılmasıyla sınırlı kalmamış; öğretim programları da dönemin ihtiyaçlarına göre yeniden şekillendirilmiştir. İstanbul'daki merkezî eğitim kurumlarının yanı sıra Anadolu'daki idadi mekteplerinde uygulanan müfredatlar da bu dönüşümün somut örneklerini oluşturmaktadır. Bu çerçevede 1897 yılının Şubat-Mart aylarını kapsayan Kastamonu İdadi Mektebi ders programı, Osmanlı taşra eğitim teşkilatının işleyişini göstermesi bakımından dikkat çekici bir arşiv vesikasıdır.Belge, yedi yıllık idadi eğitiminde her sınıfta okutulan dersleri ve bir aylık süre içerisinde hangi konuların işlendiğini ayrıntılı biçimde kaydetmektedir. Kademeli bir yapıya sahip olan taşra idadileri; ortaokul (rüşdiye) ile lise (idadi) kademelerini bir arada yürüten yedi yıllık bütünleşik bir eğitim modeli sunmuştur. Her ders için ulaşılan konu başlıklarının tek tek belirtilmesi, öğretimin belirli bir plan ve takip sistemi içerisinde yürütüldüğünü göstermektedir. Program incelendiğinde dikkat çeken en önemli hususlardan biri, dinî ilimler ile fen bilimlerinin aynı müfredat içerisinde birlikte yer almasıdır. Ulûm-ı Dîniye derslerinde Kurʼân-ı Kerîm, akaid ve fıkıh okutulurken; üst sınıflarda Hikmet-i Tabîiyye (Fizik), Kimya, Ma'lûmât-ı Fenniye, Hayvânât (Zooloji), Hıfzu's-Sıhha (Sağlık Bilgisi), Cebir, Hendese (Geometri), Müsellesât (Trigonometri), Kozmoğrafya ve Cerr-i Eskāl (Mekanik) gibi fen ve matematik derslerine de yer verilmiştir. Bu durum, dönemin eğitim anlayışında dinî ve fennî ilimlerin aynı öğretim programı içerisinde birlikte yürütülmeye çalışıldığını göstermektedir.Dil eğitimi de müfredatın önemli unsurlarından biridir. Arapça ve Farsça derslerinde gramer, tercüme ve metin tahlili çalışmaları yapılırken Fransızca öğretimine de yer verilmiştir. Bunun yanında Ermenice dersinin bulunması, öğrenci profiline göre farklı dil ihtiyaçlarının da dikkate alındığını göstermektedir.Program yalnızca teorik bilgi vermeyi değil, öğrencileri bürokratik ve günlük hayata hazırlamayı da hedeflemiştir. Tarih, Coğrafya, Usûl-i Defterî (Muhasebe), İlm-i Servet (Ekonomi), İnşâ ve Kitâbet (Kompozisyon ve Yazışma), Kitâbet-i Resmiyye, Hüsn-i Hat ve Resim gibi derslerin yanı sıra; Hesap, Hendese ve Fen derslerinde de uygulamaya yer verilmiştir. Belgede geçen "tatbîkāt ile imlâ yazdırıldı", "hall-i mesâil ile iştigāl edilmektedir" ve "ʻale'l-usûl ta'lîm ve irâe olunmuştur" ifadeleri, öğretimin teorik anlatımla sınırlı kalmayıp uygulama ve beceri kazandırmayı da amaçladığını göstermektedir. Bu vesika, 19. yüzyılın sonlarında bir Anadolu idadisi örneğinde, Osmanlı eğitim sisteminin dinî ilimler ile fen ve meslek derslerini aynı müfredatta buluşturmaya çalıştığını göstermektedir. Bu yönüyle Kastamonu İdadi Mektebi ders programı, yalnızca dönemin öğretim önceliklerini yansıtan bir belge değil, aynı zamanda dinî ve dünyevî ilimlerin birlikte yürütülmesini esas alan bütüncül bir eğitim anlayışının da somut yansımasıdır. Vesika: Kastamonu İdadi Mektebi Ders Programı (Şubat-Mart 1897) Transkripsiyonu: ʻAn ibtidâ-yı Şubat sene 312 ilâ gâye-i Şubat sene 312

Kāle Resûlullâh sallallâhu ʻaleyhi ve sellem: men tevâzaʻa rafeʻahullâhu ve men tekebbera vezaʻahullâhu.Şol kimse ki tevâzu‘ eyleye Hakk Te‘âlâ anı refī‘u’l-kadr ider. Ve şol kimse ki tekebbür eyleye Hakk Te‘âlâ anı zelîl ve vazī‘u’l-mikdâr ider. Tevâzu‘ oldur ki kişi nefsini câh ve rif‘atde kendüden ednâ olanlara terfî‘ kılmaya. Ya‘nî ʻuluvv-i câh ve kadrine mağrûr olub halka hakāret ile nazar itmeye. Kendüde olan şerefi mahz-ı mevhibe-i ilâhiyye idüğün bilüb ve şükran li-ni‘amillâhi te‘âlâ pest-pâye olanlara hüsn-i mu‘âmele eyleye. Tekebbür bunun ʻaksidir. Dünyâda tekebbür idenlerin evveli şeytān ʻaleyhi’l-la‘nedir. Egerçi tevâzu‘ ahlâk-ı mahmûdedendir, ammâ celb-i nef‘ ve def‘-i darr içün olan tezellül ve tebasbus tevâzu‘ değildir. ‘İndallâh memdûh ve müstahsen olan tevâzu‘ ekâbir-i devletden sudûr idendir. Anınçün dimişlerdir ki: Tevâzu‘ zi-kerden ferâzân nekûstGedâ ger tevâzu‘ kened hūy-ı ûstKıt‘aDerecâtını râfi‘ü’d-derecâtMütevâzı‘ olanın itdi refī‘ Sıfat-ı kibriyâsı Cebbâr’ınMütekebbir olanı kıldı vazī‘KELİMELER:Darr: Zarar, ziyan, sıkıntı / Derecât: Dereceler, rütbeler, basamaklar / Ednâ: Daha aşağı, en aşağı, kıdemsiz / Egerçi: Her ne kadar, gerçi / Ekâbir: Büyükler, ileri gelenler, makam ve servet sahipleri / Ferâzân: Yüksektekiler, yüce makamda oturanlar (Farsça) / Gedâ: Yoksul, fakir, dilenci / ʻİndallâh: Allah katında, Allah’ın yanında / Kadr: Değer, kıymet, mertebe / Kâm-yâb: Muradına ermiş, başarılı, mutlu / Kened: Eder, yapar (Farsça) / Mahz: Sırf, tamamen, katıksız / Mevhibe: Bağış, ihsan, Allah vergisi yetenek/hediye / Müstahsen: Güzel bulunan, beğenilen, takdir edilen / Mütekebbir: Kibirli, büyüklük taslayan / Nekûst: Ne güzeldir (Farsça) / Pest-pâye: Aşağı derece, düşük rütbe, alt tabaka / Râfi‘: Yükselten, yücelten / Refī‘: Yüksek, yüce / Rif‘at: Yükseklik, yücelik, yüksek makam / Şerm: Utanma, hayâ / Tebasbus: Dalkavukluk yapma, yaltaklanma / Tekebbür: Büyüklük taslama, kibirlenme / Terfî‘: Yükseltme, derece artırma / Tezellül: Kendini aşağılama, zillet gösterme / Ûst: Onundur, onun özelliğidir (Farsça) / Vazī‘: Aşağı, alçak, değersiz, düşük mertebeli / Zi: -den, -dan eki (Farsça “ez” edatının kısaltması)*Kaynak: Osmanzâde Tâib Ahmed (v.1136/1724)

Bu sayımızdan itibaren harf ve kelime çalışmalarına başlıyoruz. Silik harflerin üzerinden geçerken dikkatle yazmaya ve acele etmemeye çalışalım. Elinizin alışması ve yazınızın güzelleşmesi için bu dikkat ve sabır önemli olacaktır.

Dergiyi takip edenler, yazmanın da zevkine ulaşıyorlar. Her ay ilerlediğinizi sizler de fark ediyorsunuz. Her işte olduğu gibi, bu işte de bizzat kendimizin gayret göstermesi önemli olacaktır.Maarif ve Ahlakın İmtizacıMaarif, insana ilim ve irfan kapılarını açarken; ahlak-ı hamide bu müktesebatın hayra sarf edilmesini temin eder. Ahlaktan mahrum bir talim ve terbiye, yalnızca zihni inkişafı sağlar; fakat cemiyete faydalı şahsiyetler yetiştirmekten aciz kalır. Hakiki maarif, ferdi sadece fikren değil, vicdanen de tekamül ettiren mukaddes bir ameliyedir. İlim bir kuvvettir; lakin bu kuvveti fazilete tahvil edecek yegane unsur ahlaktır. Ç Ö Z Ü M

داها او زمانلر پوزانتی قصبه  دگلدی. آقشام صوغوق بر ساعتده  ترندن اینر اینمز، قارشومزده  ایستاسیون بناسیله  اوفاق، بویاسز، درمه  چاتمه  بر بایراق كوردك. قارشیلاشدیغم ایلك آدمه صوردم: “بوراده  قصبه  یوقمی؟” “خیر!” “یولجیلر نره ده  یاتار؟” “اگر آرابه  وارسه  كیجه  كیدرلر.” (ألیله  بر كومس قدر كوچك باراقه یی كوستره رك) “یالڭز صوبایلر بونڭ ایچنده  یاتابیلیر” “ترنده  قالسه م!” “ترنده  یاتمق یاساقدر.” نفر اولدیغمه  نه  قدر أوزولدم. والیزیمی بر كوشه یه  بیراقوب شاشقین، چاره سز طولاشییوردم. بو صیره ده  حیاتڭ پك نادر سعادتلرندن بری قارشومه  چیقدی. یول آرابه لری آراسنده  طولاشان قیر بییقلی، كچكین بر قائممقام، رتبه  فرقنی آرامایارق بڭا یاقلاشدی. “غریبسڭ غالبا! نره یه  كیده جكسڭ اوغلم؟” دیدی. “قدسه ” “اووو، داها قاچ هفته لق یولڭ وار! بن حلبده  قالاجغم. اگر ایسترسه ڭ بوراده  و آطنه دن صوڭره  آرابه یی برابر طوتارز.” اگر كندیسی تكلیف ایتمه سه یدی بن اوڭا یالواراجقدم. “آرتیق بو كیجه  ده  بوراده  قالیرز” دیدی. بوینمی بوكوب جواب ویردم: “بن نفرم، باراقه ده  یر ویرمزلر!” اسكی شیلری بیلن بر آدم كبی باشنی صاللایارق: “زیانی یوق، ایجابنه  باقارز” دیدی. كیدوب بر یوز باشیله  قونوشدی. براز صوڭره  اشیامزله  برابر باراقه یه  كچدك. ایكی أوچ ارزاق چوالندن باشقه  اوتوراجق، یاتاجق، یوقدی. بتون كیجه  باراقه  تخته لرینڭ آراسندن كسكین بر صوغوق كچدی. (... ) پوزانتی غایت یوكسك، وادیلری درین و طار، تپه لر آراسنده  بر قیردر. كونش تپه لرده  طوغدقدن صوڭره  آنجق أوگله یه  طوغری بورایه  اينه بیلیر. درت طرفدن كلن طاغلر عادتا قوجاق قوجاغه  طورویور. انسانلرڭ طولاشابیلدیگی یر دهلیز كبی. آرابه لر مشتریلردن چوق آزدی. (... ) بنم قائممقام آرقداشم یاریم عصر یاشادقدن صوڭره تحمّلی و صحّتی چورومش بر انساندی. بر مدّت أوكسوردی. آه ایتدی، استانبولی آڭدی. بن عجله مدن طورامییوردم. كندیسنه  دیدمكه : “اذن ویررسه ڭز بر آرابه  آرایایم” “اوغلم! اوغلم سندن آرابه نڭ بهاسنی ایسترلر. اونلرله  اوغراشمق لازم. بن كیتملی یم” دیدی و بر نصیحت داها ویردی: “آرابه جی طاقیمی جوزه  بڭزر، قیریلمدقجه  یینمز.” طوغریسی جوز چوق كوچ قیریلدی. آرقداشمڭ نفوذی، رقیبلرینڭ آزلغی و اوزون غوغالری آراسنده  بن ده  كیزلیدن كیزلی یه  آرابه جی یه  بخششلر وعد ایتدم. براز صوڭره  كیمی آیدینلقدن، كیمی قاره دن، كیمی كوچك آغاچلردن تاجلرینی كوسترن طاغلر آراسنده  پوزانتی یه  وداع ایتدك. أوچ آتلی آرابه مزڭ تكرلكلری اكلی و قیریق، پرده سی پارچه  پارچه یدی. براز ایلری كیتدكدن صوڭره  یول بوزولدی. آرابه جی یه : “هر طرف بویله می؟” دییه  صوردم. “أه، أوستندن چوق ایشله دك. شیمدی یڭیدن یاپاجقلر. كچنلرده  بر آلمان پاشاسی اوطوموبیلله  یووارلانوب باجاغی قیریلدی” دیدی. چیقدقجه  غایت ساكن، اینجه  صولرڭ وقور، عظمتلی سسلرینی دویمه یه  باشلادق. پوزانتیدن طرسوسه  قدر یول بر كون سورر. آراده  كولك بوغازی دنیانڭ اڭ حشمتلی كذرگاهلرندن بریدر. (... )ایلرله دكجه  هوا براز ایصیندی. عادتا موسمدن موسمه  كچییورز. براز أوڭجه  صانكه  قاسم و آرالق آیلرنده یدق، شیمدی ایسه  صیجاق بر اقلیمڭ نیساننده  كبی یز. صوغوق بر صباحدن صوڭره  آلنمزده  بویله  ایلیمان بر أوگله  وقتنڭ حرارتنی دویمق نه  ایی اولدی! فقط اڭ موتلو تصادف تپه لردن برنده  بولدیغمز قایناق صویی ایدی. (... )قائممقام یالڭز اوزانابیلدیگی و آرابه  تعمیر ایتمدیگی ایچون كیفلیدی. كونلرجه  دوام ایتمزسه ، آرابه  یولجیلغی ترن یولجیلغندن داها كوزلدر. چونكه  هر طبیعت پارچه سی أوزرنده  آیری آیری دوشونوب، آیری آیری شیلر طادابیلیرسڭز. بر طاغ أوستی، بر یول اگیمی، بر نهر بویی حافظه ده  باشقه  رنكلر بیراقیر، ایكی چشیت یولجیلق آراسنده  بر تییاترو و سینامه  فرقی وار. (... )براز داها یول آلدقدن صوڭره  أوڭمزه  بر مهاجر قافله سی چیقدی. (... ) ارزاق یرینه  كندیلری ایچون اكمك و باقراچدن، حیوانلری ایچون ده  قورو اوتدن باشقه  بر شیلری یوقدی. (... ) صاواشڭ حدودلرده كی كوستریشی سونركن آناطولینڭ باغرنده  درین یاره سی قانییور. باقالم بو یاره  ایكی جگریمز أوستونده  قاچ سنه  ایشله یه جك؟ صوڭ ساعتڭ حزنی ایچنده  و صوڭ درجه  یورغون قلبلرله  آطنه  اووه سنه  كیردك. شیمدی یوللر داها صاری، صدالر داها منفرددی. قورباغه لر، دنیانڭ اڭ مونس سسلی حیوانلری ایكن شیمدی چیغلقلری حكیمانه  و طنطنه لیدر. (... ) ایلریده  طرسوس پارلاق ایشیقلریله  كوروندی. بو كیجه  آی ایری، یاپایالڭز طوغدی و ایلك أوڭجه  اورته دن بولونمش، آراسندن طاغ كچن بر آتش كولی كبیدی. قونیه یی بر كوی صایابیلیرسه ڭز، طرسوسه  بر قصبه  دینیله بیلیر. بوراده  اویانیق بر خلق ایله  ایشلك بر ساحلڭ و قابلیتلی آطنه نڭ ویردیگی حیات وار. (... ) نه  قدر زماندن بری ایلك دفعه  بوراده  صیجاق ییمك، راحت اوطه  و استانبولڭ ایچ محله لرینڭ رؤیا كوردیگی ساعتلرده  بیله  سسلر طولاشان صوقاقلر كوردم. هر طرف الكتریك ایشیغی ایچنده یدی. قصبه ده  حكومتڭ یاپاجغی شیلر چوق، ملّتدن كله بیله جك شیلرڭ هپسی وار. راحت و اوزون بر اویقودن صوڭره  سوكیلی قائممقامله  برابر بر آرابه یه  بینوب كولك ایستاسیوننه  ايندك. بو اختیار آدمڭ اسكی، قرارسز دولت مأمورلرندن آرتمش، تردّدلی حالی بنی بوكون داها فضله  أوزدی، فقط حلبه  قدر صبر ایده جگم.Daha o zamanlar Pozantı kasaba değildi. Akşam soğuk bir saatte trenden iner inmez, karşımızda istasyon binasıyla ufak, boyasız, derme çatma bir bayrak gördük. Karşılaştığım ilk ada¬ma sordum: “Burada kasaba yok mu?” “Hayır!” “Yolcular nerede yatar?” “Eğer araba varsa gece giderler.” (Eliyle bir kümes kadar küçük barakayı göstererek) “Yalnız subaylar bunun içinde yatabilir” “Trende kalsam!” “Trende yatmak yasaktır.” Nefer olduğuma ne kadar üzüldüm. Valizimi bir köşeye bı¬rakıp şaşkın, çaresiz dolaşıyordum. Bu sırada hayatın pek nadir saadetlerinden biri karşıma çıktı. Yol arabaları arasında do¬laşan kır bıyıklı, geçkin bir kaymakam, rütbe farkını aramaya¬rak bana yaklaştı. “Garipsin galiba! Nereye gideceksin oğlum?” dedi. “Kudüs’e” “Ooo, daha kaç haftalık yolun var! Ben Halep’te kalacağım. Eğer istersen burada ve Adana’dan sonra arabayı beraber tuta¬rız.” Eğer kendisi teklif etmeseydi ben ona yalvaracaktım. “Artık bu gece de burada kalırız” dedi. Boynumu büküp cevap verdim: “Ben neferim, barakada yer vermezler!” Eski şeyleri bilen bir adam gibi başını sallayarak: “Ziyanı yok, icabına bakarız” dedi. Gidip bir yüzbaşıyla konuştu. Biraz sonra eşyamızla beraber barakaya geçtik. İki üç erzak çuvalından başka oturacak, yatacak, yoktu. Bütün gece baraka tahtalarının arasından keskin bir soğuk geçti. (...) Pozantı gayet yüksek, vadileri derin ve dar, tepeler arasında bir kırdır. Güneş tepelerde doğduktan sonra ancak öğleye doğru buraya inebilir. Dört taraftan gelen dağlar adeta kucak kucağa duruyor. İnsanların dolaşabildiği yer dehliz gibi. Arabalar müşterilerden çok azdı. (...) Benim kaymakam arkadaşım yarım asır yaşadıktan son¬ra tahammülü ve sıhhati çürümüş bir insandı. Bir müddet ök¬sürdü. Ah etti, İstanbul’u andı. Ben acelemden duramıyordum. Kendisine dedim ki: “İzin verirseniz bir araba arayayım” “Oğlum! Oğlum senden arabanın bahasını isterler. Onlarla uğraşmak lazım. Ben gitmeliyim” dedi ve bir nasihat daha verdi: “Arabacı takımı cevize benzer, kırılmadıkça yenmez.” Doğrusu ceviz çok güç kırıldı. Arkadaşımın nüfuzu, rakip¬lerinin azlığı ve uzun kavgaları arasında ben de gizliden gizliye arabacıya bahşişler vaat ettim. Biraz sonra kimi aydınlıktan, kimi kardan, kimi küçük ağaçlardan taçlarını gösteren dağlar arasında Pozantı’ya veda ettik. Üç atlı arabamızın tekerlekleri ekli ve kırık, perdesi parça parçaydı. Biraz ileri gittikten sonra yol bozuldu. Arabacıya: “Her taraf böyle mi?” diye sordum. “Eh, üstünden çok işledik. Şimdi yeniden yapacaklar. Geçenlerde bir Alman paşası otomobille yuvarlanıp bacağı kı¬rıldı” dedi. Çıktıkça gayet sa¬kin, ince suların vakur, azametli seslerini duymaya başladık. Pozantı’dan Tarsus’a kadar yol bir gün sürer. Arada Gülek Boğazı dünyanın en haşmetli güzergâhlarından biridir. (...)İlerledikçe hava biraz ısındı. Adeta mevsimden mevsime geçiyoruz. Biraz önce sanki kasım ve aralık aylarındaydık, şimdi ise sıcak bir iklimin nisanında gibiyiz. Soğuk bir sabahtan sonra alnımızda böyle ılıman bir öğle vaktinin hararetini duymak ne iyi oldu! Fakat en mutlu tesadüf tepelerden birinde bulduğumuz kaynak suyu idi. (...)Kaymakam yalnız uzanabildiği ve araba tamir etmediği için keyifliydi. Günlerce devam etmezse, araba yolculuğu tren yolculuğun¬dan daha güzeldir. Çünkü her tabiat parçası üzerinde ayrı ayrı düşünüp, ayrı ayrı şeyler tadabilirsiniz. Bir dağ üstü, bir yol eği¬mi, bir nehir boyu hafızada başka renkler bırakır, iki çeşit yolcu¬luk arasında bir tiyatro ve sinema farkı var. (...)Biraz daha yol aldıktan sonra önümüze bir muhacir kafi¬lesi çıktı. (...) Erzak yerine kendileri için ekmek ve bakraçtan, hayvanla¬rı için de kuru ottan başka bir şeyleri yoktu. (...) Savaşın hudutlardaki gösterişi sönerken Anadolu’nun bağ¬rında derin yarası kanıyor. Bakalım bu yara iki ciğerimiz üstün-de kaç sene işleyecek? Son saatin hüznü içinde ve son derece yorgun kalpler¬le Adana Ovasına girdik. Şimdi yollar daha sarı, sedalar daha münferitti. Kurbağalar, dünyanın en munis sesli hayvanları iken şimdi çığlıkları hakimane ve tantanalıdır. (...) İleride Tarsus parlak ışıklarıyla göründü. Bu gece ay iri, ya¬payalnız doğdu ve ilk önce ortadan bölünmüş, arasından dağ geçen bir ateş gölü gibiydi. Konya’yı bir köy sayabilirseniz, Tarsus’a bir kasaba denile¬bilir. Burada uyanık bir halk ile işlek bir sahilin ve kabiliyetli Adana’nın verdiği hayat var. (...) Ne kadar zamandan beri ilk defa burada sıcak yemek, rahat oda ve İstanbul’un iç ma¬hallelerinin rüya gördüğü saatlerde bile sesler dolaşan sokaklar gördüm. Her taraf elektrik ışığı içindeydi. Kasabada hükümetin yapacağı şeyler çok, milletten gelebilecek şeylerin hepsi var. Rahat ve uzun bir uykudan sonra sevgili kaymakamla be-raber bir arabaya binip Gülek istasyonuna indik. Bu ihtiyar ada¬mın eski, kararsız devlet memurlarından artmış, tereddütlü hali beni bugün daha fazla üzdü, fakat Halep’e kadar sabredeceğim.*Ateş ve Güneş, Falih Rıfkı, Halk Kütüphanesi, İstanbul, 1334.

عثمانلی دولتنه اوزون ییللر باش كندلك یاپان ادرنه نڭ اڭ أونملی تاریخی یاپیلرندن بری اولان رستم پاشا كروانسرایی، قانونی سلطان سلیمانڭ دامادی و صدر اعظمی داماد رستم پاشا طرفندن معمار سنانه  یاپدیریلمشدر. شهر مركزنده  یر آلان بو كوركملی اثر، قلاسیك عثمانلی معماریسنڭ استه تیك آڭلایشنی فونقسییونللكله  بولوشدیران سچكین یاپیلردن بریدر.كروانسرای، آولیلی خان پلاننه  كوره  انشا ایدیلمش اولوب ایكی قاتلیدر. بربرینه  باغلانتیلی ایكی بولومدن اولوشان یاپی، دونمڭ قوناقلامه  و تجارت آڭلایشنی اڭ ایی یاڭسیتان اثرلردن بریدر. یولجیلرڭ احتیاجلری آیرینتیلی بیچیمده  دوشونولمش؛ انسانلرڭ و یوك حیوانلرینڭ قوللاناجغی آلانلر بربرندن آیریلمش، یوڭتیجیلره  عائد بولوملر، حمام و دیگر خدمت مكانلری دوزنلی بر شكلده  پلانلانمشدر. آولینڭ اورته سنده  یر آلان كوشك مسجد ایسه  هم عبادت احتیاجنی قارشیلایان هم ده  یاپی یه  استه تیك بر دگر قاتان أونملی بر عنصر اولارق تاصارلانمشدر.رستم پاشا كروانسراینی بڭزرلرندن آییران اڭ أونملی أوزللكلردن بری ده  شهر طوقوسیله  قوردیغی اویومدر. صوقاغه  باقان جبهه ده  یر آلان دكّانلر سایه سنده  یاپی یالڭزجه  بر قوناقلامه  مكانی دگل، عین زمانده  جانلی بر تجارت مركزی اولارق ده  خدمت ویرمشدر. بویله جه  یولجیلرڭ احتیاجلری قارشیلانیركن شهر اقونومیسنه  ده  قاتقی صاغلانمشدر. بو چوق یوڭلی پلانلامه  آڭلایشی، معمار سنانڭ معماریده  ایشلوسللك ایله  استه تیگی ناصل اوسته لقله  بر آرایه  كتیردیگنڭ كوزل أورنكلرندن بریدر.كسمه  طاش و توغله نڭ برلكده  قوللانیلدیغی صاغلام یاپیسی، رواقلی آولیلری، قبه لی اوطه لری و ظریف معماری آیرینتیلریله  عصرلره  میدان اوقویان كروانسرای، عثمانلی شهرجیلك آڭلایشنڭ ده  أونملی بر تمثیلجیسیدر. تجارت یوللرینڭ كوگنلگنی صاغلایان، یولجیلره  دیڭلنمه  و بارینمه  امكانی صونان بو اثر، اوزون ییللر بوینجه  بولگه نڭ صوسیال و اقونومیك حیاتنده  أونملی بر رول أوستلنمشدر.آرادن كچن یوز ییللره  رغمًا بویوك أولچوده  أوزكون قراقترینی قورویان رستم پاشا كروانسرایی، كرچكلشدیریلن باشاریلی رستوراسیون چالیشمه لرینڭ آردندن یڭیدن حیات بولمش و كونمزده  اوتل اولارق خدمت ویرمه یه  دوام ایتمكده در. تاریخی طوقوسنی محافظه  ایدرك یاشاتیلمه سی سایه سنده  اولوسلر آراسی آلانده  ده  تقدیر كورن بو اشسز اثر، ادرنه نڭ كولتورل میراثنڭ اڭ قیمتلی سیمگه لرندن بری اولمه یی سوردیرمكده در.Osmanlı Devleti’ne uzun yıllar başkentlik yapan Edirne’nin en önemli tarihî yapılarından biri olan Rüstem Paşa Kervansarayı, Kanûnî Sultan Süleyman’ın damadı ve sadrazamı Damat Rüstem Paşa tarafından Mimar Sinan’a yaptırılmıştır. Şehir merkezinde yer alan bu görkemli eser, klasik Osmanlı mimarisinin estetik anlayışını fonksiyonellikle buluşturan seçkin yapılardan biridir.Kervansaray, avlulu han planına göre inşa edilmiş olup iki katlıdır. Birbirine bağlantılı iki bölümden oluşan yapı, dönemin konaklama ve ticaret anlayışını en iyi yansıtan eserlerden biridir. Yolcuların ihtiyaçları ayrıntılı biçimde düşünülmüş; insanların ve yük hayvanlarının kullanacağı alanlar birbirinden ayrılmış, yöneticilere ait bölümler, hamam ve diğer hizmet mekânları düzenli bir şekilde planlanmıştır. Avlunun ortasında yer alan köşk mescid ise hem ibadet ihtiyacını karşılayan hem de yapıya estetik bir değer katan önemli bir unsur olarak tasarlanmıştır.Rüstem Paşa Kervansarayını benzerlerinden ayıran en önemli özelliklerden biri de şehir dokusuyla kurduğu uyumdur. Sokağa bakan cephede yer alan dükkânlar sayesinde yapı yalnızca bir konaklama mekânı değil, aynı zamanda canlı bir ticaret merkezi olarak da hizmet vermiştir. Böylece yolcuların ihtiyaçları karşılanırken şehir ekonomisine de katkı sağlanmıştır. Bu çok yönlü planlama anlayışı, Mimar Sinan’ın mimaride işlevsellik ile estetiği nasıl ustalıkla bir araya getirdiğinin güzel örneklerinden biridir.Kesme taş ve tuğlanın birlikte kullanıldığı sağlam yapısı, revaklı avluları, kubbeli odaları ve zarif mimari ayrıntılarıyla asırlara meydan okuyan kervansaray, Osmanlı şehircilik anlayışının da önemli bir temsilcisidir. Ticaret yollarının güvenliğini sağlayan, yolculara dinlenme ve barınma imkânı sunan bu eser, uzun yıllar boyunca bölgenin sosyal ve ekonomik hayatında önemli bir rol üstlenmiştir.Aradan geçen yüzyıllara rağmen büyük ölçüde özgün karakterini koruyan Rüstem Paşa Kervansarayı, gerçekleştirilen başarılı restorasyon çalışmalarının ardından yeniden hayat bulmuş ve günümüzde otel olarak hizmet vermeye devam etmektedir. Tarihî dokusunu muhafaza ederek yaşatılması sayesinde uluslararası alanda da takdir gören bu eşsiz eser, Edirne’nin kültürel mirasının en kıymetli simgelerinden biri olmayı sürdürmektedir.

Fahriye ile Ulviye Hanımlar Kitabesi HûMâliye Hazînesi da‘vâvekîli Rahmi EfendiVe kerîmeleri Fahriye ve UlviyeHanımların kabirleridirCenâb-ı Hak garîk-iRahmet buyursunRahmi Efendi: Sinni 48Fahriye Hanım: Sinni 35Ulviye Hanım: Sinni 18KELİMELER:Cenâb-ı Hak: Yüce Allah. Da‘vâ vekîli: Dava ve hukuk işlerinde vekâlet eden görevli; avukat. Garîk-i rahmet: Allah'ın rahmetine gark olmuş, ilâhî rahmet içinde bulunan. Hazîne: Devlet hazinesi; burada Mâliye Hazînesi. Hû: Allah; tasavvufî kullanımda "O". Kabir: Mezar. Kerîme: Kız evlat; çoğulu kerîmeleri, "kızları" anlamındadır. Rahmet: Allah'ın bağışlaması ve merhameti. Hatîce Sultan Çeşme Kitabesi (H. 1241) KELİMELER:Âb-ı zülâl: Tatlı, berrak ve içimi hoş su.Cârî: Akan; devam eden.Çünkim: Çünkü.Cûy: Su yolu, akarsu.Dil-cû: Gönül çeken, gönül ferahlatan.Dâim: Sürekli, devamlı.Etmek inşâd: Şiir söylemek, manzume kaleme almak.Gûne: Tür, şekilde.Hayr-pîşe: Hayır işlemeyi alışkanlık edinmiş kimse.Hemîşe: Daima, her zaman.Hemşîre: Kız kardeş.Hüsn-i kabûl: Güzel kabul, makbul olma.Hudâ: Allah.İcrâ: Gerçekleştirme, yerine getirme.İhsân: İyilik, bağış, hayır.Kerîme: Asil ve cömert kadın.Müste‘ân: ullarına hadsiz hesapsız nîmetler veren, sınırsız iyilik ve ihsanda bulunan Allah.Nezd: Kat, huzur.Rabb-i Kerîm: Cömert ve lütuf sahibi Allah.Rızâ-yı Hak: Allah’ın rızası.Rûh-ı şerîf: Mukaddes ruh.Sa‘y: Gayret, çaba.Şâdân: Sevinçli, mesut.Şâh-râh: Ana yol, büyük cadde.Şâyân: Lâyık, uygun.Vehbî: Kitabenin tarih manzumesini söyleyen şairin mahlası.

اللّٰه قاتندە عمللرڭ بویوكلگییوسف همدانی حضرتلری، درویشلریلە برلكدە مرو صوقاقلرندە یوروركن، بر فقیر یاننە یاقلاشیر. فقیر آدم، آووجندەكی برقاچ قیریق باقیر پارەیی پیرڭ أوڭنە اوزاتارق شویلە دیر: ”ای خواجە، المدە سادەجە بو وار! بونی درگاهڭدەكی فقیرلرە چوربە یاپاسیڭز دییە حلالندن ویرییورم، قبول بویور.“یوسف همدانی پارەیی بویوك بر حرمتلە آلیر، أوپوب آلننە قویار. یانندەكی درویشلر طورومە شاشیریر؛ چونكە داها بر كون أوڭجە شهرڭ اڭ زنكین وزیرینڭ كتیردیگی یوزلرجە آلتونی یوزینە بیلە باقمادن كری چویرمشدر. یوسف همدانی، طلبەلرینڭ شاشقینلغنی كورنجە پارەلری كوسترەرك شویلە دیر: ”وزیرڭ كتیردیگی آلتونلر، اونڭ ثروتنڭ سادەجە كوچك بر پارچەسیدی و ایچندە غرور دە باریندیرییوردی. بو فقیرڭ ویردیگی باقیر پارەلر ایسە اونڭ صاحب اولدیغی هر شیدر. او، مالنڭ فضلەسنی دگل، جانندن بر پارچەیی انفاق ایتدی. اللّٰه قاتندە عمللرڭ بویوكلگی مقداریلە دگل، فداكارلقلە أولچولور.“Allah Katında Amellerin BüyüklüğüYusuf Hemedani Hazretleri, dervişleriyle birlikte Merv sokaklarında yürürken, bir fakir yanına yaklaşır. Fakir adam, avucundaki birkaç kırık bakır parayı pirin önüne uzatarak şöyle der: “Ey Hace, elimde sadece bu var! Bunu dergahındaki fakirlere çorba yapasınız diye helalinden veriyorum, kabul buyur.”Yusuf Hemedani parayı büyük bir hürmetle alır, öpüp alnına koyar. Yanındaki dervişler duruma şaşırır; çünkü daha bir gün önce şehrin en zengin vezirinin getirdiği yüzlerce altını yüzüne bile bakmadan geri çevirmiştir. Yusuf Hemedani, talebelerinin şaşkınlığını görünce paraları göstererek şöyle der: “Vezirin getirdiği altınlar, onun servetinin sadece küçük bir parçasıydı ve içinde gurur da barındırıyordu. Bu fakirin verdiği bakır paralar ise onun sahip olduğu her şeydir. O, malının fazlasını değil, canından bir parçayı infak etti. Allah katında amellerin büyüklüğü miktarıyla değil, fedakarlıkla ölçülür.”باشارینڭ سریكنج بر آدم سقراطە كیدوب باشارینڭ سرینی اوڭا صورار. سقراط كنج آدمی ایرتەسی صباح بر نهر كنارینە چاغیریر. نهردە یوروركن صو بوغازلرینە قدر كلیر. سقراط كنجی یاقەلایوب صویڭ دیبنە باطیریر. كنج آدم قورتولمق ایچون چوق چیرپینیر اما سقراط اونی بیراقماز. كنچ آدمڭ مورارمەیە باشلادیغی آن سقراط اونی صودن چیقارتیر.كنج آدم درین بر نفس آلدقدن صوڭرە سقراط اوڭا صورار: ”صودە بوغولویوركن اڭ چوق نەیی ایستەدڭ؟“ كنج آدم: ”نفس آلمەیی!“ دیر.سقراط كنج آدمە كولومسەر و شویلە جواب ویرر: ”ایشتە باشارینڭ سری دە بودر: باشاری یی نفس آلمق قدر چوق ایستەدیگڭ زمان اوڭا صاحب اولورسڭ.“Başarının SırrıGenç bir adam Sokrates’e gidip başarının sırrını ona sorar. Sokrates genç adamı ertesi sabah bir nehir kenarına çağırır. Nehirde yürürken su boğazlarına kadar gelir. Sokrates genci yakalayıp suyun dibine batırır. Genç adam kurtulmak için çok çırpınır ama Sokrates onu bırakmaz. Genç adamın morarmaya başladığı an Sokrates onu sudan çıkartır.Genç adam derin bir nefes aldıktan sonra Sokrates ona sorar: “Suda boğuluyorken en çok neyi istedin?” Genç adam: “Nefes almayı!” der.Sokrates genç adama gülümser ve şöyle cevap verir: “İşte başarının sırrı da budur: Başarıyı nefes almak kadar çok istediğin zaman ona sahip olursun.”نماز وقتی كچدیمی؟روسلرلە یاپیلان غمری حربندە غازی محمّد شهید دوشدی. بو حالە چوق أوزولن شیخ شامل، صول النە آلدیغی اڭلی قیلیجی ایلە دوشمانڭ اورتەسنە دالدی. هر ووروشدە بر روس عسكرینی یرە سرییوردی. روس اوردوسی دهشت ایچندە كریلركن او ”اللّٰه اللّٰه“ ندالریلە هجوم أوزرینە هجوم ایدییوردی. بر آرا بر دوشمان  سونكوسنڭ، شیخ شاملڭ مبارك كوگسنە صاپلانوب آرقەسندن چیقدیغی كورولدی. شیخ شامل سونكویی الیلە چكوب آتدی، أوڭنە چیقان دوشمانلری یارەلی حالیلە یرە سرە سرە قراڭلقلرە قاریشدی. شیخ شاملڭ یارەلاندیغنی كورن غمری جامعی مؤذّنی، اونی تعقیب ایتدی و صواش آلانی طیشندەكی بر مغارەیە صاقلادی. شیخ شامل پك چوق یرندن یارەلانمش، قابورغە كمیكلرینڭ بعضيلری و كوپروجك كمیگی دە قیریلمشدی. كوگسندە دە جدّی یارە آلمشدی.تداوی ایدیلن شیخ شامل، یگرمی بش كون بایغین حالدە یاتدی. كندینە كلدیگندە، آننەسنی باش اوجندە كورنجە،آناجغم! نماز وقتی كچدیمی، دییە صوردی. نمازلرینی ایما ایلە آنجق قیلابیلن و آیلرجە یاتاقدە یاتان شیخ شامل جناب حقّڭ اذنیلە اییلشدی و قالدیغی یردن جهادە دوام ایتدی.  Namaz Vakti Geçti Mi?Ruslarla yapılan Gimri Harbi’nde Gazi Muhammed şehid düştü. Bu hale çok üzülen Şeyh Şâmil, sol eline aldığı enli kılıcı ile düşmanın ortasına daldı. Her vuruşta bir Rus askerini yere seriyordu. Rus ordusu dehşet içinde gerilerken O “Allah Allah” nidalarıyla hücum üzerine hücum ediyordu. Bir ara bir düşman süngüsünün, Şeyh Şâmil’in mübarek göğsüne saplanıp arkasından çıktığı görüldü. Şeyh Şâmil süngüyü eliyle çekip attı, önüne çıkan düşmanları yaralı haliyle yere sere sere karanlıklara karıştı. Şeyh Şâmil’in yaralandığını gören Gimri Camii müezzini, onu takip etti ve savaş alanı dışındaki bir mağaraya sakladı. Şeyh Şâmil pek çok yerinden yaralanmış, kaburga kemiklerinin bazıları ve köprücük kemiği de kırılmıştı. Göğsünde de ciddi yara almıştı.Tedavi edilen Şeyh Şâmil, yirmi beş gün baygın hâlde yattı. Kendine geldiğinde, annesini baş ucunda görünce,Anacığım! Namaz vakti geçti mi, diye sordu. Namazlarını ima ile ancak kılabilen ve aylarca yatakta yatan Şeyh Şâmil Cenâb-ı Hakk’ın izniyle iyileşti ve kaldığı yerden cihada devam etti. آلین تریسلطان ١نجي محمود خان ال امگیلە قازانمەیی و خرجامەیی سون بر سلطاندی. هر عثمانلی سلطاننڭ اولدیغی كبی كندیسنڭ دە بر ال بجریسی واردی. او دە بویوك ددەسی قانونی سلطان سلیمان كبی بوش زمانلرندە قویومجیلق یاپاردی. یاپدقلرینی صاتدیریر، الدە ایتدیگی كار ایلە دە بعض احتیاجلرینی قارشیلردی. یینە بر كون قویومجیلق ایدركن وزیرلردن بری یاننە یاقلاشدی و ”نیچون بویلە زحمت ایدرسڭز؟“ دیینجە سلطان:”برە، ملّتڭ خزینەسنی، ملّتڭ احتیاجلرینە صرف ایتمك كركدر. انسان اولانە طورمادن چالیشمق كركدر. انسانڭ چالیشوب آلین تری دوكەرك قازاندیغی پارەیی خرجامەسنڭ ذوقی بر باشقەدر. ایچندە آلین تری، كوز نوری بولونان قزانچ حلالدر و بو قزانجڭ بركتی اولور“ دیدی. Alın TeriSultan 1. Mahmud Han el emeğiyle kazanmayı ve harcamayı seven bir sultandı. Her Osmanlı sultanının olduğu gibi kendisinin de bir el becerisi vardı. O da büyük dedesi Kanuni Sultan Süleyman gibi boş zamanlarında kuyumculuk yapardı. Yaptıklarını sattırır, elde ettiği kâr ile de bazı ihtiyaçlarını karşılardı. Yine bir gün kuyumculuk ederken vezirlerden biri yanına yaklaştı ve “Niçin böyle zahmet edersiniz?” deyince Sultan:“Bre, milletin hazinesini, milletin ihtiyaçlarına sarf etmek gerektir. İnsan olana durmadan çalışmak gerektir. İnsanın çalışıp alın teri dökerek kazandığı parayı harcamasının zevki bir başkadır. İçinde alın teri, göz nuru bulunan kazanç helaldir ve bu kazancın bereketi olur” dedi.

Belgede işaretlenmiş kelimeleri sırasıyla aşağıdaki satırlara yazınız. Ardından, kutucuklara karşılık gelen harfleri alttaki satıra yerleştirerek şifreyi çözünüz. Ç Ö Z Ü M