هرمزدن كچن تجارت یوللریبو صاییمزدە، دنیا تجارتنڭ اڭ قریتیك كچیدلرندن بری اولان هرمز بوغازینی مركزە آلارق، تاریخ بوینجە شكللنن تجارت یوللرینی الە آلییورز. طوغونڭ زنكینلكلرینی باتی یە طاشییان دڭز خطلرينڭ كلید نقطەسی اولان بو طار كچید، یوز ییللر بوینجە سادەجە ماللرڭ دگل، كوچ دنكەلرینڭ دە یوڭنی بلیرلەدی. عثمانلینڭ بصرە كورفزندەكی وارلغندن آوروپە دولتلرینڭ دڭز حاكمیتنە اوزانان سورچدە هرمز، تجارت یوللرینڭ قلبی اولمەیی سوردیردی.بوكون دە انرژی و كرەسل تجارت آقیشنڭ مركزندە یر آلان بو بوغاز، كچمشدە اولدیغی كبی ستراتژیك أونمنی قورویور. بو دوسیەدە هرمز أوزرندن شكللنن تجارت یوللرینی، تاریخی درینلگیلە برلكدە الە آلیركن، عین زماندە بو خطلرڭ كونمزدە قالقینمە یولی كبی پروژەلرە اوزانان یوڭلرینی دە دگرلندیرمەیە چالیشییورز. چونكە بو جغرافیەدە آچیلان هر یڭی خط، اصلندە عصرلق بریكیمڭ أوزرینە انشا ایدیلیر. تجارت یوللرینی آڭلامق ایسە سادەجە كچمشی دگل، بوكونڭ دنیاسنی و كلەجگڭ استقامتنی دە طوغری اوقومقدر.Bu sayımızda, dünya ticaretinin en kritik geçitlerinden biri olan Hürmüz Boğazını merkeze alarak, tarih boyunca şekillenen ticaret yollarını ele alıyoruz. Doğunun zenginliklerini batıya taşıyan deniz hatlarının kilit noktası olan bu dar geçit, yüzyıllar boyunca sadece malların değil, güç dengelerinin de yönünü belirledi. Osmanlı’nın Basra Körfezi’ndeki varlığından Avrupa devletlerinin deniz hâkimiyetine uzanan süreçte Hürmüz, ticaret yollarının kalbi olmayı sürdürdü.Bugün de enerji ve küresel ticaret akışının merkezinde yer alan bu boğaz, geçmişte olduğu gibi stratejik önemini koruyor. Bu dosyada Hürmüz üzerinden şekillenen ticaret yollarını, tarihî derinliğiyle birlikte ele alırken, aynı zamanda bu hatların günümüzde Kalkınma Yolu gibi projelere uzanan yönlerini de değerlendirmeye çalışıyoruz. Çünkü bu coğrafyada açılan her yeni hat, aslında asırlık birikimin üzerine inşa edilir. Ticaret yollarını anlamak ise sadece geçmişi değil, bugünün dünyasını ve geleceğin istikametini de doğru okumaktır.

عثمانلی ایمپاراطورلغنڭ تاریخی یوكسلیش دییالكتیگی اینجه لندیگنده ، سیاسی حاكمیتڭ ادامه سی ایله  كره سل تجارت یوللرینڭ قونترولی آراسنده  قوپماز بر باغ اولدیغی كورولور. بر جهان دولتی اولمه نڭ أوڭ شرطی، ایپك و بهارات یوللری كبی ستراتژیك یوللرڭ كوگنلگنی صاغلامق و بو خطلر أوزرندن آقان زنكینلگی عدالتی تأسیس ایده جك بر مقانیزمه یه  دونوشدیرمكدر. بوكون توركیه ، ژئوپولیتیك بر ضرورت اولارق، طوغوده  یڭیدن شكللنن تجارت قوریدورلری و ”قالقینمه  یولی“ كبی ماقرو پروژه لرده  قوروجی بر اراده  بیان ایتمك طورومنده در. بو اراده ، یالڭزجه  دولت ستراتژیسی دگل، عین زمانده  مدنیت تصوّریمزڭ صوسیو پولیتيك احیاسیدر.بدیع الزمان سعید نورسینڭ ”بو زمانده  اعلایِ كلمة الله ، مادةً ترقّی یه  متوقّفدر“ تثبیتی، بو نقطه ده  ستراتژیك دونوشومڭ اپیسته مولوژیك زمیننی صونار. شبهه سزكه  كله نكسل دونمده  ده  ”اعلایِ كلمة الله “ دعواسی، عسكری تجهیزات و لوژیسدك امكانلر كبی دونمڭ مادی كوچ عنصرلرینه  محتاجدی؛ زیرا حقیقتی صاوونمق هر دائم عزّتلی بر قوتی كركدیرمشدر. آنجق بدیع الزمانڭ وورغوسی، بو مادی كوجڭ مودرن دنیاده كی ماهیت دگیشیمنه  اشارت ایدر: اسكیدن قیلیچ و فیزیكی فتحله  تجلّی ایدن غلبه ، بوكون یرینی اقتصادی أورتیم، تكنولوژیك أوستونلك و كره سل لوژیستيك آغلرڭ یوڭتیمنه  بیراقمشدر. اسلام دنیاسنڭ حیثیتنی قورومق و أورنسل عدالت مساژینی دویورابیلمك، آرتیق بو یڭی نسل مادی ترقّی باصاماقلرینی طیرمانمه یه  اندكسلنمشدر.توركیه نڭ قالقینمه  یولی كبی پروژه لرله  اورته یه  قویدیغی ویزیون، بو مودرن مادی حمله نڭ اڭ صوموت تظاهریدر. طوغونڭ قایناقلرینی باتینڭ پازارلریله  بولوشدیران بو خط، توركیه یی ساده جه  كچیش كذرگاهی دگل، كره سل سیستمڭ قوروجی أوزنه سی حالنه  كتیره جكدر. بو صوسیو پولیتيك شاهلانیش، ”مادةً ترقّی“ یولیله  معنوی دگرلرڭ دنیا سیاست صحنه سنده  یڭیدن سوز صاحبی اولمه سنی صاغلایاجقدر. مادی امكانلرڭ بو مودرن فورمنی (تكنولوژی، لوژیستيك، فینانس) ایصقالایان بر یاپينڭ، معنوی ادّعاسنی كره سل أولچكده  قبول ایتدیرمسی صوسیولوژیك اولارق امكانسزدر.نتیجه ده ، توركیه نڭ یوكسلن بر كوچ اولارق تجارت یوللرنده كی بو قریتیك حمله لری، ”اعلایِ كلمة الله “ دعواسنڭ كونجل متودولوژیسیدر. كچمشڭ قیلیچله  صاغلادیغی جایدیریجیلق، بوكون اقونومیك نفوذ و اولاشیم قوریدورلرینڭ حاميلگی ایله  اقامه  ایدیلمكده در. توركیه ، بو ستراتژیك یوللری انشا ایدرك هم كندی اقتصادی باغیمسزلغنی تحكیم ایده جك هم ده  مادی یوكسلیشی معنوی بر دیریلیشڭ باصاماغی قیلارق، اسلام دنیاسنڭ كره سل نظامده كی حیثیتلی یرینی یڭیدن انشا ایده جكدر.Osmanlı İmparatorluğu’nun tarihi yükseliş diyalektiği incelendiğinde, siyasi hakimiyetin idamesi ile küresel ticaret yollarının kontrolü arasında kopmaz bir bağ olduğu görülür. Bir cihan devleti olmanın ön şartı, İpek ve Baharat yolları gibi stratejik yolların güvenliğini sağlamak ve bu hatlar üzerinden akan zenginliği adaleti tesis edecek bir mekanizmaya dönüştürmektir. Bugün Türkiye, jeopolitik bir zaruret olarak, Doğu’da yeniden şekillenen ticaret koridorları ve “Kalkınma Yolu” gibi makro projelerde kurucu bir irade beyan etmek durumundadır. Bu irade, yalnızca devlet stratejisi değil, aynı zamanda medeniyet tasavvurumuzun sosyopolitik ihyasıdır.Bediüzzaman Said Nursi’nin “Bu zamanda i’lâ-yı kelimetullah, maddeten terakkiye mütevakkıftır” tespiti, bu noktada stratejik dönüşümün epistemolojik/nazari zeminini sunar. Şüphesiz ki geleneksel dönemde de “i’lâ-yı kelimetullah” davası, askeri teçhizat ve lojistik imkanlar gibi dönemin maddi güç unsurlarına muhtaçtı; zira hakikati savunmak her daim izzetli bir kuvveti gerektirmiştir. Ancak Bediüzzaman’ın vurgusu, bu maddi gücün modern dünyadaki mahiyet değişimine işaret eder: Eskiden kılıç ve fiziki fetihle tecelli eden galebe, bugün yerini iktisadi üretim, teknolojik üstünlük ve küresel lojistik ağların yönetimine bırakmıştır. İslam dünyasının haysiyetini korumak ve evrensel adalet mesajını duyurabilmek, artık bu yeni nesil maddi terakki basamaklarını tırmanmaya endekslenmiştir.Türkiye’nin Kalkınma Yolu gibi projelerle ortaya koyduğu vizyon, bu modern maddi hamlenin en somut tezahürüdür. Doğu’nun kaynaklarını Batı’nın pazarlarıyla buluşturan bu hat, Türkiye’yi sadece geçiş güzergahı değil, küresel sistemin kurucu öznesi haline getirecektir. Bu sosyopolitik şahlanış, “maddeten terakki” yoluyla manevi değerlerin dünya siyaset sahnesinde yeniden söz sahibi olmasını sağlayacaktır. Maddi imkanların bu modern formunu (teknoloji, lojistik, finans) ıskalayan bir yapının, manevi iddiasını küresel ölçekte kabul ettirmesi sosyolojik olarak imkansızdır.Neticede, Türkiye’nin yükselen bir güç olarak ticaret yollarındaki bu kritik hamleleri, “i’lâ-yı kelimetullah” davasının güncel metodolojisidir. Geçmişin kılıçla sağladığı caydırıcılık, bugün ekonomik nüfuz ve ulaşım koridorlarının hamiliği ile ikame edilmektedir. Türkiye, bu stratejik yolları inşa ederek hem kendi iktisadi bağımsızlığını tahkim edecek hem de maddi yükselişi manevi bir dirilişin basamağı kılarak, İslam dünyasının küresel nizamdaki haysiyetli yerini yeniden inşa edecektir.

توركیه نڭ صوڭ ییللرده  قره یولی و دمیر یولی آغلرینی كونَی طوغو- قوزَی باتی اكسننده  قرارلی بر شكلده  كنیشلتمسی، یالڭزجه  یرل بر آلت یاپی حمله سی دگل، عین زمانده  دنیا تجارت روطه سنی یڭیدن چیزن ماقرو-ستراتژیك بر ویزیونڭ پارچه سیدر. بو ویزیونڭ قلبنده ، بصره  كورفزينی توركیه  أوزرندن آوروپه یه  باغلایاجق اولان و كونمزده  ”قالقینمه  یولی“ اولارق آدلاندیریلان بویوك اولاشیم قوریدوری یر آلمقده در. عراقڭ كونَی اوجنده كی بویوك فاو لیمانندن باشلایارق توركیه  صینیرینه  قدر اوزانان بو خط، سویش قنالی كبی دڭز روطه لرینه  چوق كوچلی بر قره آلترناتیفی صونارق، آسیه  و آوروپه  آراسنده كی سوقیات سوره لرینی یاقلاشیق ١٥ كون قیصالتمه  پوتانسییلنه  صاحبدر. توركیه ، بو ستراتژیك خطّی صینیر قاپیسندن دور آلارق ادرنه یه  قدر اوزانان یوكسك ستاندارتلی اوطویوللر و خیزلی دمیر یوللری ایله  تحكیم ایتمكده ؛ بویله جه  بصره دن چیقان بر یوكڭ كسینتیسز و خیزلی بر شكلده  وییانه  ویا لوندره یه  اولاشمه سنڭ أوڭنی آچمقده در.كونَی طوغو آناطولیدن مرمره یه  اوزانان بو اولاشیم آقسی، توركیه نڭ ایچ اقتصادی دنكه لرینی ده  كوكدن دگیشدیره جك بر پوتانسییل طاشیمقده در. غازی عینتاب، شانلی اورفه  و قونیه  كبی ایللر، ساده جه  محلي أورتیم مركزلری اولمقدن چیقوب، بو قوریدورڭ صوندیغی لوژیستيك آوانتاژلر سایه سنده  كره سل چاپده  دپولامه  و خفیف صنایع اسلرینه  دونوشمكده در. أوزللكله  یاووز سلطان سلیم كوپروسی أوزرندن كچمسی پلانلانان یڭی دمیر یولی خطّی و قوزی مرمره  اوطویول سیستمی، بو تجارت آقیشنڭ استانبول كبی یوغون بر متروپولڭ ترافیگنه  طاقیلمه دن آقمه سنی صاغلایارق توركیه یی كرچك بر ”آقتارمه  مركزی“ قونومنه  یوكسلتمكده در. بو انتكراسیون، توركیه یی ساده جه  بر كچیش أولكه سی دگل، تجارتڭ هر آشامه سنده  دگر قاتان، كومروكله مه ، لوژیستيك و أورتیم سورچلرینی یوڭتن بر اویون قوروجی حالنه  كتیرمكده در.كله جك اوقومسی یاپیلدیغنده ، بو ستراتژیك آتیلیمڭ انرژی و دیپلوماسی آلاننده  چوق داها درین صوڭوچلر طوغوراجغی آچیقجه  كورولمكده در. قالقینمه  یولی، یالڭزجه  قونتینر و مال طاشیمه جیلغیله  صینیرلی قالمایاجق، عین زمانده  عراق و كورفز بولكه سنده كی زنكین طوغال غاز و پترول قایناقلرینڭ آوروپه یه  اولاشدیریلمه سی ایچون كوگنلی بر بورو خطّی كذركاهی اولوشدیراجقدر. بو طوروم، توركیه نڭ آوروپه نڭ انرژی عرض كوگنلگنده كی واز كچیلمز رولنی پرچینلركن، أولكه یی دنیا چاپنده  انرژی بورصه لرینڭ بلیرلندیگی بر مركز قونومنه  طاشییاجقدر. اورته  قوریدور ایله  برلشن بو كونَی خطّی، توركیه یی هم طوغو-باتی هم ده  كونَی- قوزَی اكسننده كی توم تجاری ترافیگڭ دوگوم نقطه سی یاپاجق؛ بو ده  توركیه یه  أوڭمزده كی اون ییللرده  دنیا سیاستنڭ و اقونومیسنڭ اڭ قریتیك ماصه سنده  قالمه  كوجی ویره جكدر. توركیه نڭ چیزدیگی بو یڭی یول خریطه سی، بصره  كورفزینڭ انرژیسنی و أورتیم پوتانسییلنی آوروپه نڭ تكنولوژی و توكتیم كوجیله  اڭ قیصه  یولدن برلشدیره رك، جغرافیه یی دیوآسا بر اقونومیك فرصته  دونوشدیرمكده در.Türkiye’nin son yıllarda karayolu ve demiryolu ağlarını güneydoğu-kuzeybatı ekseninde kararlı bir şekilde genişletmesi, yalnızca yerel bir altyapı hamlesi değil, aynı zamanda dünya ticaret rotasını yeniden çizen makro-stratejik bir vizyonun parçasıdır. Bu vizyonun kalbinde, Basra Körfezi’ni Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlayacak olan ve günümüzde “Kalkınma Yolu” olarak adlandırılan büyük ulaşım koridoru yer almaktadır. Irak’ın güney ucundaki Büyük Faw Limanı’ndan başlayarak Türkiye sınırına kadar uzanan bu hat, Süveyş Kanalı gibi deniz rotalarına çok güçlü bir kara alternatifi sunarak, Asya ve Avrupa arasındaki sevkiyat sürelerini yaklaşık 15 gün kısaltma potansiyeline sahiptir. Türkiye, bu stratejik hattı sınır kapısından devralarak Edirne’ye kadar uzanan yüksek standartlı otoyollar ve hızlı demiryolları ile tahkim etmekte; böylece Basra’dan çıkan bir yükün kesintisiz ve hızlı bir şekilde Viyana veya Londra’ya ulaşmasının önünü açmaktadır.Güneydoğu Anadolu’dan Mar­ma­ra’ya uzanan bu ulaşım aksı, Türkiye’nin iç iktisadi dengelerini de kökten değiştirecek bir potansiyel taşımaktadır. Gaziantep, Şanlıurfa ve Konya gibi iller, sadece mahalli üretim merkezleri olmaktan çıkıp, bu koridorun sunduğu lojistik avantajlar sayesinde küresel çapta depolama ve hafif sanayi üslerine dönüşmektedir. Özellikle Yavuz Sultan Selim Köprüsü üzerinden geçmesi planlanan yeni demiryolu hattı ve Kuzey Marmara otoyol sistemi, bu ticaret akışının İstanbul gibi yoğun bir metropolün trafiğine takılmadan akmasını sağlayarak Türkiye’yi gerçek bir “aktarma merkezi” konumuna yükseltmektedir. Bu entegrasyon, Türkiye’yi sadece bir geçiş ülkesi değil, ticaretin her aşamasında değer katan, gümrükleme, lojistik ve üretim süreçlerini yöneten bir oyun kurucu haline getirmektedir.Gelecek okuması yapıldığında, bu stratejik atılımın enerji ve diplomasi alanında çok daha derin sonuçlar doğuracağı açıkça görülmektedir. Kalkınma Yolu, yalnızca konteyner ve mal taşımacılığıyla sınırlı kalmayacak, aynı zamanda Irak ve Körfez bölgesindeki zengin doğal gaz ve petrol kaynaklarının Avrupa’ya ulaştırılması için güvenli bir boru hattı güzergahı oluşturacaktır. Bu durum, Türkiye’nin Avrupa’nın enerji arz güvenliğindeki vazgeçilmez rolünü perçinlerken, ülkeyi dünya çapında enerji borsalarının belirlendiği bir merkez konumuna taşıyacaktır. Orta Koridor ile birleşen bu güney hattı, Türkiye’yi hem Doğu-Batı hem de Güney-Kuzey eksenindeki tüm ticari trafiğin düğüm noktası yapacak; bu da Türkiye’ye önümüzdeki on yıllarda dünya siyasetinin ve ekonomisinin en kritik masasında kalma gücü verecektir. Türkiye’nin çizdiği bu yeni yol haritası, Basra Körfezi’nin enerjisini ve üretim potansiyelini Avrupa’nın teknoloji ve tüketim gücüyle en kısa yoldan birleştirerek, coğrafyayı devasa bir ekonomik fırsata dönüştürmektedir.

هرمز بوغازی، دنیا خریطه سنه  باقیلدیغنده  كوچك بر قیوریم كبی كورونسه  ده  كره سل اقونومینڭ و ژئوپولیتیگڭ قلبنڭ آتدیغی اڭ قریتیك صو یوللرندن بریدر. عمّان دڭزیله  بصره  كورفزينی بربرینه  باغلایان بو ستراتژیك كچید، قوزَیده  ایران، كونَیده  ایسه  عمّان و برلشیك عرب امیرلكلری طرفندن چوره لنمشدر. اڭ طار نقطه سنڭ یاقلاشیق ٣٣ كیلومتره  كنیشلگنده  اولمسی، اونی عسكری و تجاری آچیدن قونترول ایدیلمسی هم چوق دگرلی هم ده  ریسكلی بر ”بوغاز نقطه سی“ حالنه  كتیریر. أوزللكله  دیو تانكرلرڭ كوگنله  كچه بیله جگی چفت یوڭلی ترافیك شریتلرینڭ ساده جه  برقاچ كیلومتره  كنیشلگنده  اولمسی، بو بولكه ده كی سیر و سفر كوگنلگنی دنیا سیاستنڭ اڭ حسّاس قونولرندن بری یاپمقده در.اقونومیك آچیدن هرمز بوغازی، مودرن دنیانڭ ”پترول شاه طماری“ اولارق نیته لندیریلیر. دنیاده  دڭز یولیله  طاشينان خام پترولڭ یاقلاشیق أوچده  بری و كره سل صیویلاشدیریلمش طوغال غاز تجارتنڭ دیوآسا بر قسمی بو طار كچیددن سوزولور. أوزللكله  چین، هندستان، ژاپونیه  و كونَی قوره  كبی آسیه  دیولری، صنایعلرینی دوندیرمك ایچون احتیاج دویدقلری انرژینڭ بویوك بر بولومنی بو روطه دن كلن تانكرلره  بورچلیدر. بوغازڭ قیصه  سوره لگنه  بیله  ترافیگه  قاپانمسی ویا بولكه ده كی بر كریلیم سببیله  ریسك آلتنه  كیرمسی، دنیا كنلنده  پترول فیئاتلرینڭ آننده  فیرلامه سنه  و كره سل پییاسه لرده  شوق طالغه لرینڭ اولوشمه سنه  سبب اولور. هرمز بوغازینڭ تاریخی درینلگی، ساده جه  بر كچیش نقطه سی اولمه سندن دگل، عین زمانده  طوغو ایله  باتی آراسنده كی زنكینلك آقیشنی قونترول ایدن بر ”كلید“ وظیفه سی كورمه سندن قایناقلانیر. آنتیك چاغلرده  مزوپوتامیه ، هندستان و چین آراسنده كی دڭز تجارتنڭ مركز اسّی اولان بو بولكه ، اورته  چاغده  اسلام جغرافیه جیلری طرفندن دنیانڭ اڭ مرفّه لیمانلرندن بری اولارق طانیملانمشدر. او دونمده  هرمز امیرلگی، آناقره دن زیاده  بوغازده كی آطه لر أوزرنده  قوردیغی تجاری آغلرله  دیوآسا بر ثروت بریكدیرمش؛ بهارات، ایپك، آت و دگرلی طاشلرڭ دگیش طوقوش ایدیلدیگی كره سل بر پازار حالنه  كلمشدر.١٦. یوز ییلڭ باشلرنده ، امید بورنني آشارق هند اوقیانوسنه اولاشان پورتكیزلیلر ایچون هرمزی اله  كچیرمك، توم طوغو تجارتنی تكلنه  آلمق آڭلامنه  كلییوردی. ١٥٠٧ده  باشلایان پورتكیز هكه مونیه سی، بولكه ده  یاقلاشیق بر عصر سوره جك سوموركه  دونمنی باشلاتدی. آنجق بو باصقیجی دونم، ١٦٢٢ ییلنده  دنیا سیاستنده  دنكه لری دگیشدیرن ستراتژیك بر اورتاقلغه  صحنه  اولدی. شاه ١نجي عبّاس، پورتكیزلیلری بولكه دن آتمق ایچون انكلیز طوغو هندستان شركتی ایله  اتّفاق قوردی. بو ایش برلگی صوڭوجنده  پورتكیزلیلر مغلوب ایدیلدی و تجارتڭ مركزی آطه لردن آناقاره ده كی بندر عبّاس لیماننه  قایدیریلدی. بو اولای، انكلتره نڭ كورفزده كی یوز ییللر سوره جك اولان ”انكلیز باریشی“ اولارق آدلاندیریلان نفوذ دونمنڭ ده  قاپیلرینی آرالادی.١٧. یوز ییله  كلیندیگنده  بوغازڭ قدری، یرڭ آلتنده كی ”سیاه آلتون“ ایله  كوكدن دگیشدی. صنایع دوریمی صوڭره سی پتروله  اولان باغیملیلغڭ آرتمسی و اورته  طوغوده  دیوآسا رزرولرڭ كشفی، هرمزی یرل بر تجاری طوراق اولمقدن چیقاروب كره سل اقونومینڭ ”آتار طماری“ قونومنه  یوكسلتدی. آرتیق بورادن كچن ساده جه  بهارات ویا ایپك دگل، دنیا صنایعنڭ چرخلرینی دوندیرن تمل انرژی قایناغیدی. بو ستراتژیك أونم، ١٩٨٠-١٩٨٨ ییللری آراسنده كی ایران-عراق صاواشنده  اڭ تهلكه لی امتحاننی ویردی. ”تانكر صاواشلری“ اولارق تاریخه  كچن سورچده ، هر ایكی أولكه  ده  رقیبنڭ اقونومیك كوجنی قیرمق ایچون أوچنجی طرفلرڭ پترول تانكرلرینی هدف آلمه یه  باشلادی. بو طوروم، آمریقه  برلشیك دولتلری باشده  اولمق أوزره  كره سل كوچلرڭ بولكه یه  طوغریدن عسكری مداخله سنه  و دیوآسا اوچاق كمیلرینڭ بوغازده  دوریه  كزمه سنه  یول آچدی.كونمزده  هرمز بوغازی، ژئوپولیتیك بر سطرنج تخته سی اولمه  أوزللگنی قورومقده در. ایرانڭ، كندیسنه  یوڭلیك اولوسلر آراسی یاپدیریملره  ویا عسكری تهدیدلره  قارشی بوغازی قپاتمه  سچه نگنی بر ”جایدیریجیلق عنصری“ اولارق ماصاده  طوتمسی، كره سل انرژی كوگنلگی أوزرنده كی اڭ بویوك ریسكلردن بری قبول ایدیلیر. دقیقه لر ایچنده  پترول فیئاتلرینی آلت أوست ایده بیله جك، كره سل تدارك زنجیرلرینی قوپارابیله جك و بویوك كوچلری قارشی قارشی یه  كتیره بیله جك بو طار صو یولی، بوكون حالا خریطه لرده كی اڭ قیریلغان و اڭ قریتیك چیزكی اولمه  وصفنی سوردیرمكده در.Hürmüz Boğazı, dünya haritasına bakıldığında küçük bir kıvrım gibi görünse de küresel ekonominin ve jeopolitiğin kalbinin attığı en kritik su yollarından biridir. Umman Denizi ile Basra Körfezi’ni birbirine bağlayan bu stratejik geçit, kuzeyde İran, güneyde ise Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri tarafından çevrelenmiştir. En dar noktasının yaklaşık 33 kilometre genişliğinde olması, onu askeri ve ticari açıdan kontrol edilmesi hem çok değerli hem de riskli bir “boğaz noktası” haline getirir. Özellikle dev tankerlerin güvenle geçebileceği çift yönlü trafik şeritlerinin sadece birkaç kilometre genişliğinde olması, bu bölgedeki seyrüsefer güvenliğini dünya siyasetinin en hassas konularından biri yapmaktadır.Ekonomik açıdan Hürmüz Boğazı, modern dünyanın “petrol şahdamarı” olarak nitelendirilir. Dünyada deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık üçte biri ve küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin devasa bir kısmı bu dar geçitten süzülür. Özellikle Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya devleri, sanayilerini döndürmek için ihtiyaç duydukları enerjinin büyük bir bölümünü bu rotadan gelen tankerlere borçludur. Boğazın kısa süreliğine bile trafiğe kapanması veya bölgedeki bir gerilim sebebiyle risk altına girmesi, dünya genelinde petrol fiyatlarının anında fırlamasına ve küresel piyasalarda şok dalgalarının oluşmasına sebep olur. Hürmüz Boğazı’nın tarihi derinliği, sadece bir geçiş noktası olmasından değil, aynı zamanda Doğu ile Batı arasındaki zenginlik akışını kontrol eden bir “kilit” vazifesi görmesinden kaynaklanır. Antik çağlarda Mezopotamya, Hindistan ve Çin arasındaki deniz ticaretinin merkez üssü olan bu bölge, Orta Çağ’da İslam coğrafyacıları tarafından dünyanın en müreffeh limanlarından biri olarak tanımlanmıştır. O dönemde Hürmüz Emirliği, anakaradan ziyade boğazdaki adalar üzerinde kurduğu ticari ağlarla devasa bir servet biriktirmiş; baharat, ipek, at ve değerli taşların değiş tokuş edildiği küresel bir pazar haline gelmiştir.16. yüzyılın başlarında, Ümit Burnu’nu aşarak Hint Okyanusu’na ulaşan Portekizliler için Hürmüz’ü ele geçirmek, tüm Doğu ticaretini tekeline almak anlamına geliyordu. 1507’de başlayan Portekiz hegemonyası, bölgede yaklaşık bir asır sürecek sömürge dönemini başlattı. Ancak bu baskıcı dönem, 1622 yılında dünya siyasetinde dengeleri değiştiren stratejik bir ortaklığa sahne oldu. Şah 1. Abbas, Portekizlileri bölgeden atmak için İngiliz Doğu Hindistan Şirketi ile ittifak kurdu. Bu iş birliği sonucunda Portekizliler mağlup edildi ve ticaretin merkezi adalardan anakaradaki Bender Abbas limanına kaydırıldı. Bu olay, İngiltere’nin Körfez’deki yüzyıllar sürecek olan “İngiliz Barışı” olarak adlandırılan nüfuz döneminin de kapılarını araladı.17. yüzyıla gelindiğinde boğazın kaderi, yerin altındaki “siyah altın” ile kökten değişti. Sanayi Devrimi sonrası petrole olan bağımlılığın artması ve Orta Doğu’da devasa rezervlerin keşfi, Hürmüz’ü yerel bir ticari durak olmaktan çıkarıp küresel ekonominin “atardamarı” konumuna yükseltti. Artık buradan geçen sadece baharat veya ipek değil, dünya sanayisinin çarklarını döndüren temel enerji kaynağıydı. Bu stratejik önem, 1980-1988 yılları arasındaki İran-Irak Savaşı’nda en tehlikeli imtihanını verdi. “Tanker Savaşları” olarak tarihe geçen süreçte, her iki ülke de rakibinin ekonomik gücünü kırmak için üçüncü tarafların petrol tankerlerini hedef almaya başladı. Bu durum, Amerika Birleşik Devletleri başta olmak üzere küresel güçlerin bölgeye doğrudan askeri müdahalesine ve devasa uçak gemilerinin boğazda devriye gezmesine yol açtı.Günümüzde Hürmüz Boğazı, jeopolitik bir satranç tahtası olma özelliğini korumaktadır. İran’ın, kendisine yönelik uluslararası yaptırımlara veya askeri tehditlere karşı boğazı kapatma seçeneğini bir “caydırıcılık unsuru” olarak masada tutması, küresel enerji güvenliği üzerindeki en büyük risklerden biri kabul edilir. Dakikalar içinde petrol fiyatlarını altüst edebilecek, küresel tedarik zincirlerini koparabilecek ve büyük güçleri karşı karşıya getirebilecek bu dar su yolu, bugün hala haritalardaki en kırılgan ve en kritik çizgi olma vasfını sürdürmektedir.

عثمانلی دونمنده  تبریك قارتلرنده  كوردیگمز بر افاده در، باشلقده كی جمله . بایرامڭز مبارك اولسون، معناسنده  قوللانیلیر. فطر كلمه سیله  برلكده  اولورسه  رمضان، اضحي ایله  اولورسه  ده  قربان بایرامنه قارشولق كلیر.بونی چوغڭز بیلییورسڭز بلكه ، فقط هم قربان بایرامڭزی تبریك ایتمك هم ده  بر تاریخی لطیفه یه  دقّت چكمك ایسته دك. شویله كه ...تاریخلر، انكلیزلرڭ استانبولی اشغال ایتدیگی ١٩٢٢لی ییللری كوسترمكده در. بدیع الزمان حضرتلری ده  بوراده  مجادله  ایتمكده ، فعلاً و فكرًا هم انكلیزلره  هم ده  دینمزه  و مملكتمزه  غدر ایتمه یه  چالیشانلره  قارشی طورمقده در.یازدیغی مقاله لر دقّتلری أوزرینه  چكمكده ، علنی طوروشی انكلیزلری چله دن چیقارمقده در. أویله كه  اثرلرنده كی ایمانی مسئله لره  علمًا قارشی طورامایاجقلرینی آڭلادقلرنده  جاننه  قصد ایتمشلر، خلقڭ أتدن دیوار أورمسیله  موفّق اولامامشلردر.هر نه یسه ، او ییللرده  ویردیگی مجادله  آنقره  حكومتنڭ ده  دقّتندن قاچماز و آنقره یه  دعوت ایدرلر. او هر نه  قدر سپر كریسنده  دگل، جبهه  خطّنده  اولمق ایسترم دیسه  ده  اصرارلی تكلیفلر أوزرینه  قربان بایرامندن بر هفته  قدر أوڭجه  ترنله  آنقره یه  كلیر.كندیسنی قارشیلایانلر آراسنده  زمانڭ سیوه رك ملّت وكیلی یوز باشی عبد الغنی انصاری ده  واردر. عرفه  كونی (٣ تمّوز ١٩٢٢) محبّت ایدركن بدیع الزمان حضرتلری، ”یارین سعیدڭ باشنی كیسه جكلر!“ دیر. عبد الغنی انصاری بونڭ بر لطیفه  اولدیغنی فرق ایتمه یوب تلاشه  قاپیلارق ”ناصل اولور افندیم؟“ دیمه سی أوزرینه  استاد بدیع الزمان شویله  ایضاح ایدر:”سعید كلمه سندن (س) حرفی قالدیریلسه ، یعنی باش حرفی اولان (س) كسیلیرسه ، كری یه  (عید) قالیركه ، او ده  بایرام دیمكدر. یارین قربان بایرامیدر.“استاد حضرتلری بونی بر لطیفه  اولارق سویله سه  ده  دوام ایدن زمانلرده  باشنه  قصد ایدنلر اولمش، میمسز مدنیتڭ (دنیت يعني آلچاقلق) أوڭنده كی اڭ بویوك انكل كوردكلری بدیع الزمان حضرتلرینڭ باشنی آلمق ایچون چوق اوغراشمشلردر. نه  واركه  انسانی أولومدن قورویان اجلیدر. اجل كلمدن نه  بر ثانیه  ایلری نه  بر ثانیه  كری.او، وظیفه سنی یاپمش، ایمانی و كولتورل آڭلامده  بزی كچمشمزه  باغلایاجق، عثمانلیجه  اولارق نشر ایتدیگی اثرلرینی بتون دنیایه  اولاشدیرمشدر.٢٧ مایس ٢٠٢٦ قربان بایرامی. دنیا أوزرنده  حال حاضرده  (عید)ه سعادت ویرن (س)ی كسمك آدینه  قرداشلریمزه  ظلم ایدنلر وار، اوت. ربّم اڭ قیصه  زمانده  بتون دنیایله  برلكده  قرداشلریمزه  نجات و سلامت ویرسین، بایرامی كوسترسین. ظالملری ده  قهّار اسم شریفیله  قهر ایله سین. بایرام هدیه سی یازدقلری بومبه لری كندی باشلرنده  پاتلاسين.Osmanlı döneminde tebrik kartlarında gördüğümüz bir ifadedir, başlıktaki cümle. Bayramınız mübarek olsun, manasında kullanılır. Fıtır kelimesiyle birlikte olursa Ramazan, Adha ile olursa da Kurban Bayramı’na karşılık gelir.Bunu çoğunuz biliyorsunuz belki, fakat hem Kurban Bayramınızı tebrik etmek hem de bir tarihi latifeye dikkat çekmek istedik. Şöyle ki…Tarihler, İngilizlerin İstanbul’u işgal ettiği 1922’li yılları göstermektedir. Bediüzzaman Hazretleri de burada mücadele etmekte, fiilen ve fikren hem İngilizlere hem de dinimize ve memleketimize gadretmeye çalışanlara karşı durmaktadır.Yazdığı makaleler dikkatleri üzerine çekmekte, aleni duruşu İngilizleri çileden çıkarmaktadır. Öyle ki eserlerindeki imani meselelere ilmen karşı duramayacaklarını anladıklarında canına kastetmişler, halkın etten duvar örmesiyle muvaffak olamamışlardır.Her neyse, o yıllarda verdiği mücadele Ankara hükümetinin de dikkatinden kaçmaz ve Ankara’ya davet ederler. O her ne kadar siper gerisinde değil, cephe hattında olmak isterim dese de ısrarlı teklifler üzerine Kurban Bayramı’ndan bir hafta kadar önce trenle Ankara’ya gelir.Kendisini karşılayanlar arasında zamanın Siverek Milletvekili Yüzbaşı Abdülgani Ensari de vardır. Arefe günü (3 Temmuz 1922) muhabbet ederken Bediüzzaman Hazretleri, “Yarın Said’in başını kesecekler!” der. Abdülgani Ensari bunun bir latife olduğunu fark etmeyip telaşa kapılarak “Nasıl olur Efendim?” demesi üzerine Üstad Bediüzzaman şöyle izah eder:“سعيد kelimesinden (س) harfi kaldırılsa, yani baş harfi olan (س) kesilirse, geriye (عيد) kalır ki, o da bayram demektir. Yarın Kurban Bayramıdır.”Üstad Hazretleri bunu bir latife olarak söylese de devam eden zamanlarda başına kastedenler olmuş, mim’siz medeniyetin (yani deniyyetin) önündeki en büyük engel gördükleri Bediüzzaman Hazretlerinin başını almak için çok uğraşmışlardır. Ne var ki insanı ölümden koruyan ecelidir. Ecel gelmeden ne bir saniye ileri ne bir saniye geri.O, vazifesini yapmış, imani ve kültürel anlamda bizi geçmişimize bağlayacak, Osmanlıca olarak neşrettiği eserlerini bütün dünyaya ulaştırmıştır.27 Mayıs 2026 Kurban Bayramı. Dünya üzerinde halihazırda (عيد)’e saadet veren (س)’i kesmek adına kardeşlerimize zulmedenler var, evet. Rabbim en kısa zamanda bütün dünyayla birlikte kardeşlerimize necat ve selamet versin, Bayram’ı göstersin. Zalimleri de Kahhar ism-i şerifiyle kahr eylesin. Bayram hediyesi yazdıkları bombaları kendi başlarında patlasın.

وقت او وقتكه ؛ كوك، تكبیرله  آغیرلاشدی،قلب، كندی یانغینندن بر عمّانده  صافلاشدی.دوشن هر طامله  قانده ، بیڭ ییللق بر سر كیزلیدر،قوللقكه ؛ ماقیاژسز روح، یالین و تر تمیزدر...نه در بو تسلیمیت؟ سقوطمی، یوقسه  سكوتمی؟یوقسه  نفسڭ الندن آلینان بر قوموتمی؟نه  قورقویله  كری آدیم نه  ده  جانسز بر قبوللنیش،بو، ابراهیمجه  طوروش؛ كوگه  طوغری یوكسلیش!ای مودرن چاغڭ قولي، قونترول سنده می صاندڭ؟كندی طار پلانڭده ، بر وهمه می ایناندڭ؟بیراقمق، طوتمقدن كوچ؛ تسلیم اولمق، ظفردر،حقیقته  آچیلان تك قاپی، بنلكدن واز كچمكدر.بیچاق اینركن یره ، بویون بكموشدی اسماعیل،صانكه  بر سكوت نهری آقییوردی، قلب ساحل.قربان، ساده جه  بر قوچ دگل، نفسلره  اینن ضربه ،پازارلقسز رضا، تسلیم اولمق اللّٰهدن كلن هر شیئه !حجرڭ تلاشنده ، صاقلیدر اصل صبر،تسلیم اولمایان یورك، جانلی كیریلن قبر...صور كندیڭه : نه لری بیراقمدڭ اللّٰهه ؟هانكی پرانغه  انگل، او معظّم فلاحه ؟عمر دیدیگڭ نه در؟ فدا ایتدیگڭ قدر...تسلیم اولكه ، كنیشله سین بو طاراجق دنیالر.بایرام، روحڭ بایرامی؛ نفس ویرنجه  جانی،او زمان آڭلار انسان، ”آمنّا“ده كی شانی!Vakit o vakit ki; gök, tekbirle ağırlaştı,Kalp, kendi yangınından bir ummanda saflaştı.Düşen her damla kanda, bin yıllık bir sır gizlidir,Kulluk ki; makyajsız ruh, yalın ve tertemizdir...Nedir bu teslimiyet? Sukut mu, yoksa sükût mu?Yoksa nefsin elinden alınan bir komut mu?Ne korkuyla geri adım ne de cansız bir kabulleniş,Bu, İbrahimce duruş; göğe doğru yükseliş!Ey modern çağın kulu, kontrol sende mi sandın?Kendi dar planında, bir vehme mi inandın?Bırakmak, tutmaktan güç; teslim olmak, zaferdir,Hakikate açılan tek kapı, benlikten vazgeçmektir.Bıçak inerken yere, boyun bükmüştü İsmail,Sanki bir sükût nehri akıyordu, kalp sahil.Kurban, sadece bir koç değil, nefislere inen darbe,Pazarlıksız rıza, teslim olmak Allah’tan gelen her şeye!Hacer’in telaşında, saklıdır asıl sabır,Teslim olmayan yürek, canlı girilen kabir...Sor kendine: Neleri bırakmadın Allah’a?Hangi pranga engel, o muazzam felâha?Ömür dediğin nedir? Feda ettiğin kadar...Teslim ol ki, genişlesin bu daracık dünyalar.Bayram, ruhun bayramı; nefis verince canı,O zaman anlar insan, “Amenna”daki şânı!

اوت، قدرت، انسانی چوق دائرەلرلە علاقەدار بر وضعیتدە یاراتمشدر. هم اڭ كوچك و اڭ حقیر بر دائرەدە، انسانڭ الی یتیشەبیلەجك قدر انسانە بر اختیار، بر اقتدار ویرمشدر. فرشدن عرشە، ازلدن ابدە قدر اڭ كنیش دائرەلردە انسانڭ وظیفەسی یالڭز دعادر. اوت قُلْ مَا یَعْبَؤُا بِكُمْ رَبّی لَوْلَا دُعَٓاؤُكُمْ (دعاڭز اولماسە نە اهمّیتڭز وار؟) آیتِ كریمەسی بو حقیقتی تنویر و اثباتە كافیدر. أویلە ایسە چوجغڭ الی یتیشەمدیگی بر شیئی پدرندن و والدەسندن ایستەدیگی كبی، عبد دە عجز و فقریلە ربّیسنە التجا ایدر. و هالكندن ایستر.Evet, kudret, insanı çok dâirelerle alâkadâr bir vaz‘iyette yaratmıştır. Hem en küçük ve en hakir bir dâirede, insanın eli yetişebilecek kadar insana bir ihtiyâr, bir iktidar vermiştir. Ferşten Arş’a, ezelden ebede kadar en geniş dâirelerde insanın vazîfesi yalnız duâdır. Evet قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبّ۪ي لَوْلَا دُعَٓاؤُكُمْ (Duânız olmasa ne ehemmiyetiniz var?) âyet-i kerîmesi bu hakîkati tenvîr ve isbata kâfîdir. Öyle ise çocuğun eli yetişemediği bir şeyi pederinden ve vâlidesinden istediği gibi, abd de acz ve fakrıyla Rabbisine ilticâ eder. Ve Hâlik’ından ister. (Mesnevi-i Nuriye, s. 106) 1.  Beyit چون شعيبى كو كه تا او را دعا بهر كشتن خاك سازدكوه راÇün Şu’aybî gû ki tâ o râ du’âBehr kişten hâk sâzed kûh râMevlânâ (8)*Nerede Şuayb Aleyhisselam gibi bir söz söyleyen? Ta ki dua etti de (sert) dağı ziraat toprağı yaptı. Dua olmasaydı insan kalbindeki sertlikler nasıl yumuşayacak, güzel ahlak nüveleri nasıl ekilecekti? Kudret duaya taalluk etti. 2. Beyitخدایا خدالق سكا یارشورنته كم كدآلق بكا یارشورچوسنسك پناهی جهان خلقنكقمودن سكا التجا یارشورHudâyâ Hudâlık sana yaraşurNitekim gedâlık bana yaraşurÇü sensin penâhı cihân halkınunKamudan sana ilticâ yaraşurAdli (2)*Dua olmasaydı insan fakrını rahmet hazinesine nasıl bağlayacak, rahmet elini görüp de elini kesretten nasıl çekecek? Muhal! Rahmet duaya taalluk etti.*Hudâ: (fa.) Vacibü’l-vücud olan Bârî Te’âlâGedâ: (fa.) Dilenci, sâilPenâh: (fa.) Kendisine sığınılacak olan, melce’Kamu: (eski Türkçe) Hep, bütün3. Beyitثناسن ودعاسن ايت شب و روزكتورمه دیلكا آیرق كلامیSenâsın u duâsın it şeb ü rûzGetürme dilüne ayruk kelâmıAhmedi (3)*Dua olmasaydı insan dilini hikmet yazısının sahifeleri olan gece-gündüzde çalıştırmaya hiç lâf-ı güzaftan fırsat bulur muydu? Hikmet bu ya: İsm-i Hakîm duaya pencereler açtı.*Senâ etmek: Methetmek 4. Beyitنظم ایدوب سلك رجایه درر و دعواتیاومرز ایده اجابت او مجیب الدعواتNazm idüb silk-i recâya dürer ü de’avâtıUmaruz ide icâbet o Mucîbü’d-de’avâtBeyani (4)*Dua olmasaydı insan ümid ipliğinin icabet imamesinde esmanın tecellisini bulur muydu? Dua zinciri âmin halkalarıyla arşa yükselip gönül tecelligâhında Rabb-i Rahim nazar etti. Abdin dua ibadetinde, Ma’bud-ı Hakiki’nin başta keremi, lütfu, ihsanı ile bin bir ilahi tenezzülat: Ubudiyet pâyesi.*Silk: İnci ve tesbih gibi danelerin geçirildiği iplik, tarikRecâ: ÜmidDürer: (fa.) İnci daneleriDe’avât: DuâlarMu’cîbü’d-de’avât: Dualara icabet edici, cevab verici olan 5. Beyitمستدام ایده حضرت باری خضر همّت اوله نكهداریMüstedâm ide Hazret-i BârîHızr-ı himmet ola nigehdârıAzmizade Haleti (5)*Duanız olmasaydı Bârî ismi Kayyûm burcunda nasıl tulû’ ederdi, “kün”e mazhar hayır ve hasenat binası “Amellerin en hayırlısı az da olsa devamlı olanıdır.”  sâye’sinde himmet Hızırınca nasıl muhafaza edilirdi? Her duaya esmadan hisse var. Hissedârına barekallah!*Müstedâm: DâimBârî: Yoktan var edenHimmet: Gayret, lütufNigehdâr: (fa.) Koruyucu (Nigeh: Bakış)6. Beyitجان و كوكلدن سورسن یلوار قول اللّهه یلوار مقصوده ایرمك دیلرسن یلوار قول اللّهه یلوارCân u gönülden seversen yalvar kul Allah’a yalvarMaksûda ermek dilersen yalvar kul Allah’a yalvarYûnus Emre (7)*Dua olmasaydı muhabbet mayası “rızada vuslatı” netice verir mi? Bir şems ki cezbeyle sakinlerini ve seyyarlarını hafi ve cehri gulgulelerle etrafında pervane eder. Tazarru kıyafetiyle dua, Şems-i Ezelinin dergâhında inayet nurlarına rabt oldu.    7. Beyitیا رب بحق نور محمدكه پرتویطلدردی یر و كوكی قمو نورله ضیاقوما بزی جهان ظلماتنده ضالّیننوریله مستقيم صراطوكه اهدناYâ Rab be-hakkı nûr-ı Muhammed ki perteviDoldurdu yer ü göğü kamu nûrla ziyâKoma bizi cihân zulümâtında dâllîn*Nûruyla müstakîm sırâtuna ihdinâ*Şeyhi (6)*Be-hakkı: Hakkı içinPertev: (fa.) Cism-i münîr etrafında görülen tel tel aydınlık ve parlaklıkZiyâ: Işık, aydınlık*: صِرَاطَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْۙ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّٓالّ۪ينَ Kendilerine ni'met verdiğin kimselerin yoluna; gazab edilmiş olanların ve dalâlete düşenlerin (yoluna) değil! (Âmîn!)*: اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَق۪يمَۙ Bizi dosdoğru yola hidâyet eyle!Öyle bir Resul ki onun nurunun parlaklığı yer ve göğü doldurdu. Hepsi o nurla (üzerindeki isim ve sıfatlar okunmakla-okutmakla) ziya kazandı.  Yâ Rab Resul-i Ekrem ve Fahr-ı Âlem Muhammed Mustafa (sav.) Efendimizin (bu) nuru hakkı için bizi de cihanın karanlıkları içerisinde “dâllîn fırkasında/dalalette” koma! Nuruyla bizi dosdoğru yoluna hidayet eyle! Âmîn. (اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰي سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ) Kaynakça1. BEDİÜZZAMÂN, Saîd Nursî, (2015), Mesnevi-i Nuriye, İstanbul: Altınbaşak Neşriyât2. Divan-ı Adlî, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Mikrofilm, No: 00676 (v. 1B)3. Divan-ı Ahmedi, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Hamidiye, No: 01082M (v. 246A)4. Divan-ı Beyani, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, No: TY10047 (v. 98A) 5. Divan-ı Haleti, Beyazıt Kütüphanesi, Veliyüddün Efendi, No: V2703/1 (v. 12A)6. Divan-ı Şeyhi, Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emiri Manzum, No: AEmnz238 (v. 4B)7. Divan-ı Yûnus Emre, Milli Kütüphane, Yazmalar, No: 5360/2 (v. 49A)8. Mevlânâ Celâlüddin-i Rûmi, (1967), Mesnevî, (Tâhir-ul Mevlevî. Ter. ve Şerh.), Konya: Selâm Yayınları (c. 7, s. 529)9. https://imla.kabikavseyn.com/ 10. https://kulliyat.risale.online/11. https://portal.yek.gov.tr/

دگرلی دوستلر،صاغلق، ربّمزڭ بزه  احسان ایتدیگی اڭ قیمتلی نعمتلردن و امانتلردن بریدر. زیرا انسان آنجق صاغلقلی اولورسه  دوشونه بیلیر، أورته بیلیر. صحّتی یرنده  اولورسه  اللّٰهه  حقّیله  قوللق ایدوب حضورلی و موتلو اولابیلیر. هپمز بیلییورزكه ، مادی زنكینلكلر، باشاریلر و امكانلر صاغلق، صحّت، عافیت اولمادیغنده  آڭلامنی بویوك أولچوده  غائب ایدرلر. صاغلق، اكسیك بیلیندیگی شكلده  ساده جه  خسته لق اولمامسی طورومی دگل؛ بدنًا، عقلاً، روحًا و صوسیال اولارق ده  ایی اولمه  حاليدر. بو سببله  صاغلغمزی بر امانت اولارق كوروب قوروملی یز. صاغلق و صحّتڭ قیمتنی و نه  آڭلام افاده  ایتدیگنی، غائب ایتمدن أوڭجه  بیلنلردن اولمق دعاسیله ...بو صاییمزده  صاغلق و صحّتله  علاقه لی افاده لرڭ كوكنلرینی اینجه له یه لم ایسته دك. ایشته  ایلك كلمه مز ”صحّت“Değerli dostlar,Sağlık, Rabbimizin bize ihsan ettiği en kıymetli nimetlerden ve emanetlerden biridir. Zira insan ancak sağlıklı olursa düşünebilir, üretebilir. Sıhhati yerinde olursa Allah’a hakkıyla kulluk edip huzurlu ve mutlu olabilir. Hepimiz biliyoruz ki, maddi zenginlikler, başarılar ve imkânlar sağlık, sıhhat, afiyet olmadığında anlamını büyük ölçüde kaybederler. Sağlık, eksik bilindiği şekilde sadece hastalık olmaması durumu değil; bedenen, aklen, ruhen ve sosyal olarak da iyi olma hâlidir. Bu sebeple sağlığımızı bir emanet olarak görüp korumalıyız. Sağlık ve sıhhatin kıymetini ve ne anlam ifade ettiğini, kaybetmeden önce bilenlerden olmak duasıyla…Bu sayımızda sağlık ve sıhhatle alakalı ifadelerin kökenlerini inceleyelim istedik. İşte ilk kelimemiz “Sıhhat”SIHHAT: Arapça kökenli olan bu kelime “Bedenin olması gereken hakiki” durumunu ifade eder. Kelime “sahih” ifadesinden türemiştir. Mana olarak “Doğruya, gerçeğe uygunluk” anlamındadır. Hadislerde çok yer alan bu kelime bir hadiste şöyle geçer: Sevgili Peygamberimiz “İki nimet vardır ki, insanların çoğu bu nimetleri kullanmakta aldanmıştır: Sıhhat ve boş vakit.” Evet bu sözüyle Peygamberimiz, öncelikli olarak sıhhatin ne derece kıymetli ve ehemmiyetli olduğuna boş vakiyle beraber dikkat çekmiştir.Kelime çok eskiden beri kullanımı olan bir kelimedir. Mesela Osmanlıda askeri birliklerde askerin sıhhatiyle ilgilenen “Sıhhıye birlikleri”, “Sıhhıye bölükleri” vardı. Yine toplumun halk sağlığını yakından takip edip, hastalıklara karşı sıhhati muhafaza etmeye çalışan “hıfzıssıhha” teşkilatları da bu gaye ile kurulmuştur.SAĞLIK: Türkçe kökenli bir kelimedir. Çok kıymetli bir kelimedir. “Sağ olmak” kökünden türetilmiştir. Sağlık, vücudun fizik ve psikolojik bakımlardan bütün fonksiyonlarının yerinde bulunması durumunu ifade eder. Kelime dilimizde çok yaygın kullanılır. Mesela, bazen teşekkür ederken “Sağ olun” veya “Sağ olasın” deriz. Bazen bir yerden ayrılırken “Kalın sağlıcakla” diye sağlık duası ederiz. İnsanlara hayırlı bir temenni olarak  “Sağlıklı günler” dileriz. Yine bir hadisenin çok zarar vermediğini şükrederek ifade etmek için  “Sağlık olsun” deriz. SÂLİM: Kelime Arapça kökenlidir. “Selamet” kelimesinden köken almıştır. “Sağlam, sağlıklı, sıhhatli” olmayı ifade eder. Mesela yolculuğa çıkarken edilen dualardan biri şöyledir: “Sağ, salim gidip de dönersiniz inşallah.” Yine “Salimen gidip geldiler” derken korku, endişe ve sıkıntıdan uzak, güvenli bir şekilde gidip geldiler manasını anlatırız. TURP GİBİ: Bu halk arasında çok kullanılan bir deyimimizdir. “Çok sağlıklı, güçlü, sapasağlam olmak” anlamına gelir. Turp sağlamlığı ve dayanıklılığı temsil eden bir sebzedir. İnsanlar arasında hiçbir hastalığı olmayan, dinç, enerjik beden sağlığı iyi durumda olan kişiler için kullanılır. Mesela “Çocuk erken doğdu ama maşallah, iyileşti şimdi turp gibi” deriz. Bu deyim genelde inancımız gereğince “Maşallah”, “Allah nazardan saklasın”, “Nazar değmesin” ifadeleri ile beraber kullanılır.ÂFİYET: Arapça kökenlidir. Kelime, sağlık ve sıhhatin bir türevi olan rahat ve huzuru” durumunu ifade eder. Mesela yemek yedikten sonra “afiyet olsun” veya “afiyet bal, şeker olsun” denilir. Bu aslında yenilen şeylerin hastalığa değil, sağlığa ve şifaya hizmet etmesi için bir çeşit duadır. Yani bu ifade karşımızdaki kişiye istifade edilen yemeklerin sağlığa ve sağlıkla beraber ortaya çıkan huzur ve rahata hizmet etmesi için ettiğimiz güzel bir duadır. Bu güzel duanın kaynağı Peygamberimizin bir hadisidir. Çünkü afiyet denilen şey, o kadar değerli bir nimettir ki, Peygamberimiz “Allah’tan afiyet isteyin! Kişiye kâmil imandan sonra afiyetten daha büyük bir nimet verilmemiştir.” diye bize hatırlatmada bulunmuştur.YÜZÜNDEN KAN DAMLAMAK: Bu deyim de halk arasında çok kullanılan mecazi anlamda başka bir deyimdir. Kişinin “Çok sağlıklı, güçlü, sapasağlam olduğu” dış görünüşüne, yüzüne bakılarak anlaşılabildiğini ifade eder. Bu deyim yüzü parlak ve canlı olan sağlığı yerinde olanlar için kullanılır. Çünkü yüz sıhhatin bir aynasıdır. Sağlığı yerinde, herhangi bir hastalığı olmayan insanların yüzleri tatlı pembemsi/kırmızı bir renktedir. Bu deyim de maşallah ifadesi ile beraber kullanılır. Mesela “Hastaya ne kadar iyi bakılmış, maşallah yüzünden kan damlıyor.” gibi