آطەلر دڭزی أوزرینە یڭیدن دوشونمكتاریخ بعضًا بویوك حادثەلرلە، بعضًا دە قوللاندیغمز قاوراملرلە شكللنیر. جغرافیە اسملری دە بونڭ اڭ دقّت چكیجی أورنكلرندندر. بر یرە ویردیگمز اسم، یالڭزجە قونومی دگل، او جغرافیەیلە قوردیغمز تاریخی و كولتورل باغی دە یاڭسیتیر.بو صاییمزدە، تورك دڭزجیلك كلەنگندە و عثمانلی قایناقلرندە عصرلر بوینجە آطەلر دڭزی اولارق آڭیلان و یاقین زماندە أكە دڭزی اسمندن اصل اسمنە دگیشدیریلن آطەلر دڭزینڭ تاریخی سرووننی الە آلییورز. آرشیو بلكەلری و دونم قایناقلری ایشیغندە، بو اسملندیرمەنڭ ناصل اورتەیە چیقدیغنی و زمان ایچندە هانكی دگیشیملردن كچدیگنی اینجەلەمەیە چالیشییورز.كچمشی طوغری آڭلایابیلمەنڭ یولی، اونی كندی قایناقلری ایچندە دگرلندیرەبیلمكدیر. بوكونڭ قاوراملرینی كچمشە طاشیمق قدر، كچمشڭ قوللاندیغی قاوراملری كوز آردی ایتمك دە تاریخی باقیشی اكسیك بیراقیر. بو سببلە دوسیەمزدە، تاریخی بلكەلرڭ اورتەیە قویدیغی بیلكیلری مركزە آلارق اوقویوجیلریمزی قونو أوزرینە یڭیدن دوشونمەیە دعوت ایدییورز.آطەلر دڭزی دوسیەمزڭ، اوقویوجیلریمزی بو مسئلەیە فرقلی بر پنجرەدن باقمەیە تشویق ایدەجگنی امید ایدییورز. بعضًا تك بر قاورامڭ ايزينی سورمك، اوزون بر تاریخ یولجیلغنە چیقمق قدر افق آچیجی اولابیلیر.Tarih bazen büyük hadiselerle, bazen de kullandığımız kavramlarla şekillenir. Coğrafya isimleri de bunun en dikkat çekici örneklerindendir. Bir yere verdiğimiz isim, yalnızca konumu değil, o coğrafyayla kurduğumuz tarihî ve kültürel bağı da yansıtır.Bu sayımızda, Türk denizcilik geleneğinde ve Osmanlı kaynaklarında asırlar boyunca Adalar Denizi olarak anılan ve yakın zamanda Ege Denizi isminden asıl ismine değiştirilen Adalar denizinin tarihî serüvenini ele alıyoruz. Arşiv belgeleri, haritalar ve dönem kaynakları ışığında, bu isimlendirmenin nasıl ortaya çıktığını ve zaman içinde hangi değişimlerden geçtiğini incelemeye çalışıyoruz.Geçmişi doğru anlayabilmenin yolu, onu kendi kaynakları içinde değerlendirebilmektir. Bugünün kavramlarını geçmişe taşımak kadar, geçmişin kullandığı kavramları göz ardı etmek de tarihî bakışı eksik bırakır. Bu sebeple dosyamızda, tarihî belgelerin ortaya koyduğu bilgileri merkeze alarak okuyucularımızı konu üzerine yeniden düşünmeye davet ediyoruz.Adalar Denizi dosyamızın, okuyucularımızı bu meseleye farklı bir pencereden bakmaya teşvik edeceğini ümit ediyoruz. Bazen tek bir kavramın izini sürmek, uzun bir tarih yolculuğuna çıkmak kadar ufuk açıcı olabilir.

جغرافیه ، یالڭزجه  طاغلرڭ، نهرلرڭ و دڭزلرڭ فیزیكی صینیرلرینی چیزن بر بیلیم دالی دگل؛ عین زمانده  ملّتلرڭ اكه منلك ادّعالرینی، تاریخی حافظه لرینی و ژئوپولیتیك ویزیونلرینی یاڭسیتان ستراتژیك بر دیلدر. ملّی اگیتیم باقانلغنڭ درس مفرداتنده  ”أكه  دڭزی“ قاورامی یرینه  یڭیدن ”آطه لر دڭزی“ افاده سنی أوڭ پلانه  چیقارمسی ده  صیره دن بر ترمینولوژی دگیشیكلگی دگل، جمهوریت تاریخنڭ اڭ كوكلی ذهنیت دونوشوملرندن بریدر. بو آدیم، یوز ییللردر أوزریمزه  دیكیلن باتی مركزلی جغرافی كوملگڭ چیقاریلمسی و دڭزلرده كی تاریخی حقلریمزڭ لسانی اولارق یڭیدن تسجیل ایدیلمسیدر.توركیه ، ١٩٤١ ییلنده  دوزنلنن ١نجي جغرافیه  قورولتاینده  خریطه لرینی ستاندارتلاشدیرمه  یولنه  كیتمش، آنجق بو سورچده  دونمڭ كره سل دیلی و انته لكتوئل هكه مونیه سی اولان فرانسزجه نڭ اتكیسنده  قالمشدر. آنتیك یونان میتولوژیسنده كی آتنه  قرالی أكوسڭ آدندن توره ین فرانسزجه ”Mer Égée“ تریمی، دیلمزه  ”أكه  دڭزی“ اولارق مونته  ایدیلمشدر. بو ترجیح، هر نه  قدر او دونم اولوسلر آراسی لیتراتورله  اویوم صاغلامه  آماجی طاشیسه  ده  فرقنده  اولونمادن بولكه یی تاریخی اولارق هلن كولتور دنیاسنه  عائد كورن باتی مركزلی تزه  زمین حاضرلامشدر. باقانلغڭ بو قاورامی ”آطه لر دڭزی“ ایله  اقامه  ایتمه سی، جغرافیه یی فرانسزجه  و باتيلی ترمینولوژینڭ بویوندوروغندن قورتارمه  و كندی مدنیت قودلریمزله  یڭیدن انشا ایتمه  حمله سیدر.توركلر، ١١نجي یوز ییلده  چاقه  بك قوموته سنده  بو دڭزه  ایلك كز آدیم آتدقلرنده ، ایریلی اوفاقلی یوزلرجه  آطه دن اولوشان بو بڭزرسز جغرافیه یه  حقلی اولارق ”آطه لر دڭزی“ آدینی ویرمشلردر. عثمانلی ایمپاراطورلغنڭ اڭ پارلاق دڭزجیلك متنلرنده ، پیری رئیسڭ خریطه لرنده  و رسمی دولت آرشیولرنده  بو بولكه  هر زمان ”آطه لر دڭزی“ ویا آق دڭز آطه لری آڭلامنه  كلن جزایر بحر سفید اولارق آڭیلمشدر. اسملر، اكه منلك ادّعالرینڭ صینیر طاشلریدر. بوكون یونانستانڭ قطعه  صحنلغی، قره صولری و آطه لرڭ سلاحلاندیریلمه سی مسئله لرنده  طاقیندیغی ماقسیمالیست طوتوم، آرقه سنی بویوك اورانده  باتی دنیاسنڭ بو اسمه  یوكله دیگی ”هلن دڭزی“ ایللوزیوننه  طایاندیرمقده در. ملّی اگیتیم باقانلغنڭ كنچ نسللره  بو دڭزی ”آطه لر دڭزی“ اولارق أوگرتمسی، ماوی وطن دوقتریننڭ پداغوژیك و ذهنی دستكجیسیدر. بو حمله یله  یڭی یتیشن نسللرڭ ذهننه ؛ بو دڭزڭ تك بر كوجڭ تحكمنده  اولان خوموژن بر صو كوتله سی دگل، آناطولینڭ طوغال بر اوزانتیسی اولان و أوزرنده  تاریخی حق ایله  صوروملیلقلریمزڭ بولوندیغی آطه لر بتونی اولدیغی كرچگی قازینمقده در. نتیجه ده  باقانلغڭ یاپدیغی بو اسم حمله سی؛ بر كیجه ده  آلینمش دویغوسال بر قرار دگل، تاریخی حقیقتلرڭ، ژئوپولیتیك زورونلیلقلرڭ و كولتورل باغیمسزلغڭ بر كرگیدر. توركیه ، خریطه لرینی كندی دیلی و حافظه سیله  یڭیدن چیزه رك، دڭزلرده كی اكه منلك مجادله سنی ساده جه  ساحه ده  دگل، ماصاده  و صنف تخته سنده  ده  قازاناجغنی توم دنیایه  اعلان ایتمشدر.Coğrafya, yalnızca dağların, nehirlerin ve denizlerin fiziki sınırlarını çizen bir bilim dalı değil; aynı zamanda milletlerin egemenlik iddialarını, tarihi hafızalarını ve jeopolitik vizyonlarını yansıtan stratejik bir dildir. Millî Eğitim Bakanlığı’nın ders müfredatında “Ege Denizi” kavramı yerine yeniden “Adalar Denizi” ifadesini ön plana çıkarması da sıradan bir terminoloji değişikliği değil, Cumhuriyet tarihinin en köklü zihniyet dönüşümlerinden biridir. Bu adım, yüzyıllardır üzerimize dikilen Batı merkezli coğrafi gömleğin çıkarılması ve denizlerdeki tarihi haklarımızın lisani olarak yeniden tescil edilmesidir.Türkiye, 1941 yılında düzenlenen 1. Coğrafya Kurultayı’nda haritalarını standartlaştırma yoluna gitmiş, ancak bu süreçte dönemin küresel dili ve entelektüel hegemonyası olan Fransızcanın etkisinde kalmıştır. Antik Yunan mitolojisindeki Atina Kralı Aegeus’un adından türeyen Fransızca “Mer Égée” terimi, dilimize “Ege Denizi” olarak monte edilmiştir. Bu tercih, her ne kadar o dönem uluslararası literatürle uyum sağlama amacı taşısa da farkında olunmadan bölgeyi tarihi olarak Helen kültür dünyasına ait gören Batı merkezli teze zemin hazırlamıştır. Bakanlığın bu kavramı “Adalar Denizi” ile ikame etmesi, coğrafyayı Fransızca ve Batılı terminolojinin boyunduruğundan kurtarma ve kendi medeniyet kodlarımızla yeniden inşa etme hamlesidir.Türkler, 11. yüzyılda Çaka Bey komutasında bu denize ilk kez adım attıklarında, irili ufaklı yüzlerce adadan oluşan bu benzersiz coğrafyaya haklı olarak “Adalar Denizi” adını vermişlerdir. Osmanlı İmparatorluğu’nun en parlak denizcilik metinlerinde, Piri Reis’in haritalarında ve resmi devlet arşivlerinde bu bölge her zaman “Adalar Denizi” veya Akdeniz Adaları anlamına gelen Cezayir-i Bahr-i Sefid olarak anılmıştır. İsimler, egemenlik iddialarının sınır taşlarıdır. Bugün Yunanistan’ın kıta sahanlığı, karasuları ve adaların silahlandırılması meselelerinde takındığı maksimalist tutum, arkasını büyük oranda Batı dünyasının bu isme yüklediği “Helen Denizi” illüzyonuna dayandırmaktadır. Millî Eğitim Bakanlığı’nın genç nesillere bu denizi “Adalar Denizi” olarak öğretmesi, Mavi Vatan doktrininin pedagojik ve zihni destekçisidir. Bu hamleyle yeni yetişen nesillerin zihnine; bu denizin tek bir gücün tahakkümünde olan homojen bir su kütlesi değil, Anadolu’nun doğal bir uzantısı olan ve üzerinde tarihi hak ile sorumluluklarımızın bulunduğu adalar bütünü olduğu gerçeği kazınmaktadır. Neticede bakanlığın yaptığı bu isim hamlesi; bir gecede alınmış duygusal bir karar değil, tarihi hakikatlerin, jeopolitik zorunlulukların ve kültürel bağımsızlığın bir gereğidir. Türkiye, haritalarını kendi dili ve hafızasıyla yeniden çizerek, denizlerdeki egemenlik mücadelesini sadece sahada değil, masada ve sınıf tahtasında da kazanacağını tüm dünyaya ilan etmiştir.

باشلقده  بر صورو وار؛ فقط اصل صورمه مز كركن شودر: بر كولتور دگرینی یا ده  بر ییمگی بلیرلی بر جغرافیه یه  عائد قیلان شی، بوكون هانكی أولكه ده  داها چوق صاتیلدیغیمیدر؛ یوقسه  اونی اورته یه  چیقاران، پیشیرمه  اصولنی كلیشدیرن، قوشاقدن قوشاغه  آقتاران و طوپلومسال حافظه نڭ بر پارچه سی حالنه  كتیرن عصرلق بریكیممیدر؟صوڭ ییللرده  آوروپه  برلگی قوریدورلرنده  یوروتولن دونر تسجیلی طارتیشمه سی، صیره دن بر صوقاق لذتی مسئله سی اولمه نڭ چوق أوته سنده در. بو سورچ؛ تاریخ، موطفاق كولتوری، كوچ، اقونومی و اولوسلر آراسی حقوقڭ عین سفره ده  بولوشدیغی چوق قاتمانلی بر طارتیشمه یی كوزلر أوڭنه  سرمكده در.بوكون آلمانیه نڭ مودرن شهر حیاتنده  دونر، میلیارلرجه  آورولق بر اقونومیك حجمه  و یوز بیڭلرجه  كیشیلك استخدامه  یوڭ ویرن دیو بر سكتوره  دونوشمش طورومده در. اوراده  یتیشن یڭی قوشاقلر ایچون دونر، كونده لك حیاتڭ واز كچیلمز لذتلرندن بریدر. آنجق بو طوروم آلمانیه یی دونرڭ آنا وطنی یاپارمی؟دونرڭ كره سل بر سكتوره  دونوشمه سنده  آلمانیه نڭ پایی البته  بویوكدر. آنجق اونی اورته یه  چیقاران، شكللندیرن و یوز ییللر بوینجه  یاشاتان موطفاق كله نگی آناطولی و عثمانلی جغرافیه سیدر. باشقه  بر افاده یله ، دونر دنیا مارقه سنه  برلينده  دونوشمش اولابیلیر؛ فقط طوغدیغی، كلیشدیگی و كوك صالدیغی طوپراقلر آناطولیدر.تاریخی قایناقلر ده  بونی آچیقجه  اورته یه  قویمقده در. ١٧نجي یوز ییل عثمانلی قایناقلری و أوزللكله  اولیا چلبینڭ سیاحتنامه سی اینجه لندیگنده ، أتلرڭ اینجه  دیلیملر حالنده  شیشه  دیزیله رك چوریلمسی اصولی آیرینتیلریله  آڭلاتیلیر. ١٦٢٠ تاریخلی رسملی شهنامه  نسخه لرنده كی مینیاتورلر ده  بو یاتای دونر دوزننی آچیقجه  بلكه له مكده در. آراشدیرمه لر، بوكون آلیشیق اولدیغمز دیك شیشده  دونر تكنیگنڭ ایسه  ١٩نجي یوز ییلده  استانبول و بروسه ده كی كباب اوسته لری طرفندن، شهر حیاتنڭ احتیاجلرینه  جواب ویرمك آماجیله  كلیشدیریلدیگنی كوسترمكده در. طولاییسیله  دونر، مودرن دنیایه  بر آنده  اورته یه  چیقمش بر لذت دگل؛ عثمانلی شهر حیاتنده  اولغونلاشمش كوكلی بر موطفاق كله نگنڭ أورونیدر.١٩٦٠لی ییللرده  باشلایان ایش كوجی كوچیله  برلكده  تورك ایشجیلری آوروپه یه  یالڭزجه  امكلرینی دگل، موطفاق كولتورلرینی ده  طاشیدی. برلين صوقاقلرنده  یڭی بر كیملك قازانان دونر، زمانله  یرل طاماق طادینه  اویوم صاغلادی؛ صوسلرله  زنكینلشدی، اكمك بیچیمی دگیشدی و أت قاریشیمی توركیه ده كی كله نكسل تعریفلردن فرقلیلاشدی. آنجق آلمانیه ، دونرڭ أوزینی دگیشدیرمه مش؛ اونی كندی شرطلرینه  كوره  یڭیدن یوروملامشدر.اولوسلر آراسی دونر فده راسیونڭ (UDOFED) آوروپه  برلگی نزدنده  یاپدیغی ”كله نكسل أورون آدی“ باش ووروسی و آردندن آلمانیه  مركزلی اعتراضلر ده  تام اولارق بو فرقلیلقدن قایناقلانمشدر. آلمانیه نڭ اعتراضی، دونرڭ تورك موطفاغنه  عائد تاریخی كوكننه  دگل؛ تسجیلڭ كتیره جگی أورتیم قوراللرینڭ آوروپه ده كی موجود تجاری دوزنی زورلاشدیراجغی اندیشه سنه  طایانییوردی. توركیه ده كی أورتیجیلرڭ، آوروپه  پازارنده كی اویغولامه لری ده  دقّته  آلان داها قاپساییجی بر دوسیه  حاضرلامق آماجیله  باش وورویی كری چكمسی ایسه ، قامو اوینده  دیله  كتیریلدیگی كبی ”دونر آلمانیه نڭ اولدی. “آڭلامنه  كلمه مكده در. چونكه  سوز قونوسی سیستم، بر أورونڭ جغرافی كوكننی دگل، كله نكسل أورتیم یوڭتمنی قورومه  آلتنه  آلمقده در.بوكون پیززه  دینیلدیگنده  ایتالیه ، صوشی دینیلدیگنده  ژاپونیه  عقله  كلییورسه ، بونڭ سببی یالڭزجه  بو أولكه لرڭ كوكلی كچمشی دگلدر. عین زمانده  كولتورل میراثلرینی بیلیمسل چالیشمه لرله  بلكه له مه لری، اولوسلر آراسی حقوقده  تسجیل ایتدیرمه لری و دنیایه  طوغری آڭلاتابیلملریدر. بر كولتور أوروننڭ یاشایابیلمسی ایچون یالڭزجه  كچمشه  صاحب اولمسی یتمز؛ او كچمشڭ قید آلتنه  آلینمسی، قورونمسی و اولوسلر آراسی پلاتفورملرده  كوچلی بیچیمده  تمثیل ایدیلمسی كركیر.دونر ده  بوكون برلينده  كره سل بر سكتور حالنه  كلمش اولابیلیر. آنجق او آتش ایلك اولارق بروسه ده ، استانبولده  و آناطولینڭ نیجه  اوجاغنده  یاقیلدی.پكی، بز بو مسئله یه  ناصل یاقلاشملی؛ كولتورل میراثمزه  صاحب چیقاركن دونرڭ دنیا أولچگنده  اولاشدیغی بو باشاری یی ناصل طوغری اوقویوب اورتاق بر قزانیمه  دونوشدیره بیلملی یز؟Başlıkta bir soru var; fakat asıl sormamız gereken şudur: Bir kültür değerini ya da bir yemeği belirli bir coğrafyaya ait kılan şey, bugün hangi ülkede daha çok satıldığı mıdır; yoksa onu ortaya çıkaran, pişirme usulünü geliştiren, kuşaktan kuşağa aktaran ve toplumsal hafızanın bir parçası hâline getiren asırlık birikim midir?Son yıllarda Avrupa Birliği koridorlarında yürütülen döner tescili tartışması, sıradan bir sokak lezzeti meselesi olmanın çok ötesindedir. Bu süreç; tarih, mutfak kültürü, göç, ekonomi ve uluslararası hukukun aynı sofrada buluştuğu çok katmanlı bir tartışmayı gözler önüne sermektedir.Bugün Almanya’nın modern şehir hayatında döner, milyarlarca avroluk bir ekonomik hacme ve yüz binlerce kişilik istihdama yön veren dev bir sektöre dönüşmüş durumdadır. Orada yetişen yeni kuşaklar için döner, gündelik hayatın vazgeçilmez lezzetlerinden biridir. Ancak bu durum Almanya’yı dönerin anavatanı yapar mı?Dönerin küresel bir sektöre dönüşmesinde Almanya’nın payı elbette büyüktür. Ancak onu ortaya çıkaran, şekillendiren ve yüzyıllar boyunca yaşatan mutfak geleneği Anadolu ve Osmanlı coğrafyasıdır. Başka bir ifadeyle, döner dünya markasına Berlin’de dönüşmüş olabilir; fakat doğduğu, geliştiği ve kök saldığı topraklar Anadolu’dur.Tarihî kaynaklar da bunu açıkça ortaya koymaktadır. 17. yüzyıl Osmanlı kaynakları ve özellikle Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’si incelendiğinde, etlerin ince dilimler hâlinde şişe dizilerek çevrilmesi usulü ayrıntılarıyla anlatılır. 1620 tarihli resimli Şehnâme nüshalarındaki minyatürler de bu yatay döner düzenini açıkça belgelemektedir. Araştırmalar, bugün alışık olduğumuz dik şişte döner tekniğinin ise 19. yüzyılda İstanbul ve Bursa’daki kebap ustaları tarafından, şehir hayatının ihtiyaçlarına cevap vermek amacıyla geliştirildiğini göstermektedir. Dolayısıyla döner, modern dünyaya bir anda ortaya çıkmış bir lezzet değil; Osmanlı şehir hayatında olgunlaşmış köklü bir mutfak geleneğinin ürünüdür.1960’lı yıllarda başlayan iş gücü göçüyle birlikte Türk işçileri Avrupa’ya yalnızca emeklerini değil, mutfak kültürlerini de taşıdı. Berlin sokaklarında yeni bir kimlik kazanan döner, zamanla yerel damak tadına uyum sağladı; soslarla zenginleşti, ekmek biçimi değişti ve et karışımı Türkiye’deki geleneksel tariflerden farklılaştı. Ancak Almanya, dönerin özünü değiştirmemiş; onu kendi şartlarına göre yeniden yorumlamıştır.Uluslararası Döner Fede­ras­yo­nu’nun (UDOFED) Avrupa Birliği nezdinde yaptığı “Geleneksel Ürün Adı” başvurusu ve ardından Almanya merkezli itirazlar da tam olarak bu farklılıktan kaynaklanmıştır. Almanya’nın itirazı, dönerin Türk mutfağına ait tarihî kökenine değil; tescilin getireceği üretim kurallarının Avrupa’daki mevcut ticari düzeni zorlaştıracağı endişesine dayanıyordu. Türkiye’deki üreticilerin, Avrupa pazarındaki uygulamaları da dikkate alan daha kapsayıcı bir dosya hazırlamak amacıyla başvuruyu geri çekmesi ise, kamuoyunda dile getirildiği gibi “Döner Almanya’nın oldu.” anlamına gelmemektedir. Çünkü söz konusu sistem, bir ürünün coğrafi kökenini değil, geleneksel üretim yöntemini koruma altına almaktadır.Bugün pizza denildiğinde İtalya, suşi denildiğinde Japonya akla geliyorsa, bunun sebebi yalnızca bu ülkelerin köklü geçmişi değildir. Aynı zamanda kültürel miraslarını bilimsel çalışmalarla belgelemeleri, uluslararası hukukta tescil ettirmeleri ve dünyaya doğru anlatabilmeleridir. Bir kültür ürününün yaşayabilmesi için yalnızca geçmişe sahip olması yetmez; o geçmişin kayıt altına alınması, korunması ve uluslararası platformlarda güçlü biçimde temsil edilmesi gerekir.Döner de bugün Berlin’de küresel bir sektör hâline gelmiş olabilir. Ancak o ateş ilk olarak Bursa’da, İstanbul’da ve Anadolu’nun nice ocağında yakıldı.Peki, biz bu meseleye nasıl yaklaşmalı; kültürel mirasımıza sahip çıkarken dönerin dünya ölçeğinde ulaştığı bu başarıyı nasıl doğru okuyup ortak bir kazanıma dönüştürebilmeliyiz?

بر زمانلر آوروپه  سورلرینڭ أوڭنده  یانقیلانان بر سس واردی. بو سس، یالڭزجه  طاوولڭ و زورنه نڭ سسی دگلدی؛ بر دولتڭ قدرتنی، اوردوسنڭ مورالنی و مدنیتنڭ أوز كوگننی تمثیل ایدییوردی. آرادن یوز ییللر كچدی. عین سس بو دفعه  صواش میدانلرنده  دگل، دنیانڭ اڭ أونملی دیپلوماسی پلاتفورملرندن بری اولان ناطو ذروه سنده  یانقیلاندی. ذروه یه  قاتیلان دولت و حكومت باشقانلرینڭ مهتر كوستریسنی ایلكیله  تعقیب ایتمه سی و دنیا باصیننده  بو آنلرڭ كنیش یر بولمسی، توركیه نڭ كوكلی دولت كله نگنی، كولتورل حافظه سنی و تاریخی و كونجل طوروشنی اولوسلر آراسی زمینده  تمثیل ایده بیلمه  كوجنی ده  اورته یه  قویویوردی.اصلنده  بو ایلكی شاشیرتیجی ده  دگلدی. چونكه  مهتر، یالڭزجه  تورك تاریخنڭ دگل، دنیا عسكری و موزیك تاریخنڭ ده  اڭ اتكیلی قوروملرندن بریدر. كوكلری اورخون یازیتلرینه  قدر اوزانان تورك عسكری موسیقی كله نگی، سلچوقلیلر دونمنده  ”نوبت“ آدیله  دولت حاكمیتنڭ سمبوللرندن بری حالنه  كلدی. عثمانلیلر بو كله نگی تشكیلاتلاندیرارق ذروه یه  طاشیدی. فاتح سلطان محمد دونمنده  قورومسال یاپیسنی كوچلندیرن مهتر، قانونی دورنده  اڭ احتشاملی كونلرینی یاشادی. باریشده  دولتڭ وقارینی تمثیل ایدییور، صواشده  عسكرڭ معنویاتنی یوكسلتیركن دوشمان ڭ ده  پسیقولوژیسنی صارصییوردی.مهتر، یالڭزجه  عثمانلی اوردوسنڭ دگل، آوروپه نڭ ده  حافظه سنده  درین ایزلر بیراقدی. أوزللكله  ٢نجي وییانه  قوشاتمه سنڭ آردندن آوروپه ، بو كوچلی عسكری موسیقیله  یاقیندن طانیشدی. ایلك دونملرده  قورقونڭ سمبولی اولارق كورولن بو سس، زمانله  حیرانلغه  دونوشدی. طاوول، زل و بڭزری چالغیلر باتی اوركستره لرینه  كیردی؛ موزارت و بڭزرلری ”آلا طورقه “ اسلوبیله  مهتر ریتيملرندن الهام آلدیلر. بویله جه  بر زمانلر صواش میدانلرنده  دویولان ازكیلر، آوروپه  قونسر صالونلرنده  یانقیلانمه یه  باشلادی.١٨٢٦ ییلنده  یڭیچری اوجاغينڭ قالدیریلمسیله  برلكده  مهتر ده  لغو ایدیلدی و یرینی باتی طرزی موزیقهء همایون آلدی. یاقلاشیق بر عصر صوڭره  یڭیدن احیا ایدیلن مهتر، ١٩٥٢ ییلنده  عسكری موزه  بنیه سنده  تكرار تشكیلاتلاندیریلدی و تاریخی میراثڭ یاشایان تمثیلجیسی اولارق كونمزه  اولاشدی.بوكون مهتری ساده جه  كچمشه  عائد فولقلوریك بر عنصر اولارق كورمك حقسزلق اولور. چونكه  مهتر، ملّتمزڭ تاریخی سوركلیلگنی، دولت كله نگنی و كولتورل حافظه سنی تمثیل ایدن جانلی بر سمبولدر. دنیانڭ كلیشمش أولكه لری، تاریخی و كولتورل میراثلرینی یالڭزجه  موزه لرده  سركیله مكله  یتینمز؛ اولوسلر آراسی اورغانیزاسیونلرده ، سپور مسابقه لرنده  و رسمی تورنلرده  ده  كیملكلرینڭ آیریلماز بر پارچه سی اولارق یاشاتیرلر. دنیا قوپه سی كبی كره سل اورغانیزاسیونلرده  ایسقاندیناو أولكه لرینڭ كندی تاریخی كله نكلرندن بسله نن طوپلی كوستریلرله  ملّی كیملكلرینی ساحه یه  طاشیمه لری بونڭ دقّت چكیجی أورنكلرندن بریدر. هكذا انكلیز محافظلری، ایسقوچ غایده لری و فرانسز جمهوریت محافظلری أولكه لرینڭ تاریخی حافظه سنی تمثیل ایدییورسه ، مهتر ده  تورك ملّتنڭ عصرلردر طاشیدیغی كوكلی دولت كله نگنڭ اڭ كوچلی سمبوللرندن بریدر. مهتر، تاریخنی اونوتمادن كله جگه  یوروین بر ملّتڭ یاشایان حافظه سیدر.ناطو ذروه سنده  یاشانان ایلكی ده  تام اولارق بونی كوستردی. دنیانڭ اڭ كوچلی عسكری اتّفاقنڭ لیدرلری، اصلنده  یالڭزجه  بر موزیك طوپلیلغنی دگل؛ سكز عصری آشان بر دولت كله نگنڭ تمثیلنی ایزله دیلر. مهترڭ دقّت چكمه سنڭ سببی، طاشیدیغی تاریخی درینلگیدی.چونكه  ملّتلر یالڭزجه  اقونومیك كوچلریله ، تكنولوژیلریله  ویا اوردولریله  دگل؛ حافظه لریله  ده  اتكیلی اولورلر. تاریخنه  صاحب چیقان طوپلوملر، كله جگه  داها صاغلام یورور. مهترڭ عصرلر صوڭره  ناطو ذروه سنده  یڭیدن یانقیلانمسی ده  بونڭ سمبوليك فقط أونملی بر كوستركه سیدر.Bir zamanlar Avrupa surlarının önünde yankılanan bir ses vardı. Bu ses, yalnızca davulun ve zurnanın sesi değildi; bir devletin kudretini, ordusunun moralini ve medeniyetinin özgüvenini temsil ediyordu. Aradan yüzyıllar geçti. Aynı ses bu defa savaş meydanlarında değil, dünyanın en önemli diplomasi platformlarından biri olan NATO Zirvesi’nde yankılandı. Zirveye katılan devlet ve hükümet başkanlarının mehter gösterisini ilgiyle takip etmesi ve dünya basınında bu anların geniş yer bulması, Türkiye’nin köklü devlet geleneğini, kültürel hafızasını ve tarihî ve güncel duruşunu uluslararası zeminde temsil edebilme gücünü de ortaya koyuyordu.Aslında bu ilgi şaşırtıcı da değildi. Çünkü mehter, yalnızca Türk tarihinin değil, dünya askerî ve müzik tarihinin de en etkili kurumlarından biridir. Kökleri Orhun Yazıtlarına kadar uzanan Türk askerî mûsiki geleneği, Selçuklular döneminde “nevbet” adıyla devlet hâkimiyetinin sembollerinden biri hâline geldi. Osmanlılar bu geleneği teşkilatlandırarak zirveye taşıdı. Fatih Sultan Mehmed döneminde kurumsal yapısını güçlendiren mehter, Kanuni devrinde en ihtişamlı günlerini yaşadı. Barışta devletin vakarını temsil ediyor, savaşta askerin maneviyatını yükseltirken düşmanın da psikolojisini sarsıyordu.Mehter, yalnızca Osmanlı ordusunun değil, Avrupa’nın da hafızasında derin izler bıraktı. Özellikle 2. Viyana Kuşatmasının ardından Avrupa, bu güçlü askerî musikiyle yakından tanıştı. İlk dönemlerde korkunun sembolü olarak görülen bu ses, zamanla hayranlığa dönüştü. Davul, zil ve benzeri çalgılar Batı orkestralarına girdi; Mozart ve benzerleri “Alla Turca” üslubuyla mehter ritimlerinden ilham aldılar. Böylece bir zamanlar savaş meydanlarında duyulan ezgiler, Avrupa konser salonlarında yankılanmaya başladı.1826 yılında Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla birlikte mehter de lağvedildi ve yerini Batı tarzı Muzıka-i Hümâyun aldı. Yaklaşık bir asır sonra yeniden ihya edilen mehter, 1952 yılında Askerî Müze bünyesinde tekrar teşkilatlandırıldı ve tarihî mirasın yaşayan temsilcisi olarak günümüze ulaştı.Bugün mehteri sadece geçmişe ait folklorik bir unsur olarak görmek haksızlık olur. Çünkü mehter, milletimizin tarihî sürekliliğini, devlet geleneğini ve kültürel hafızasını temsil eden canlı bir semboldür. Dünyanın gelişmiş ülkeleri, tarihî ve kültürel miraslarını yalnızca müzelerde sergilemekle yetinmez; uluslararası organizasyonlarda, spor müsabakalarında ve resmî törenlerde de kimliklerinin ayrılmaz bir parçası olarak yaşatırlar. Dünya Kupası gibi küresel organizasyonlarda İskandinav ülkelerinin kendi tarihî geleneklerinden beslenen toplu gösterilerle millî kimliklerini sahaya taşımaları bunun dikkat çekici örneklerinden biridir. Hakeza İngiliz muhafızları, İskoç gaydaları ve Fransız Cumhuriyet Muhafızları ülkelerinin tarihî hafızasını temsil ediyorsa, mehter de Türk milletinin asırlardır taşıdığı köklü devlet geleneğinin en güçlü sembollerinden biridir. Mehter, tarihini unutmadan geleceğe yürüyen bir milletin yaşayan hafızasıdır.NATO Zirvesi’nde yaşanan ilgi de tam olarak bunu gösterdi. Dünyanın en güçlü askerî ittifakının liderleri, aslında yalnızca bir müzik topluluğunu değil; sekiz asrı aşan bir devlet geleneğinin temsilini izlediler. Mehterin dikkat çekmesinin sebebi, taşıdığı tarihî derinliğiydi.Çünkü milletler yalnızca ekonomik güçleriyle, teknolojileriyle veya ordularıyla değil; hafızalarıyla da etkili olurlar. Tarihine sahip çıkan toplumlar, geleceğe daha sağlam yürür. Mehterin asırlar sonra NATO Zirvesi’nde yeniden yankılanması da bunun sembolik fakat önemli bir göstergesidir.

كونمزڭ یاپای اقلیملندیرمه  سیستملرندن چوق أوڭجه ، عثمانلی جغرافیه سنده كی معماری دها، یازین اڭ قاووروجی صیجاقلرینه  قارشی فطری چوزوملر أورتمشدی. بو چوزوملرڭ تملنده  ایسه  طاش، طوپراق و صویڭ قصورسز اویومی یاتییوردی.كله نكسل مسكن معماریسنڭ اڭ أونملی عنصرلرندن بری قالین كرپیچ دیوارلردی. بو دیوارلر، یوكسك ایصی یالیتیمی أوزللگی سایه سنده  عادتا بوكونڭ قلیمه لری كبی چالیشیردی. كون بوینجه  یاقیجی كونش ایشینلرینڭ ایچری كیرمه سنی انكللر، سرینلگی اوطه لرده  حبس ایدردی. أولرڭ قلبی ایسه  یوكسك دیوارلرله  قورونان، اورته سنده  مرمر بر حوضڭ یر آلدیغی ”حیات“ آدی ویریلن آولیلردی. عائله لر، كونڭ اڭ صیجاق ساعتلرینی بو كولگه لك و فسقیه لی آلانلرده  دیڭلنه رك كچیریردی.صیجاق بولكه لرده كی كروانسرایلرده  و بویوك یاپیلرده  ایسه  صویڭ بخارلاشمه  كوجندن فائده لانیلیردی. طاش زمینلر كون ایچنده  صیق صیق صولانیر، دیوار أوڭلرینه  یرلشدیریلن ایصلاق كیل قاپلردن سوزولن هوا اوطه لره  أوفلنیردی. بخارلاشان صو، اورتامڭ ایصیسنی خیزله  امه رك مكانڭ صیجاقلغنی دوشورور و اڭ بوڭالتیجی كونلرده  بیله  فرح بر اسینتی ويريردي. عثمانلی معماریسی، طوغه یی تقلید ایدرك صیجاقله  مجادله نڭ اڭ استه تیك و چوره جی أورنكلرینی تاریخه  میراث بیراقدی.Günümüzün yapay iklimlendirme sistemlerinden çok önce, Osmanlı coğrafyasındaki mimari deha, yazın en kavurucu sıcaklarına karşı fıtri çözümler üretmişti. Bu çözümlerin temelinde ise taş, toprak ve suyun kusursuz uyumu yatıyordu.Geleneksel mesken mimarisinin en önemli unsurlarından biri kalın kerpiç duvarlardı. Bu duvarlar, yüksek ısı yalıtımı özelliği sayesinde adeta bugünün klimaları gibi çalışırdı. Gün boyunca yakıcı güneş ışınlarının içeri girmesini engeller, serinliği odalarda hapsederdi. Evlerin kalbi ise yüksek duvarlarla korunan, ortasında mermer bir havuzun yer aldığı “hayat” adı verilen avlulardı. Aileler, günün en sıcak saatlerini bu gölgelik ve fıskiyeli alanlarda dinlenerek geçirirdi.Sıcak bölgelerdeki kervansaraylarda ve büyük yapılarda ise suyun buharlaşma gücünden faydalanılırdı. Taş zeminler gün içinde sık sık sulanır, duvar önlerine yerleştirilen ıslak kil kaplardan süzülen hava odalara üflenirdi. Buharlaşan su, ortamın ısısını hızla emerek mekânın sıcaklığını düşürür ve en bunaltıcı günlerde bile ferah bir esinti verirdi. Osmanlı mimarisi, doğayı taklit ederek sıcakla mücadelenin en estetik ve çevreci örneklerini tarihe miras bıraktı.

انجیلده عیسي دن (ع م) صوڭره كلن و انجیلڭ برقاچ آیتنده عالم رئیسی عنوانیله مژده ویردیگی نبینڭ تعریفنه دائر، مَعَهُ قَضی۪بٌ مِنْ حَدی۪دٍ یُقَاتِلُ بِه وَاُمَّتُهُ كَذٰلِكَ ایشته شو آیت كوسترییوركه ، صاحب السّیف و جهاده مأمور بر پیغمبر كله جكدر. قَضیبٌ حَدیدٌ قیلیچ دیمكدر. هم امّتی ده اونڭ كبی صاحب السّیف، یعنی جهاده مأمور اولاجغنی سورۀ فتحڭ آخرنده ، وَمَثَلُهُمْ فِی الْاِنْجیلِ كَزَرْعٍ اَخْرَجَ شَطْئَهُ فَاٰزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوٰی عَلٰی سُوقِه۪ یُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِیَغیظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ آیتی، انجیلڭ شو آیتی كبی، باشقه آیتلرینه اشارت ایدوب محمّد علیه الصّلات والسلام، صاحب السّیف و جهاده مأمور اولدیغنی انجیل ایله برابر اعلان ایدییور.İncil’de Îsâ’dan (as) sonra gelen ve İncil’in birkaç âyetinde ‘Âlem Reisi’ ünvanıyla müjde verdiği nebînin ta‘rîfine dâir, مَعَهُ قَض۪يبٌ مِنْ حَد۪يدٍ يُقَاتِلُ بِه۪ وَاُمَّتُهُ كَذٰلِكَ İşte şu âyet gösteriyor ki, sâhibü’s-seyf ve cihada me’mur bir peygamber gelecektir. قَض۪يبٌ حَد۪يدٌ kılıç demektir. Hem ümmeti de onun gibi sâhibü’s-seyf, yani cihada me’mur olacağını Sûre-i Feth’in âhirinde, وَمَثَلُهُمْ فِي الْاِنْج۪يلِ كَزَرْعٍ اَخْرَجَ شَطْئَهُ فَاٰزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوٰي عَلٰي سُوقِه۪ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغ۪يظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ âyeti, İncil’in şu âyeti gibi, başka âyetlerine işaret edip Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm, sâhibü’s-seyf ve cihada me’mur olduğunu İncil ile beraber i‘lân ediyor. (Zülfikar, s. 294)1. Beyitنه كيم كلدي جهانه هم دخي هركيم كليسردرايچنده جمله نڭ سرعسكريسك يارسول اللّه Ne kim geldi cihâna hem dahi her kim geliserdür İçinde cümlenün ser-‘askerisin yâ ResûlallâhNiyazi-i Mısri (5)*Kıyamete kadar insan insan beşeriyet akar durur. Vazifedeki her takımın her taburun dahi ferden her askerin her sahada başkumandanı ve dahi kumandan-ı a’zamımız: Allah’ın Resûlü, Ol enbiyalar serveri, serdarı.2. Beyitنامۀ حقسك كه هرسطرك دل اعدایه تیغدرت كتاب ایچره نبیّ السیف ایله مسطورسكبرآوج خاكیله صالدك خاكه جند دشمنیحق الكده جیش اعدا اوستنه منصورسكNâme-i Haksın ki her satrun dil-i a‘dâya tîgDört kitâb içre Nebiyyü’s-seyf ile mestûrsınBir avuç hâkile saldun hâke cünd-i düşmeniHak elünde ceyş-i a’dâ üstine mansûrsınDanişi (7a)*Hakkın öyle bir kitabı ki, okunmuş okunacak her satırı düşmanın kalbine bir kılıç yarası, öyle ki dört kitapta vasfı kılıç sahibi peygamber olarak yazılmamış mıdır? Bak, işte mübarek avucundaki toprak ile düşmanlarını nasıl topraklara salıyor. Harbe, kıtâle gelmiş koca düşman ordusuna karşı Hakkın nusretiyle nasıl da muzaffer oluyor.  3. Beyitشه ملائكه عسكر محمّدعربیكه انبیایه شرف مشی ایدی ركابندهŞeh-i melâ’ike-‘asker Muhammed-i ‘ArabîKi enbiyâya şeref meşy idi rikâbındaNaili (6)*En hakiki insan-ı kâmil olan Muhammed-i Arabi Aleyhissalatü Vesselam hem en mahir kumandandır. O şahın duasına cevab ki melaike askeri nusret için indirilmiyor mu? Tüm nebiler huzurunda ardı sıra yürümüyorlar mı? Katiyyen! 4. Beyitرسولك وقتنه ايریدمبیله جه غزا ايدیدماوكندە سرم ويریدم آە محمّد مصطفيResûlün vaktine ereydümBilece gazâ edeydümÖnünde serüm vereydümAh Muhammed MustafâSultan Üçüncü Selim (4)*Melaike ve enbiyanın ordu saflarına sahabe ile beraberce katılmak iştiyakı: Olsa olsa bir sultanın Âlemlerin Sultanına tabiiyet nişanı…5. Beyitكتدوكنجه غزایه اول سروراسر ایدی یاننجه فتح و ظفرGitdügince gazâya ol serverEser idi yanınca feth ü zaferVücudi (7b)*İman hizmetinde ittihad-ı İslam yolunda maddi ve manevi cihadlarda, saflar ve seferler adedince sünnet-i seniye sefergâhında hakka’l-yakîn şahidleriz. Sadakte! “الدین قوی”: Din daha kuvvetlidir.6. Beyitدیلدە ازبر قلبدە انوار مصطفیدر مصطفی (ع ص م) امّتنە اولان رهبر مصطفیدر مصطفی (ع ص م) لیل و نهار ازبرمدر اذكارمدر هپ وارم  یردە كوكدە اولان سردار مصطفیدر مصطفی (ع ص م)Dilde ezber kalbde envar Mustafadır Mustafa (asm.)Ümmetine olan rehber Mustafadır Mustafa (asm.)Leyl ü nihar ezberimdir ezkârımdır hep varımYerde gökte olan serdar Mustafadır Mustafa (asm.)Âşık Ruhsati (3)*Ezber gönlün değil, Hakkın Tecelligâhı zira salavatlara sarılı olarak O’nun… Kalbe Hakkın nurlarının teşrifinde teşrifat O’nun. Sergüzeşt-i hayatta hakikat manalarıyla adımlar O’nun. Cihan sadefinde şeriat ve hakikat incilerine kendisiyle bağlanılmış tüm başlar O’nun. Sayesi yere düşmez mübarek vücudunun ardın sıra, saf saf-kafile kafile-aheste aheste bezm-i elestten tarz-ı hareket O’nun, ta dünyadan ukbaya oradan Cemalullaha müteveccih. 7. Beyitاول فخر جهان (ع ص م)، آل عبا حقّی ایچون هم یا رب! حفظ ایت بزی آفات و بلادن، يَا نُورَ الْاَنْوَارِ بِحَقِّ اسْمِكَ النُّورِOl fahr-i cihân, âl-i abâ hakkı için yâ Rab!Hıfzet bizi âfât u belâdan, يَا نُورَ الْاَنْوَارِ بِحَقِّ اسْمِكَ النُّورِHasan Feyzi (1)*Hamden lillah, o hırka ki altında emniyet ve sükûn. Tufandan selamete çıkaran Nuh Aleyhisselamın gemisi misali. َ يَا نُورَ الْاَنْوَارِ بِحَقِّ اسْمِكَ النُّورِBizleri nurlara talebe eyle!Kaynakça1. BEDİÜZZAMÂN, Saîd Nursî, (2018), Emirdağ Lahikası 1, Isparta: Hayrât Neşriyât (s. 239)2. BEDİÜZZAMÂN, Saîd Nursî, (2008), Zülfikar, İstanbul: Altınbaşak Neşriyât3. Deliktaşlı Ruhsatî, (1936), Der.: Kadri Özyalçın, Sivas: Kâmil Basımevi (s. 6)4. Divan-ı İlhami, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, No: TY05526 (v. 5A)5. Divan-ı Şeyh Niyazi, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, No: TY03930 (v. 51A)6. Mecmûa-i Müntehab-ı Na’t-ı Şerîf, Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emiri Manzum, No: AEMnz779/1 (v. 55A-B)7. Mecmû’a-i Nu‘ût-ı Nebeviyye, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Hamidiye, No: 01210 (v. 17A)  (v. 95B)8. https://kulliyat.risale.online/9. https://portal.yek.gov.tr/10. https://osmanlica.online/ceviri/ 

زمان، انسانڭ اڭ دگرلی سرمایه سیدر. پاره  غائب ایدیلدیگنده  یڭیدن قزانیلابیلیر، صاغلق چوغی زمان تداوی ایدیله بیلیر، غائب اولان اشیالر یرینه  یڭیلری آلینابیلیر. آنجق كچن بر دقیقه ، بر ثانیه  حتّی بر آن بیله  هیچ بر شكلده  كری كتیریله مز. بو یوزدن زمانڭ قیمتنی بیلمك، اصلنده  حیاتڭ قیمتنی بیلمكدر.كونلر هفته لری، هفته لر آیلری، آیلر ایسه  ییللری اولوشدیرور. بو نه دنله  كوچك كورونن هر دقیقه ، اصلنده  كله جگمزی انشا ایدن بر توغله  كبیدر. آن، زمانڭ اڭ كوچك اما اڭ دگرلی پارچه سیدر. چونكه  حیات، كچمشده  یاشانماز؛ كله جك ده  هنوز كلمه مشدر. المزده  اولان تك كرچك، ایچنده  بولوندیغمز آندر.نتیجه ده  زمانی قورومق حیاتی قورومقدر؛ آنڭ قیمتنی بیلمك ایسه  عمرڭ بركتنی آرتیرمقدر. هر صباح یڭی بر باشلانغیچ، هر دقیقه  یڭی بر فرصت، هر آن ایسه  بزه  امانت ایدیلمش قیمتلی بر خزینه در. ایشته  بز ده  بو آی زمان قاورامی ایله  علاقه لی كلمه لرڭ كوكنلرینه  بر یولجیلق یاپمق ایسته دك ایلك كلمه مز ”زمان“Zaman, insanın en değerli sermayesidir. Para kaybedildiğinde yeniden kazanılabilir, sağlık çoğu zaman tedavi edilebilir, kaybolan eşyalar yerine yenileri alınabilir. Ancak geçen bir dakika, bir saniye hatta bir an bile hiçbir şekilde geri getirilemez. Bu yüzden zamanın kıymetini bilmek, aslında hayatın kıymetini bilmektir.Günler haftaları, haftalar ayları, aylar ise yılları oluşturur. Bu nedenle küçük görünen her dakika, aslında geleceğimizi inşa eden bir tuğla gibidir. An, zamanın en küçük ama en değerli parçasıdır. Çünkü hayat, geçmişte yaşanmaz; gelecek de henüz gelmemiştir. Elimizde olan tek gerçek, içinde bulunduğumuz andır.Netice de zamanı korumak hayatı korumaktır; anın kıymetini bilmek ise ömrün bereketini artırmaktır. Her sabah yeni bir başlangıç, her dakika yeni bir fırsat, her an ise bize emanet edilmiş kıymetli bir hazinedir. İşte biz de bu ay zaman kavramı ile alakalı kelimelerin kökenlerine bir yolculuk yapmak istedik ilk kelimemiz “zaman”ZAMAN: Arapçadan dilimize geçmiş bir kelimedir. “Olmuş ve olacak hâdiselerin birbiri ardınca cereyan edişinin düşüncemizde meydana getirdiği başı ve sonu belli olmayan soyut kavram bir kavramdır.” Şairin dediği gibi:“Zamanı koklayanlar, zamanın arkasında;Zaman bir gizli akış, mekânın arkasında.”VAKİT: Belirlenmiş zamana vakit denilir. Arapça kökenlidir. “Ezan vakti” “Hasat vakti”, “Evlilik vakti” Hakikat ehli alimlerin vakte bakışları manidardır. Onlar, vakti “an, şimdi” olarak görürüler ve insanlara “vaktin oğlu” olmayı tavsiye ederler. Onların “ibn’ül-vakt” dedikleri bu durum, ne geçmişi ne de geleceği dikkate alır. Zira geçmiş geride kalmış, gelecek ise henüz gelmemiştir.MÜDDET: Bir şeyin, bir olayın başı ile sonu arasında geçen zaman bölümünü ifade eder. Mesela, “Talebe bitirme tezi için hocasından biraz daha müddet istedi.”DEVİR: Ayrı bir bölüm oluşturan, başı sonu belli zaman parçasına bu isim verilir. Mesela  “Fâtih devri.”, “Yavuz’un devri” gibi.LAHZA: Zamanın göz açıp kapayıncaya kadar geçen en kısa parçasıdır. Mesela nefsin aldatma tehlikesi için “Bir lahza olsun nefsine güvenme” denilir.MÜHLET: Bir işin yapılması veya bir borcun ödenmesi için verilen belirli süreye veya vadeye denilir. “Mühlet vermek”, “Mühlet tanımak”, “Mühlet istemek”, “Ek mühlet”, “Son mühlet”, “Mühlet dolmak” gibi.MEHİL: Bir iş için tanınan ek süre, zaman vermeye denilir. Kelimenin en yaygın kullanım alanı, hukuk ve İş hayatındadır. Mesela, “Borcun ödenmesi için mehil verildi.” Yine “Mahkeme, davalıya savunmasını hazırlaması için 15 günlük mehil tanıdı.” denilir.SÜRE: Bir olayın başı ile sonu arasında geçen zaman bölümüne denir. Mesela, “Hastalık süresi.” “Stajyerlik süresi.”VADE: Bir işin yapılması, bir borcun ödenmesi için tanınan zamandır. Mesela, “Vadesi gelmek”. Ayrıca ecel vakti içinde kullanılır. “Vadesi dolmuş” gibi.AN: Zamanın bölünemeyecek kadar en kısa parçasına verilen Arapça isimdir. Eskiler, bir anda olan şeylere “Ân-ı vâhidde oldu” derlerdi. DEM: Farisi kökenlidir. “Zaman, an, çağ” anlamında kullanılır. Mesela, Yunus Emre’nin dediği gibi, “Her dem yeni doğarız / Bizden kim usanası.” Yine Fuzulinin şu beyti örnek gösterilebilir: “Dem bu demdir bu demi hoş göre-gör ey ârif.” Yine her mevsim, sürekli yeşil ola bitkilere “her dem yeşil” denilir.

عثمانلی دولتی ایله  روسیه  آراسنده كی رقابتده  قریتیك آشامه لردن بریسی ١٨٥٣-١٨٥٦ ییللری آراسنده  جریان ایدن قیریم حربیدر. بو صواش صیره سنده  انكلتره  و فرانسه ، عثمانلی دولتنڭ یاننده  یر آلمشلردر. نتیجه ده  ١٨٥٦ده  عثمانلی دولتی و متّفقلری صواشدن غالب آیریلمشلر و روسیه  ایله  پاریس آندلاشمسی امضالانمشدر. بو صاواش أوڭجه سنده  روسیه ، عثمانلی دولتنه قارشی صواش آچابیلمك ایچون بهانه  آراییشی ایچنده یدی. صاواش، روسلر ایچون عثمانلی طوپراقلری أوزرنده كی امللرینڭ كرچكلشدیریلمه سنی صاغلایاجق اڭ أونملی آراچدی. ملّی صاوونمه  باقانلغی عسكری تاریخ آرشیونده  یر آلان ٢٢ قاسم ١٨٥٠ تاریخلی بلكه ده  فریق حلیم پاشا، روسلرڭ یاڭلیش بیلكی یایدقلرندن بحث ایتمكده در. بوڭا كوره  بوسنه  طرفنده كی عثمانلی عسكرلری اشقیا چته لری طرفندن قوشاتمه يه آلینمشدی. حتّی روم ایلی اوردوسینڭ مشیری عمر پاشا بو قوشاتمه ده  یاره لانمشدی. بو شكلده  صحّتی بیلینه مین معلوماتله  پسیقولوژیك حرب باشلاتمشلردی. اصل هدفلری بالقانلری تمامًا عثمانلی حاكمیتندن چیقارمقدی. بالقانلرده  یاشایان اورطودوقسلرڭ حقلرینی قورومه  بهانه سنی قوللانارق عثمانلی دولتنی ملّتلر آراسی آره ناده  زور طورومده  بیراقمه یه  چالیشییورلردی. Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki rekabette kritik aşamalardan birisi 1853-1856 yılları arasında cereyan eden Kırım Harbi’dir. Bu savaş sırasında İngiltere ve Fransa, Osmanlı Devleti’nin yanında yer almışlardır. Neticede 1856’da Osmanlı Devleti ve müttefikleri savaştan galip ayrılmışlar ve Rusya ile Paris Antlaşması imzalanmıştır. Bu savaş öncesinde Rusya, Osmanlı Devleti’ne karşı savaş açabilmek için bahane arayışı içindeydi. Savaş, Ruslar için Osmanlı toprakları üzerindeki emellerinin gerçekleştirilmesini sağlayacak en önemli araçtı. Millî Savunma Bakanlığı askerî tarih arşivinde yer alan 22 Kasım 1850 tarihli belgede (110-9-1-1, 1-2-7) Ferîk Halîm Paşa, Rusların yanlış bilgi yaydıklarından bahsetmektedir. Buna göre Bosna tarafındaki Osmanlı askerleri eşkıya çeteleri tarafından kuşatmaya alınmıştı. Hatta Rumeli Ordusu’nun müşiri Ömer Paşa bu kuşatmada yaralanmıştı. Bu şekilde sıhhati bilinemeyen malumatla psikolojik harp başlatmışlardı. Asıl hedefleri Balkanlar’ı tamamen Osmanlı hakimiyetinden çıkarmaktı. Balkanlar’da yaşayan Ortodokslar’ın haklarını koruma bahanesini kullanarak Osmanlı Devleti’ni milletlerarası arenada zor durumda bırakmaya çalışıyorlardı.  Transkripsiyonu: Tarih: 22 Kasım 1850 (H. 17 Muharrem 1267) (1)Hû(2)Devletlû atûfetlû efendim hazretleri(3)Bir taraftan bir gûne îmâlı işâret mesbûk olmadığı cihetle sıhhati bilinemez şu kadar ki Rusya devleti generallerinden olup mâh-ı hâlin on üçüncü Pazar günü İtalya cânibinden bu tarafa gelmiş olan Lebders general (4)havâdisi olarak Cenâb-ı Hakk göstermesin Bosna cânibinde bulunan asâkir-i nizâmiye-i hazret-i şâhâne eşkıyâ taraflarından muhâsara olunup Rumeli Ordu-yı Hümâyûnu müşîri devletlû Ömer Paşa hazretleri bendeleri mecrûh olduğu hâlde (5)ber-takrîb savaşabilmiş idüğünü ol-gün ahali-i memlekete ilân ettiğinden bununla beraber Halep tarafında vukû bulan ihtilâl fıkrası beyne’n-nâs buraca pek bâlâ-ter olarak söylenilmekte bulunmuş ve Prusya ile (6)Nemçe devletinin bu günlerde muhârebesi olduğundan hudûdda bulunan bi’l-cümle askerini kaldırmakta olduğu ve Rusya devletinin Fokşani ve Bozeo taraflarında bulunan askerinden bir tabur piyade ile bir mikdâr (7)Kazak atlısı kışlamak üzere ibrâıyla gitmiş idüğü dahî işitilmiş olmakla arz ve beyân ve keyfiyet ma’razında ref’-i rakîme-i ubûdiyete ictisâr kılınmıştır herhâlde emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.(8)Fî 17 Muharrem sene 1267(9)Bende ferîk-i hâssa(10)Halîm

Osmanlı döneminde ve denizcilik terminolojisinde, bugünkü Ege Denizi yüzyıllar boyunca Adalar Denizi (Cezâyir-i Bahr-i Sefîd) olarak adlandırılmıştır. Bu isimlendirme, irili ufaklı binlerce adanın bir deniz içinde bulunmasından ileri gelmektedir. Günümüzde yaygın olarak kullanılan “Ege” ismi ise bu coğrafyaya yabancı ve oldukça yeni bir türetmedir. Kökenini Yunan mitolojisindeki Atina Kralı Aigeus’tan (Aegean) alan bu kelime, Cumhuriyet döneminde (özellikle 1941 yılındaki Birinci Coğrafya Kongresi ile) haritalarımıza ve literatürümüze yerleşmiştir. Ancak tarihî perspektiften bakıldığında, coğrafyanın gerçek adı Adalar Denizi’dir ve bu deniz, İstanbul’un güneydeki ön savunma hattı, Anadolu’nun batıdaki sınır kapısıdır.Devlet-i Aliyye’nin arşiv kayıtlarında yer alan 1716 tarihli bir ferman taslağı ile bundan yaklaşık iki asır sonra kaleme alınan 1913 tarihli mahrem emniyet raporu, aralarındaki zaman dilimine rağmen devletin bekası için Adalar Denizi’nin ve sahillerinin korunmasının ne denli hayati ve zorunlu olduğunu gözler önüne sermektedir. Her iki vesikanın ortak paydasında; bu deniz coğrafyasının elden çıkması ya da zafiyete uğramasının doğrudan, Anadolu’nun ve hilafet merkezinin emniyetini tehdit ettiği gerçeği yatmaktadır.Miladi 1716 yılı sonbaharında, kış mevsiminin ve deniz fırtınalarının tüm zorluklarına rağmen Mora ve Mısır deniz rotasının korunması amacıyla Kaptan-ı Derya el-Hâcc Mehmed Paşa’ya hitaben bir hüküm tezkiresi çıkarılmıştır. Bu ferman taslağında, donanmanın hasarlı gemilerinin süratle İstanbul’da kalafat edilip (bakıma alınıp) tekrar bölgeye gönderilmesi, Akdeniz adaları ve Mısır rotasındaki mîrî hazine ile zahire gemilerini korumak üzere seçme kalyonların görevlendirilmesi emredilmiştir. Buradaki esas gaye; açık denizde devriye gezerek korsan keferesi ve Venedik tuzaklarına karşı Anadolu sahillerini muhafaza etmektir. Çünkü Osmanlı Devleti, Adalar Denizi’ndeki hâkimiyetin ve emniyetin sarsılması hâlinde deniz yollarının kesileceğini ve Anadolu’nun doğrudan açık hedef haline geleceğini çok iyi bilmektedir.Yıllar geçip takvimler 1913’ü gösterdiğinde, pâyitahta yönelik düşman tehlikesinin biçim değiştirerek ama aynı hayati tehdit seviyesiyle devam ettiğini görüyoruz. Balkan Savaşlarının hemen ertesinde, İstanbul Polis Müdîriyet-i Umûmiyesi (Emniyet Genel Müdürlüğü) tarafından Dâhiliye Nezareti’ne gönderilen “mahrem” ibareli raporda, Edirne’nin Karaishaklı köyünden ayrılan 150 nüfuslu bir Rum grubun, iddia edildiği gibi Yunanistan’a gitmeyip planlı bir şekilde İstanbul ve özellikle Adalar Denizi sahillerine yerleşmeye çalıştığı tespit edilmiştir. Bu nüfus hareketliliğinin arkasındaki gizli strateji ise bölgedeki Rum nüfusunu yoğunlaştırarak Yunan genişleme politikasını ve siyasi faaliyetlerini Anadolu sahillerine taşımaktır. 1716’da kalyonlarla ve askerî güçle delinmeye çalışılan Anadolu savunma hattı, 1913’te bu kez sahillerde demografik bir operasyonla delinmek istenmektedir.Sonuç olarak; 18. yüzyılın başındaki kalyon hareketlerinden 20. yüzyılın başındaki istihbarat raporlarına kadar uzanan bu tarihî çizgi, Adalar Denizi’nin ve sahillerinin korunmasının Türkiye için dönemsel değil, zamansız ve yapısal bir güvenlik meselesi olduğunu ispatlamaktadır. Yüzyıllar geçse, düşmanlar ve yöntemler değişse de Anadolu’nun kilidi, muhafazası ve emniyeti her zaman Adalar Denizi’nden başlamaktadır. Vesika 1 Kış mevsimi yaklaşırken Akdeniz ve Mısır rotasındaki ticaret gemileri ile devlet hazinesinin korsanlardan korunması, Mora’nın savunulması ve donanmadaki kalyonların kışlık görev yerleri ile tamirat süreçlerinin organize edilmesi amacıyla Kaptan-ı Derya El-Hâcc Mehmed Paşa’ya gönderilen hüküm tezkiresi (Eylül 1716) Transkripsiyonu: (1) Bi’l-fi‘il kapudânım olan el-Hâcc Mehmed Paşa dâmet meʻâlîhuya hüküm ki; (2) Donanma-yı hümâyûnum kalyonları hâlâ Mora cezîresinde Anabolu’da lenger-endâz-ı istikrâr olub lâkin zikr olunan kalyonlardan birkaçı rahne-gîr ve ziyâde kalafata muhtâc olmağla (3) vakt-i şitâ zuhûruyla ziyâde furtunalara müsādif olmamak içün bir gün evvel Âsitâne-i sa‘âdetime irsâli muktezî olduğu sen ki mîr-i mîrân-ı mûmâ-ileyhsin, tarafından i‘lâm (4) olunmağla Donanma-yı hümâyûnum kalyonların her sene Âsitâne-i saʻâdetime avdetde vakt-i şitâda mürûr iden tüccâr kalyonların korsan keferesi mazarratından hıfz u hırâset içün (5) Akdeniz’de vâki‘ adalar arasında ve tarîk-i Mısriyye’de geşt ü güzâr itmek üzere yedi sekiz kıt‘a kalyon intihâb ve alıkonulmak mu‘tâd olub, bu sene ise gerek Mora (6) cezîresi ve gerek Mısır yolunda ve sâ’ir mahallerden güzâr idecek tüccâr sefâinini hıfz içün birkaç kalyon ziyâde alıkonulması mühim ve muktezî olduğundan mâ‘adâ (7) Mısr-ı Kahire’den Âsitâne-i sa‘âdetime nakl olunacak mîrî zehāir ve nukūd hazînenin nakli içün birkaç kalyon gönderilmesi dahi mühim olmağla Donanma-yı hümâyûnum kalyonlarından (8) ziyâde kalafata muhtâc olub, bi’l-iktizā Âsitâne-i sa‘âdetime gönderilmesi lâzım olan kaç kalyon ise intihâb ve iktizā ider ise yanına birkaç çekdiri sefîneleri ve birkaç (9) kalyon dahi ta‘yîn ve mevsim-i şitâ hulûlünden mukaddem Âsitâne-i sa‘âdetime irsâl olunmak ve beş kıt‘a güzîde kalyon dahi ifrâz ve Mısr-ı Kahire’den nakli lâzım gelen (10) zehāir ve hazîneyi bi-ʻavnillâhi teâlâ Âsitâne-i sa‘âdetime emîn ve sâlim irişdirmek üzere ta‘yîn ve irsâl itdirilüb ve ʻavn-i Hakk ile Mora cezîresini girü mekr-i a‘dâdan (11) muhâfaza içün birkaç kıt‘a kalyon dahi Anabolu limanında alıkonulub kışlatdırılmasının iktizāsı olduğu melhûz olmağın vech-i meşrûh üzere kalyonlar alıkonulmasının (12) bir dürlü mahzûru olmayub, var ise iktizāsı yokdur dimeyüb, her kaç kalyon alıkonulmak iktizā ider ise reʼyin ile intihâb ve ifrâz ve takımlarından (13) noksānı olanların neferâtları tekmîl ve mevcûd itdirilüb, iktizā ider ise yanlarına birkaç çekdiri ve on kadar fırkate dahi ta‘yîn ve lâzım gelen (14) beksimadları dahi bundan akdem tabh ve hâlâ Anabolu kal‘asında mevcûd olan beksimaddan Mora ser‘askeri Abdullah Paşa maʻrifetiyle virdirilüb ve lüzûmu (15) mikdârı kalyonlar dahi vakt-i şitâda Akdeniz’de muhâfazası lâzım olan mahalleri ve tüccâr sefînelerini korsandan hıfz u hırâset içün (16) alıkonulub ve sen sâ’ir Donanma-yı hümâyûnum sefîneleri ve kalyonları ile rûz-ı kasım hulûlüne değin ol havâlîlerde ve adalar aralarında ve sâ’ir muhâfazası (17) muktezî olan mahallerde geşt ü güzâr idüp inşâallâhü teʻâlâ rûz-ı kasım hulûlünde sen dahi Âsitâne-i sa‘âdetime bâdbân-güşâ-yı avdet idüb ancak gerek Mora cezîresi (18) muhâfazası ve gerek rûy-ı deryâda mevsim-i şitâda muhâfaza hidmetinde alıkonacak kalyonlar beher hâl kalafat ve ta‘mîre muhtâc olmağla, Mora’da Anabolu kurbunda vâki‘ Tarban (19) Limanı’nda kalafatlarına imkân olduğu sûretde âlet ve marangozların iktizāsı mertebe sâ’ir kalyonlardan tedârik ve kalafat itdirilüp ve eğer mahall-i mezbûrede (20) kalafatlarına imkân yoğise inşâallâhü teʻâlâ Âsitâne-i sa‘âdetime gidecek kalyonlar İstanbul’a vâsıl oldukları gibi tevakkuf u ârâm olunmayub kalafat ve ta‘mîrâtları her ne ise gördürülüp (21) ve bir gün evvel hâzır u âmâde itdirildikden sonra mahall-i mezbûra irsâl ve bi-tevfîkihî teʻâlâ anlar Anabolu’ya vardıkda muhâfaza hidmetinde kalkub, mukaddem alıkonulan kalyonlar Âsitâne-i sa‘âdetime (22) ʻavdet ve ʻavn-i Hakk ile Donanma-yı hümâyûnum ihrâcı vaktine değin kalafat ve sâ’ir lâzımelerin görmek üzre mevâdd-ı merkūmesinin reʼyine tefvîz olunmak bâbında (23) emr-i şerîfim virilmek içün düstûr-ı mükerrem müşîr-i müfehham nizâmü’l-ʻâlem vezâret ile bi’l-fi‘il baş defterdârım olan el-Hâcc Mehmed Paşa edâmallâhu teʻâlâ iclâlehû i‘lâm itmeğin (24) müşârun-ileyhin i‘lâmı mûcebince amel eylemen bâbında fermân-ı âlî-şânım yazılmışdır. (25) Fî evâ’il-i Şevvâl sene 1128 Vesika 2 Edirne’nin Karaishaklı köyünden göç eden Rumların İstanbul ve Adalar denizi sahillerine yerleşerek buralardaki Rum nüfusunu yoğunlaştırmak ve Yunan siyasi faaliyetlerini yaymak istediklerine dair istihbarat hakkında yazılan ve Dâhiliye Nezaretinden acil önlem alınmasını talep eden emniyet raporu (7 Aralık 1913)Hüveİstanbul Polis Müdîriyet-i ʻUmûmiyesi / Tahrîrât Kalemi / ʻAded / ʻUmûmî: 9308 / Husūsî: 627Dâhiliye Nezâret-i Celîlesi cânib-i ʻâlîsineMahremdir(1) Nâzır beyefendi hazretleri(2) Öteden beri Edirne vilâyeti dâhilinde mutavattın Rumlardan ekserîsinin şu aralık Yunanistan ve (3) Adalarda tavattun ve ikamet etmek üzere bulundukları mahalleri terk eylemekte oldukları ve bu cümleden (4) olarak 16 Teşrîn-i Sânî 329 târîhinde Edirne’nin Karaishaklı karyesi ahâlîsinden maʻa ʻâile yüz elli (5) nüfûs Rum’un mesken ve me’vâlarını terk ile ihtiyar-ı muhaceret eyledikleri Edirne Polis Müdîriyetinin (6) işʻâr-ı ahīrinden anlaşılmıştır. Fakat bu muhâcirlerin dedikleri gibi Yunanistan ve Adalara gitmeyerek (7) Dersaâdet’te veya Anadolu vilâyâtında ve ez-ân cümle Adalar denizi sevâhilinde iskân etmek (8) sūretiyle oradaki Rum nüfûsunu teksîf ve Yunan faʻâliyet-i siyâsiyesini bu sâhalara nakletmek (9) istedikleri hakkında baʻzı istitlâʻât ve mesmûʻât mevcûd olmasına nazaran bu kabîl kesân haklarında (10) nezâret-i âsafânelerince tedâbîr-i mukteziye ittihâzı husūsunun lâzım gelenlere emr ü işʻâr buyurulması (11) ʻarz olunur. Ol bâbda emr ü irâde efendim hazretlerinindir.(12) Fî 24 Teşrîn-i Sânî sene 329 (13) Polis müdîr-i ʻumûmîsi SeydiKELİMELER:Bâdbân-güşâ-yı avdet idüb: Dönüş yelkenlerini açarak.Beksimad: Peksimet, gemici ekmeği.Bi’l-iktizā: Gereği uyarınca, ihtiyaç sebebiyle.Bi-ʻavnillâhi teâlâ: Yüce Allah’ın yardımıyla.Bi-tevfîkihî teʻâlâ: Yüce Allah’ın başarı vermesiyleBundan mâ‘adâ: Bundan başka, ayrıca.Çekdiri: Hem kürekle hem yelkenle yürütülen, kalyondan daha küçük ve hızlı bir savaş gemisi türü.Dâmet meʻâlîhu: Yücelikleri daim olsun anlamında, devlet adamları için kullanılan bir dua unvanı.Edâmallâhu teʻâlâ iclâlehû: Allah onun büyüklüğünü ve şerefini daim etsin anlamında devlet adamları için edilen dua.Evâ’il: Ayın ilk on günüEz-ân cümle: O cümleden olarak, örnek olarakFırkate: Hızlı, kürekli ve küçük bir savaş gemisi, fırkateyn.Geşt ü güzâr itmek: Dolaşmak, devriye gezmek.Hıfz u hırâset: Korumak ve gözetmek, muhafaza etmek.Hulûl: Gelip çatmak, vaktinin gelmesi.İstitlâʻât: Bilgi edinme, keşif ve araştırma faaliyetleriKalafat: Gemilerin ahşap gövde kaplamaları arasındaki boşlukları lifli yumakla doldurup ziftleyerek su geçirmez hale getirme işi, genel gemi bakımı.Lenger-endâz-ı istikrâr: Bir yerde kalıcı olarak demirlemiş olan, demir atmış duran.Mekr-i a‘dâ: Düşmanların hilesi, tuzakları.Melhûz olmak: Düşünülmek, göz önünde bulundurulmak, beklenmek.Mesmûʻât: Duyumlar, işitilen haberlerMe’vâ: Yurt, sığınacak yerMevâdd-ı merkūme: Bahsi geçen maddeler, yukarıda sayılan işler.Mîr-i mîrân: Beylerbeyi unvanı, donanma komutanı için kullanılan idari rütbe.Muhâceret: Göç etmekMutavattın: Bir yere yerleşip orayı vatan edinen kimseMüsādif olmamak: Denk gelmemek, rastlamamak.Müşîr-i müfehham: Ulu, şerefli müşir (vezir rütbesindeki devlet adamları için unvan).Nukūd: Nakit paralar, akçeler.Rahne-gîr: Hasar görmüş, yaralanmış, gedik açılmış.Rûz-ı kasım: Kasım günleri (halk takvimine göre kış mevsiminin başlangıcı sayılan 8 Kasım günü).Sefâin/Sefîne: Gemiler/Gemi.Tefvîz olunmak: Yetki olarak devredilmek, ihale edilmek, kararına bırakılmak.Tevakkuf u ârâm olunmayub: Hiç duraklamadan, vakit kaybetmeden ve eğlenmeden.Vakt-i şitâ: Kış mevsimi, kış vakti.Vech-i meşrûh üzere: Açıklanan şekliyle, yukarıda belirtildiği üzere.Zehāir: Zahireler, kışlık erzak ve tahıllar.

EL-HADÎSÜ’R-RÂBİʻ VE’L-ʻİŞRÛNKāle Resûlullâh sallallâhu ʻaleyhi ve sellem: el-hayâ’ü şuʻbetün mine’l-îmâni.Hayâ îmândan bir şu‘bedir. Hasāil-i şerîfe ve siyer-i latīfedendir. Îmân ile tev’emân olduğı ecilden “men lâ hayâ’e lehû lâ îmâne lehû” buyurulmuşdur. Bî-hayânın îmânı kâmil olmadığının vechi budur ki hayâ emârât-ı fehmden evvel zuhûr idendir. Îmân merâtib-i ʻakldan âhar sudûr idendir. Merâtibin evveli husūl-pezîr olmayıcak âharının ʻadem-i sudûrun iktizâ ider. Hukemâ dimişlerdir ki hayâ ser-çeşme-i hayâtdır. Anınla nihâl-i riyâz-ı ahlâk neşv ü nemâ bulur ve bî-tâb âfitâb-ı hayâ simâr-ı nahl-i âmâl-ı hām ve nâ-resîde kılur. Hayâ üç kısımdır; biri hayâ-yı cinâyet, biri hayâ-yı kerem ve biri hayâ-yı edebdir. Tafsīli kütüb-i ahlâkda mersûm-ı safha-i beyândır.Kıt‘a Resm-i ‘ismet mahv olurdu olmasa şerm ü hayâ İktizāsıdır hayânın halk içinde bu hicâb Pîşe kıl şerm ü hicâbı dâ’im ol ehl-i hayâ Olmak istersen iki ‘âlemde ey dil kâm-yâbKELİMELER:Âfitâb: Güneş / Âhar: Başka, diğer, sonraki / Âmâl: Emeller, umutlar, arzular / Dil: Gönül, yürek / Ecil: Sebep, illet (Olduğu ecilden: Olduğundan dolayı) / Emârât: Belirtiler, işaretler, izler / Fehm: Anlama, kavrama, idrak / Hasāil: Huylar, karakter özellikleri, seciyeler / Husūl-pezîr: Gerçekleşen, hâsıl olan, var olan / ‘İsmet: İffet, namus, günahtan kaçınma / Kâm-yâb: Muradına ermiş, başarılı, mutlu / Mersûm: Çizilmiş, yazılmış / Nahl: Hurma ağacı, fidan / Nâ-resîde: Yetişmemiş, erimemiş, ham / Neşv ü nemâ: Büyüyüp gelişme, boy atma / Nihâl: Fidan, taze sürgün, ince dal / Pîşe: Meslek, adet, huy, alışkanlık / Riyâz: Bahçeler, bostanlar / Ser-çeşme: Kaynak, pınar başı, başlangıç yeri / Simâr: Meyveler, ürünler / Siyer: Hal ve hareketler, davranışlar, yaşam tarzı / Şerm: Utanma, hayâ / Tev’emân: İkizler, ikiz olanlar *Kaynak: Osmanzâde Tâib Ahmed (v.1136/1724)

Bu sayımızdan itibaren harf ve kelime çalışmalarına başlıyoruz. Silik harflerin üzerinden geçerken dikkatle yazmaya ve acele etmemeye çalışalım. Elinizin alışması ve yazınızın güzelleşmesi için bu dikkat ve sabır önemli olacaktır.

Dergiyi takip edenler, yazmanın da zevkine ulaşıyorlar. Her ay ilerlediğinizi sizler de fark ediyorsunuz. Her işte olduğu gibi, bu işte de bizzat kendimizin gayret göstermesi önemli olacaktır.MALAZGİRT MARŞIAylardan Ağustos, günlerden Cuma Gün doğmadan evvel iklim-i Rum’a Bozkurtlar ordusu geçti hücuma Yeni bir şevk ile gürledi gökler Ya Allah...Bismillah... Allahuekber Önde yalın kılıç Türkmen Başbuğu Ardında Oğuz’un elli bin tuğu Andırır Altay’dan kopan bir çığı Budur, Peygamberin övdüğü Türkler... Ya Allah...Bismillah... Allahuekber ÇÖZÜM

بن حربڭ ایلك سنه سنده  قدسه  كیدركن تك بر یولجیدم. آنجق اون بش كون صوڭره  قراركاهه  یتیشه بیلدم. (... ) صوڭره  قدسدن چوله  قدر ایكی أوچ كونلك یول، چولدن قناله  قدر أوچ یوز اللی كیلومتره  طوپراق و قوم مسافه سی وار. شو یول أوستنڭ نه  زور كیدیلدیگنی آڭلاتمق ایچون كندی سیاحتمی یازییورم.بن ١٣٣١ نیساننده  استانبولی ترك ایتدم. (... ) او زمان یولجی ترنلری همن همن اورته دن قالقمشدی. خط قومیسری بر چوق دلالتدن صوڭره  بڭا عسكری ترنڭ أوچنجی موقعنده  بر یر ویردی. قومپارتیمانڭ قورو تخته سی أوزرینه  نه  درین بر خيزله  یرلشدم! بیلمم قاچ آی سورن بوغوجی بر قیشله  حیاتندن صوڭره  بهاره  و یوله  چیقمق بنم ایچون اڭ اومولماز سعادتدی .(... )صباحلین هوا تازه  و كونشلیدی. كنج موسمڭ طوپراغه ، رنگه  و قوقویه  ویردیگی لذتی درین درین طاتمق ایستییوردم. پنجره  أوڭنده  ازمیده  قدر قوتلی زیتون آغاچلرینی، قالین و قیصه  أوزوم كوتوكلرینی، ضعیف، اوزون قواقلرله  طولي باقیمسز باغچه لری سیر ایتدم. صولر نه  طالغه لی نه  ساكندی؛ ایصلانوب قبارمش بر سطح كبیدی. نه دن صوڭره  آغیر آغیر بولانیق بر هوا چوكدی. ازمیدده  كونشی و دڭزی بوس بتون غائب ایتدك. آرتیق سیاحتڭ صوڭنه  قدر یالڭز طوپراقدن، طاغلی ویا دوز، آغاچلی یاخود چیپلاق طوپراقلردن كچه جگز.او زمانلر آناطولی ترننڭ برنجی قوناغی اسكیشهر، ایكنجی قوناغی قونیه ، صوڭ قوناغی پوزانتی ایدی. (... )١٥ نیساناسكیشهرله  قونیه  آراسنده  تام بر كون سیاحت ایتدك. بو یول، آناطولی ایچنده  بیله  خراب كورونه جك قدر چیپلاق، باقیمسزدی. اطرافده  نه  ایی بر قصبه  نه  كوزه  فرح ویرن زراعت مالكانه لری وار.(... )باشلانغیچده  طبیعت چوق سرتدی. ترنله  اوزون مدّت، تپه لرنده  قیصه  و كوچلی فونده لر یتیشن قیا طاغلرینڭ اتكلرندن و بعض یرلرده  عادتا قیا ایچنده  اویولمش تونللردن كچدك. منظره  أویله  تك دوزه  كه  عین افقڭ ایچنده  طولاشییور كبی یز. اسكیشهردن صوڭره  آناطولی یی، روحه  غریبلك كتیرن وطنی بوس بتون حسّ ایدییوردم. أوگله یه  طوغری كوچك بر طوراقده  طشره  باغچه لرینڭ ساده  میوه لرینی صاتان كویلی قادینلره  راست كلدم. بونلرڭ (... ) اوتانغاچ، شیمدی یه  قدر كویدن و اوجاق باشندن آیریلمامش اولدقلری بللیدی. ایچلرنده  اڭ محجوب طوران كنج بر قادینڭ أوڭندن آشاغی یوقاری كلوب كچدم. نه  سپتنی اوزاتدی نه  سربست بر سسله  بنی دعوت ایتدی.كیم بیلیر شو قادین كندی اوندن حدوده  قاچ اركك كوندرمشدر؟ كیم بیلیر شو بر سپت میوه دن قاچ كیشی یه  خرجلق، قاچ كیشی یه  غدا آرایاجق؟ حركت چاڭندن براز أوڭجه  یاننه  یاقلاشدم. قورو كوزلرله  باقدی. بر هونك یمش كوستره رك:”بوڭا قاچ قوروش ایسترسڭ؟“ دیدم.صیم صیقی قپادیغی باشنی چویردی، كوز حذاسنه  قدر قالدیردیغی چارشاف پارچه سنی بوس بتون صیقدی، زور دویولان بر سسله :”نه  ویررسه ڭ، افندی!“ دیدیگنی دویدم .(... )بوكون حیاتم حزنلی كچدی. شیمدی یه  قدر كندیمی آنایورتله  بو قدر باش باشه  كورمه مشدم. قونیه یه  غروپ وقتی كیردك. (... ) كوزلرم داغلردن، بلوطدن، كولگه دن و مسافه دن بڭا كلدی. اوزون اوزون غربتی دویدم. صوڭره  قونیه نڭ اڭ اوچ محله سندن بر اینك سسی ایشیتدك. بر سسكه  خنچره دن داها درین بر یردن، صانكه  غربتڭ كندی روحندن كلدی. اوتله  كیرر كیرمز چاناق قلعه  حوادثی صوردم. هیچ كیمسه نڭ امیدی یرنده  دگلدی و بو بنی بوس بتون امیدسز دوشوردی.١٦ نیسانقولی باغلی بر دوقتور بنمله  دوست اولدی. قونیه یه  اینركن هانكی اوتلڭ راحت اولدیغنی صوردم. آلیشقین بر یولجی طوریله :”بنمله  برابر كلیڭز.“ دیدی.طاغ باشی خانلری قدر راحتسز بر بنایه  كیردك. (... ) ایرته سی صباح ترنه  كلیركن ایستاسیونڭ یاننده  منتظم بر اوتل كوردم. صوڭره دن آڭلادیغمه  كوره  شركتڭ یاپدیردیغی بو بنا، استانبولڭ كوزل اوتللری قدر اییدر.(... )بوكونكی یولی پوزانتیده  بیتیره جگز. داها أوڭجه  اولو قیشله  وار. (... ) اولو قیشله دن پوزانتی یه  قدر طبیعت طولي و بویوكدی. طاغ یاریقلرندن، سیوری قیالی یوللر آراسندن، طوپراغڭ جانلی و قورقونچ عظمتلری ایچندن آرالقسز ايندك. هر طرفده  طاغلره  چیقان، صولریڭ ایچنه  كیرن، قیا اویوقلرندن یشیل بر باش كبی، سربست طوپراغڭ ایچندن یشیل قوللر كبی اوزانان بول و اوفاق آغاچلر وار. قورشونی قیالرده ، یشیل و صولاق اراضیده ، سیاه تونللرده  سرت شیلرڭ، صویڭ و رنكین بیڭ اویوننی سیر ایدرك ایكی كونڭ عذاب ویرن صیقینتیسنی اونوتدم. پوزانتی یه  طوغری طاشڭ أویله  بر احتشامی واركه  حیاتمده  بویله  احتشامله  نادرًا قارشی قارشی یه  كلدم. یارین صباح ایلك قره یولنه  باشلایاجغز و آنجق اوزون طرسوس طاغلرینی آشدقدن صوڭره  ایكنجی شمندوفر خطّنه  قاووشابیله جگز.Ben harbin ilk senesinde Kudüs’e giderken tek bir yolcuydum. Ancak on beş gün sonra karargâha yetişebildim. (...) Sonra Kudüs’ten çöle kadar iki üç günlük yol, çölden kanala kadar üç yüz elli kilometre toprak ve kum mesafesi var. Şu yol üstünün ne zor gidildiğini anlatmak için kendi seyahatimi yazıyorum.Ben 1331 Nisan’ında İstanbul’u terk ettim. (...) O zaman yolcu trenleri hemen hemen ortadan kalkmıştı. Hat komiseri birçok delaletten sonra bana askerî trenin üçüncü mevkiinde bir yer verdi. Kompartımanın kuru tahtası üzerine ne derin bir hazla yerleştim! Bilmem kaç ay süren boğucu bir kışla hayatından sonra bahara ve yola çıkmak benim için en umulmaz saadetti. (...)Sabahleyin hava taze ve güneşliydi. Genç mevsimin toprağa, renge ve kokuya verdiği lezzeti derin derin tatmak istiyordum. Pencere önünde İzmit’e kadar kuvvetli zeytin ağaçlarını, kalın ve kısa üzüm kütüklerini, zayıf, uzun kavaklarla dolu bakımsız bahçeleri seyrettim. Sular ne dalgalı ne sakindi; ıslanıp kabarmış bir satıh gibiydi. Neden sonra ağır ağır bulanık bir hava çöktü. İzmit’te güneşi ve denizi büsbütün kaybettik. Artık seyahatin sonuna kadar yalnız topraktan, dağlı veya düz, ağaçlı yahut çıplak topraklardan geçeceğiz.O zamanlar Anadolu treninin birinci konağı Eskişehir, ikinci konağı Konya, son konağı Pozantı idi. (...)15 NisanEskişehir’le Konya arasında tam bir gün seyahat ettik. Bu yol, Anadolu içinde bile harap görünecek kadar çıplak, bakımsızdı. Etrafta ne iyi bir kasaba ne göze ferah veren ziraat malikâneleri var. (...)Başlangıçta tabiat çok sertti. Trenle uzun müddet, tepelerinde kısa ve güçlü fundalar yetişen kaya dağlarının eteklerinden ve bazı yerlerde adeta kaya içinde oyulmuş tünellerden geçtik. Manzara öyle tekdüze ki aynı ufkun içinde dolaşıyor gibiyiz. Eskişehir’den sonra Anadolu’yu, ruha gariplik getiren vatanı büsbütün hissediyordum. Öğleye doğru küçük bir durakta taşra bahçelerinin sade meyvelerini satan köylü kadınlara rast geldim. Bunların (...) utangaç, şimdiye kadar köyden ve ocak başından ayrılmamış oldukları belliydi. İçlerinde en mahcup duran genç bir kadının önünden aşağı yukarı gelip geçtim. Ne sepetini uzattı ne serbest bir sesle beni davet etti.Kim bilir şu kadın kendi evinden hududa kaç erkek göndermiştir? Kim bilir şu bir sepet meyveden kaç kişiye harçlık, kaç kişiye gıda arayacak? Hareket çanından biraz önce yanına yaklaştım. Kuru gözlerle baktı. Bir hevenk yemiş göstererek:“Buna kaç kuruş istersin?” dedim.Sımsıkı kapadığı başını çevirdi, göz hizasına kadar kaldırdığı çarşaf parçasını büsbütün sıktı, zor duyulan bir sesle:“Ne verirsen, Efendi!” dediğini duydum. (...)Bugün hayatım hüzünlü geçti. Şimdiye kadar kendimi anayurtla bu kadar baş başa görmemiştim. Konya’ya gurup vakti girdik. (...) Gözlerim dağlardan, buluttan, gölgeden ve mesafeden bana geldi. Uzun uzun gurbeti duydum. Sonra Konya’nın en uç mahallesinden bir inek sesi işittik. Bir ses ki hançereden daha derin bir yerden, sanki gurbetin kendi ruhundan geldi. Otele girer girmez Çanakkale havadisi sordum. Hiç kimsenin ümidi yerinde değildi ve bu beni büsbütün ümitsiz düşürdü.16 NisanKolu bağlı bir doktor benimle dost oldu. Konya’ya inerken hangi otelin rahat olduğunu sordum. Alışkın bir yolcu tavrıyla:“Benimle beraber geliniz.” dedi.Dağ başı hanları kadar rahatsız bir binaya girdik. (...) Ertesi sabah trene gelirken istasyonun yanında muntazam bir otel gördüm. Sonradan anladığıma göre şirketin yaptırdığı bu bina, İstanbul’un güzel otelleri kadar iyidir. (...)Bugünkü yolu Pozantı’da bitireceğiz. Daha önce Ulukışla var. (...) Ulukışla’dan Pozantı’ya kadar tabiat dolu ve büyüktü. Dağ yarıklarından, sivri kayalı yollar arasından, toprağın canlı ve korkunç azametleri içinden aralıksız indik. Her tarafta dağlara çıkan, suların içine giren, kaya oyuklarından yeşil bir baş gibi, serbest toprağın içinden yeşil kollar gibi uzanan bol ve ufak ağaçlar var. Kurşunî kayalarda, yeşil ve sulak arazide, siyah tünellerde sert şeylerin, suyun ve rengin bin oyununu seyrederek iki günün azap veren sıkıntısını unuttum. Pozantı’ya doğru taşın öyle bir ihtişamı var ki hayatımda böyle ihtişamla nadiren karşı karşıya geldim. Yarın sabah ilk karayoluna başlayacağız ve ancak uzun Tarsus dağlarını aştıktan sonra ikinci şimendifer hattına kavuşabileceğiz.*Ateş ve Güneş, Falih Rıfkı, Halk Kütüphanesi, İstanbul, 1334.

مغلووه  كمری، دیگر آدیله  معلّق كمر، قانونی سلطان سلیمانڭ امریله  معمار سنان طرفندن ١٥٥٥-١٥٦٢ ییللری آراسنده  علی بك درسی وادیسی أوزرینه  انشا ایدیلمشدر. كونمزده  كمربورغاز كنت اورمانی صینیرلری ایچریسنده  یر آلان بو محتشم اثر، استانبوله  صو اولاشدیرمق آماجیله  قورولان قرق چشمه  صو تأسیسلرینڭ اڭ أونملی یاپیلرندن بریدر.كمره  ”مغلووه “ آدینڭ ناصل ویریلدیگنه  دائر فرقلی روایتلر بولونسه  ده  آراشدیرمه جیلر، اسمڭ زمانله  ”مغول آغا“ افاده سندن ”مغلووه “ شكلنه  دونوشدیگنی قبول ایتمكده در. وادینڭ ایكی یاقه سنی عادتا هواده  آصیلیمش كبی برلشدیرمسی سببیله  خلق آراسنده  ”معلّق كمر“ آدیله  ده  آڭیلمشدر.معمار سنانڭ مهندسلك دهاسنی اڭ آچیق شكلده  یاڭسیتان اثرلردن بری اولان مغلووه  كمری، یالڭزجه  بر صو یولی دگل، عین زمانده  استه تیك ایله  تكنیگڭ قصورسز برلشیمنی تمثیل ایدن بر معمارلق شاه اثریدر. یاقلاشیق ٣٥ متره  یوكسكلگنده  و ٢٥٧ متره  اوزونلغنده كی كمر ایكی قاتلی اولارق تصارلانمشدر. آلت قاتده  سكز بویوك، أوست قاتده  سكز كوچك آنا كمر آچیقلغی بولونوركن، دستك كمرلریله  برلكده  طوپلام ٣٣ كوزدن اولوشمقده در.اثرڭ اڭ دقّت چكیجی أوزللگی ایسه  طاشییجی سیستمیدر. معمار سنان، صویڭ آغیرلغنه ، روزكاره  و أوزللكله  وادیدن كچن سیل صولرینه قارشی یاپی یی داها طایانیقلی حاله  كتیرمك ایچون كمر آیاقلرینی آشاغی طوغری پیرامیت بیچیمنده  كنیشلتمش، آیاقلرڭ اورته  بولوملرینه  آچدیغی كمرلرله  هم یاپينڭ آغیرلغنی آزالتمش هم ده  صویڭ آقیشنه  انكل اولمایاجق بر سیستم قورمشدر. بویله جه  ظرافتندن تعویض ویرمه ین، عصرلره  میدان اوقویان صوڭ درجه  صاغلام بر یاپی اورته یه  چیقارمشدر.معماری كوزللگی و مهندسلك باشاریسی سببیله  ”كمرلرڭ سلیمانیه سی“ اولارق ده  آڭیلان مغلووه  كمری، آرادن كچن یاقلاشیق بش عصره رغمًا حالا آیاقده در. انشا ایدیلدیگی كوندن بو یانه  استانبولڭ صو سیستمنڭ أونملی بر پارچه سی اولمه یی سوردیرن بو اثر، معمار سنانڭ ”استه تیك ایله  صاغلاملغی بر آرایه  كتیرن“ دهاسنڭ اڭ سچكین أورنكلرندن بری اولارق قبول ایدیلمكده در.Mağlova Kemeri, diğer adıyla Muallakkemer, Kanunî Sultan Süleyman’ın emriyle Mimar Sinan tarafından 1555-1562 yılları arasında Alibey Deresi Vadisi üzerine inşa edilmiştir. Günümüzde Kemerburgaz Kent Ormanı sınırları içerisinde yer alan bu muhteşem eser, İstanbul’a su ulaştırmak amacıyla kurulan Kırkçeşme Su Tesislerinin en önemli yapılarından biridir.Kemere “Moğlova” adının nasıl verildiğine dair farklı rivayetler bulunsa da araştırmacılar, ismin zamanla “Moğol Ağa” ifadesinden “Moğlova” şekline dönüştüğünü kabul etmektedir. Vadinin iki yakasını adeta havada asılıymış gibi birleştirmesi sebebiyle halk arasında “Muallakkemer” adıyla da anılmıştır.Mimar Sinan’ın mühendislik dehasını en açık şekilde yansıtan eserlerden biri olan Mağlova Kemeri, yalnızca bir su yolu değil, aynı zamanda estetik ile tekniğin kusursuz birleşimini temsil eden bir mimarlık şaheseridir. Yaklaşık 35 metre yüksekliğinde ve 257 metre uzunluğundaki kemer iki katlı olarak tasarlanmıştır. Alt katta sekiz büyük, üst katta sekiz küçük ana kemer açıklığı bulunurken, destek kemerleriyle birlikte toplam 33 gözden oluşmaktadır.Eserin en dikkat çekici özelliği ise taşıyıcı sistemidir. Mimar Sinan, suyun ağırlığına, rüzgâra ve özellikle vadiden geçen sel sularına karşı yapıyı daha dayanıklı hâle getirmek için kemer ayaklarını aşağı doğru piramit biçiminde genişletmiş, ayakların orta bölümlerine açtığı kemerlerle hem yapının ağırlığını azaltmış hem de suyun akışına engel olmayacak bir sistem kurmuştur. Böylece zarafetinden taviz vermeyen, asırlara meydan okuyan son derece sağlam bir yapı ortaya çıkarmıştır.Mimari güzelliği ve mühendislik başarısı sebebiyle “Kemerlerin Süleymaniyesi” olarak da anılan Mağlova Kemeri, aradan geçen yaklaşık beş asra rağmen hâlâ ayaktadır. İnşa edildiği günden bu yana İstanbul’un su sisteminin önemli bir parçası olmayı sürdüren bu eser, Mimar Sinan’ın “estetik ile sağlamlığı bir araya getiren” dehasının en seçkin örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Konyalı Hacı Muhammed Efendi Kitabesi (H. 1303)HûKonya’nın kudemâ-yı eşrâfve hânedânından olubMecîdiyye nâm-ı ‘âlîsiyle yâdve ma‘rûf olan el-merhûm HâcıMuhammed Efendi’nin rûhîçün FâtihaSene 1303KELİMELER:‘Âlî: Yüce, yüksek.El-merhûm: Vefat etmiş kimse.Hânedân: Soy, aile, köklü nesil.Hâcı: Hac ibadetini yerine getirmiş kimse.Kudemâ-yı eşraf: Eski, köklü, geçmişten beri tanınan kimseler.Ma‘rûf: Tanınmış, meşhur.Mecîdiyye: Burada muhtemelen şahsın tanındığı lakap, unvan veya nisbe (“Mecîdiyeli/Mecîdiyye” adıyla tanınan).Nâm: Ad, isim.Yâd: Anılma, hatırlanma.Tomtom Camii Tamir Kitabesi (H. 1296)KELİMELER:Be-nâm: Adıyla anılan, adı verilen. / Binâ: İnşa etmek; yapı. / Cîrân: Komşular. / Fahr-i Enâm: İnsanlığın övüncü; Hz. Muhammed. / Hasbeten li’llâh: Sadece Allah rızası için. / Hicret: Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göçü; hicrî takvimin başlangıcı. / Hüsn-i himmet: Güzel niyet ve samimi gayret. / İhtimâm: Özen gösterme, ilgi. / Kapudân: Osmanlı’da deniz kuvvetleri kumandanı; kaptan. / Mahal: Yer, mevki. / Metrûk: Terk edilmiş. / Mu‘allâ-kadr: Yüksek makam ve itibara sahip. / Rütbe: Derece, makam. / Sinîn: Yıllar. / Tomtom: Caminin bulunduğu semtin veya mahallenin adı. 

علمایە حرمتعبّاسی خلیفەلرندن هارون رشید، عالملرە بویوك حرمت كوستریردی. زماننڭ أوڭدە كلن عالملرندن اولان و یاشلیلغی سببیلە كوزلری كورمەین ابو معاویە، بر كون خلیفەنڭ بولوندیغی ضیافت مجلسنە دعوت ایدیلیر.ضیافتدن صوڭرە هارون رشید، اللرینی ییقامسی ایچون بویوك عالمڭ النە صو دوكر. آردندن، ”یا ابا معاویە، الڭە كیم صو دوكدی، بیلیرمیسڭ؟“ دییە صورار.ابو معاویە، ”خیر، بیلمییورم.“ دییە جواب ویرر.بونڭ أوزرینە خلیفە هارون رشید، ”بن دوكدم.“ دیر.ابو معاویە، ”ای مؤمنلرڭ امیری! بونی علمە و علمایە تعظیم ایچون یاپییورسڭز.“ دیر.خلیفە هارون رشید دە ”اوت“ دییە جواب ویرر.Ulemaya HürmetAbbasî halifelerinden Harun Reşid, âlimlere büyük hürmet gösterirdi. Zamanının önde gelen âlimlerinden olan ve yaşlılığı sebebiyle gözleri görmeyen Ebu Muaviye, bir gün halifenin bulunduğu ziyafet meclisine davet edilir.Ziyafetten sonra Harun Reşid, ellerini yıkaması için büyük âlimin eline su döker. Ardından, “Ya Eba Muaviye, eline kim su döktü, bilir misin?” diye sorar.Ebu Muaviye, “Hayır, bilmiyorum.” diye cevap verir.Bunun üzerine Halife Harun Reşid, “Ben döktüm.” der.Ebu Muaviye, “Ey Müminlerin Emîri! Bunu ilme ve ulemaya tâzim için yapıyorsunuz.” der.Halife Harun Reşid de “Evet” diye cevap verir.صومونجی باباییلدیریم بایزید خانڭ نگبولی ظفرینڭ آردندن اللّٰهە شكر نشانەسی اولارق یاپدیردیغی بروسە اولو جامع، عثمانلی دولتنڭ ایلك سلاطین جامعیدر.جامعڭ انشاسی صیرەسندە بروسەدە متواضع بر فروندە اكمك پیشیرەرك هم خلقە هم دە انشاآتدە چالیشان ایشجیلرە طاغیتان شیخ حمید ولی حضرتلری، بو سببلە خلق آراسندە ”صومونجی بابا“ آدیلە طانینمشدر.اولو جامعڭ آچیلیشندە ایلك خطبەیی اوقومسی ایستنن امير سلطان حضرتلری، ”بو بلدەدە بندن داها عالم كیمسەلر واردر.“ دییەرك بو وظیفەیی صومونجی بابایە بیراقمشدر. منبرە چیقان شیخ حمید ولی حضرتلری، فاتحە سورەسنی یدی فرقلی شكلدە تفسیر ایدرك جماعتی حیران بیراقمش؛ بویلەجە كیزلی قالمەیی ترجیح ایتدیگی علمی و معنوی بویوكلگی هركس طرفندن آڭلاشیلمشدر.روایتە كورە بو حادثەنڭ آردندن شهرتدن قاچینمق ایچون بروسەدن آیریلمش و ارشاد فعالیتلرینی آناطولینڭ فرقلی بولكەلرندە سوردیرمشدر.Somuncu BabaYıldırım Bayezid Han’ın Niğbolu Zaferi’nin ardından Allah’a şükür nişanesi olarak yaptırdığı Bursa Ulu Cami, Osmanlı Devleti’nin ilk selâtin camisidir.Caminin inşası sırasında Bursa’da mütevazı bir fırında ekmek pişirerek hem halka hem de inşaatta çalışan işçilere dağıtan Şeyh Hamîd-i Velî Hazretleri, bu sebeple halk arasında “Somuncu Baba” adıyla tanınmıştır.Ulu Cami’nin açılışında ilk hutbeyi okuması istenen Emir Sultan Hazretleri, “Bu beldede benden daha âlim kimseler vardır.” diyerek bu vazifeyi Somuncu Baba’ya bırakmıştır. Minbere çıkan Şeyh Hamîd-i Velî Hazretleri, Fâtiha Sûresi’ni yedi farklı şekilde tefsir ederek cemaati hayran bırakmış; böylece gizli kalmayı tercih ettiği ilmî ve manevî büyüklüğü herkes tarafından anlaşılmıştır.Rivayete göre bu hadisenin ardından şöhretten kaçınmak için Bursa’dan ayrılmış ve irşad faaliyetlerini Anadolu’nun farklı bölgelerinde sürdürmüştür.ابو عبیدەنڭ امینلگیسوكیلی پیغمبریمز، ابو عبیدە بن جرّاح حقّندە، ”هر امّتڭ بر امینی واردر. بو امّتڭ امینی دە ابو عبیدەدر.“ بویورمشدر.حضرت عمر دە خلیفەلگی دونمندە ابو عبیدەنڭ امینلگنی آڭلاتمق ایچون بر كون آرقداشلرینە، ”بر شیلر ایستەیڭز.“ دیمشدر.ایچلرندن بری، ”اللّٰه یولندە صرف ایتمك ایچون شو أو طولوسی آلتینم اولمەسنی ایسترم.“ دیمشدر.حضرت عمر، ”داها ایستەیڭ.“ بویورمشدر.بونڭ أوزرینە بر باشقەسی، ”شو أو طولوسی اینجی، زبرجد و یاقوتم اولسون؛ بن دە اونلری اللّٰه یولندە انفاق ایدەیم.“ دیمشدر.حضرت عمر تكرار، ”داها ایستەیڭ.“ دیینجە آرقداشلری، ”امیر المؤمنینڭ بو سوزلریلە نە دیمك ایستەدیگنی آڭلامییورز.“ دیمشلردر.بونڭ أوزرینە حضرت عمر، ”بن ایسترمكە شو أو، ابو عبیدە بن جرّاح كبی آدملرلە طولو اولسون.“ دییەرك اونڭ كوگنیلیرلگنە و فضیلتنە اشارت ایتمشدر.Ebu Ubeyde’nin EminliğiSevgili Peygamberimiz, Ebu Ubeyde bin Cerrah hakkında, “Her ümmetin bir emîni vardır. Bu ümmetin emîni de Ebu Ubeyde’dir.” buyurmuştur.Hazret-i Ömer de halifeliği döneminde Ebu Ubeyde’nin eminliğini anlatmak için bir gün arkadaşlarına, “Bir şeyler isteyiniz.” demiştir.İçlerinden biri, “Allah yolunda sarf etmek için şu ev dolusu altınım olmasını isterim.” demiştir.Hazret-i Ömer, “Daha isteyin.” buyurmuştur.Bunun üzerine bir başkası, “Şu ev dolusu inci, zebercet ve yakutum olsun; ben de onları Allah yolunda infak edeyim.” demiştir.Hazret-i Ömer tekrar, “Daha isteyin.” deyince arkadaşları, “Emîrü’l-Müminîn’in bu sözleriyle ne demek istediğini anlamıyoruz.” demişlerdir.Bunun üzerine Hazret-i Ömer, “Ben isterim ki şu ev, Ebu Ubeyde bin Cerrah gibi adamlarla dolu olsun.” diyerek onun güvenilirliğine ve faziletine işaret etmiştirبیلگی طاشیأوگرنجیلرندن بری سقراطە، ”هركسە خطابت صنعتنی أوگرتییورسڭ دە كندیڭ نەدن ایی بر خطیب دگلسڭ؟ نەدن كرسیلرە چیقوب قونوشمییورسڭ؟“ دییە صورار.سقراط كولومسەر و أوگرنجیسنە شو جوابی ویرر:”بن بیلگی طاشی كبی يم. بیلگی طاشی كسكین دگلدر؛ فقط قبا و كور تیمورلری كسكین یاپار.“Bileği TaşıÖğrencilerinden biri Sokrates’e, “Herkese hitabet sanatını öğretiyorsun da kendin neden iyi bir hatip değilsin? Neden kürsülere çıkıp konuşmuyorsun?” diye sorar.Sokrates gülümser ve öğrencisine şu cevabı verir:“Ben bileği taşı gibiyim. Bileği taşı keskin değildir; fakat kaba ve kör demirleri keskin yapar.” 

Adalar Denizi’ni ne kadar tanıyorsunuz? Cevabı birlikte aramak ve Osmanlı Türkçesi okuma pratiğinizi geliştirmek için bulmacamıza davetlisiniz. Ç Ö Z Ü M