هرمزدن كچن تجارت یوللریبو صاییمزدە، دنیا تجارتنڭ اڭ قریتیك كچیدلرندن بری اولان هرمز بوغازینی مركزە آلارق، تاریخ بوینجە شكللنن تجارت یوللرینی الە آلییورز. طوغونڭ زنكینلكلرینی باتی یە طاشییان دڭز خطلرينڭ كلید نقطەسی اولان بو طار كچید، یوز ییللر بوینجە سادەجە ماللرڭ دگل، كوچ دنكەلرینڭ دە یوڭنی بلیرلەدی. عثمانلینڭ بصرە كورفزندەكی وارلغندن آوروپە دولتلرینڭ دڭز حاكمیتنە اوزانان سورچدە هرمز، تجارت یوللرینڭ قلبی اولمەیی سوردیردی.بوكون دە انرژی و كرەسل تجارت آقیشنڭ مركزندە یر آلان بو بوغاز، كچمشدە اولدیغی كبی ستراتژیك أونمنی قورویور. بو دوسیەدە هرمز أوزرندن شكللنن تجارت یوللرینی، تاریخی درینلگیلە برلكدە الە آلیركن، عین زماندە بو خطلرڭ كونمزدە قالقینمە یولی كبی پروژەلرە اوزانان یوڭلرینی دە دگرلندیرمەیە چالیشییورز. چونكە بو جغرافیەدە آچیلان هر یڭی خط، اصلندە عصرلق بریكیمڭ أوزرینە انشا ایدیلیر. تجارت یوللرینی آڭلامق ایسە سادەجە كچمشی دگل، بوكونڭ دنیاسنی و كلەجگڭ استقامتنی دە طوغری اوقومقدر.Bu sayımızda, dünya ticaretinin en kritik geçitlerinden biri olan Hürmüz Boğazını merkeze alarak, tarih boyunca şekillenen ticaret yollarını ele alıyoruz. Doğunun zenginliklerini batıya taşıyan deniz hatlarının kilit noktası olan bu dar geçit, yüzyıllar boyunca sadece malların değil, güç dengelerinin de yönünü belirledi. Osmanlı’nın Basra Körfezi’ndeki varlığından Avrupa devletlerinin deniz hâkimiyetine uzanan süreçte Hürmüz, ticaret yollarının kalbi olmayı sürdürdü.Bugün de enerji ve küresel ticaret akışının merkezinde yer alan bu boğaz, geçmişte olduğu gibi stratejik önemini koruyor. Bu dosyada Hürmüz üzerinden şekillenen ticaret yollarını, tarihî derinliğiyle birlikte ele alırken, aynı zamanda bu hatların günümüzde Kalkınma Yolu gibi projelere uzanan yönlerini de değerlendirmeye çalışıyoruz. Çünkü bu coğrafyada açılan her yeni hat, aslında asırlık birikimin üzerine inşa edilir. Ticaret yollarını anlamak ise sadece geçmişi değil, bugünün dünyasını ve geleceğin istikametini de doğru okumaktır.

عثمانلی ایمپاراطورلغنڭ تاریخی یوكسلیش دییالكتیگی اینجه لندیگنده ، سیاسی حاكمیتڭ ادامه سی ایله  كره سل تجارت یوللرینڭ قونترولی آراسنده  قوپماز بر باغ اولدیغی كورولور. بر جهان دولتی اولمه نڭ أوڭ شرطی، ایپك و بهارات یوللری كبی ستراتژیك یوللرڭ كوگنلگنی صاغلامق و بو خطلر أوزرندن آقان زنكینلگی عدالتی تأسیس ایده جك بر مقانیزمه یه  دونوشدیرمكدر. بوكون توركیه ، ژئوپولیتیك بر ضرورت اولارق، طوغوده  یڭیدن شكللنن تجارت قوریدورلری و ”قالقینمه  یولی“ كبی ماقرو پروژه لرده  قوروجی بر اراده  بیان ایتمك طورومنده در. بو اراده ، یالڭزجه  دولت ستراتژیسی دگل، عین زمانده  مدنیت تصوّریمزڭ صوسیو پولیتيك احیاسیدر.بدیع الزمان سعید نورسینڭ ”بو زمانده  اعلایِ كلمة الله ، مادةً ترقّی یه  متوقّفدر“ تثبیتی، بو نقطه ده  ستراتژیك دونوشومڭ اپیسته مولوژیك زمیننی صونار. شبهه سزكه  كله نكسل دونمده  ده  ”اعلایِ كلمة الله “ دعواسی، عسكری تجهیزات و لوژیسدك امكانلر كبی دونمڭ مادی كوچ عنصرلرینه  محتاجدی؛ زیرا حقیقتی صاوونمق هر دائم عزّتلی بر قوتی كركدیرمشدر. آنجق بدیع الزمانڭ وورغوسی، بو مادی كوجڭ مودرن دنیاده كی ماهیت دگیشیمنه  اشارت ایدر: اسكیدن قیلیچ و فیزیكی فتحله  تجلّی ایدن غلبه ، بوكون یرینی اقتصادی أورتیم، تكنولوژیك أوستونلك و كره سل لوژیستيك آغلرڭ یوڭتیمنه  بیراقمشدر. اسلام دنیاسنڭ حیثیتنی قورومق و أورنسل عدالت مساژینی دویورابیلمك، آرتیق بو یڭی نسل مادی ترقّی باصاماقلرینی طیرمانمه یه  اندكسلنمشدر.توركیه نڭ قالقینمه  یولی كبی پروژه لرله  اورته یه  قویدیغی ویزیون، بو مودرن مادی حمله نڭ اڭ صوموت تظاهریدر. طوغونڭ قایناقلرینی باتینڭ پازارلریله  بولوشدیران بو خط، توركیه یی ساده جه  كچیش كذرگاهی دگل، كره سل سیستمڭ قوروجی أوزنه سی حالنه  كتیره جكدر. بو صوسیو پولیتيك شاهلانیش، ”مادةً ترقّی“ یولیله  معنوی دگرلرڭ دنیا سیاست صحنه سنده  یڭیدن سوز صاحبی اولمه سنی صاغلایاجقدر. مادی امكانلرڭ بو مودرن فورمنی (تكنولوژی، لوژیستيك، فینانس) ایصقالایان بر یاپينڭ، معنوی ادّعاسنی كره سل أولچكده  قبول ایتدیرمسی صوسیولوژیك اولارق امكانسزدر.نتیجه ده ، توركیه نڭ یوكسلن بر كوچ اولارق تجارت یوللرنده كی بو قریتیك حمله لری، ”اعلایِ كلمة الله “ دعواسنڭ كونجل متودولوژیسیدر. كچمشڭ قیلیچله  صاغلادیغی جایدیریجیلق، بوكون اقونومیك نفوذ و اولاشیم قوریدورلرینڭ حاميلگی ایله  اقامه  ایدیلمكده در. توركیه ، بو ستراتژیك یوللری انشا ایدرك هم كندی اقتصادی باغیمسزلغنی تحكیم ایده جك هم ده  مادی یوكسلیشی معنوی بر دیریلیشڭ باصاماغی قیلارق، اسلام دنیاسنڭ كره سل نظامده كی حیثیتلی یرینی یڭیدن انشا ایده جكدر.Osmanlı İmparatorluğu’nun tarihi yükseliş diyalektiği incelendiğinde, siyasi hakimiyetin idamesi ile küresel ticaret yollarının kontrolü arasında kopmaz bir bağ olduğu görülür. Bir cihan devleti olmanın ön şartı, İpek ve Baharat yolları gibi stratejik yolların güvenliğini sağlamak ve bu hatlar üzerinden akan zenginliği adaleti tesis edecek bir mekanizmaya dönüştürmektir. Bugün Türkiye, jeopolitik bir zaruret olarak, Doğu’da yeniden şekillenen ticaret koridorları ve “Kalkınma Yolu” gibi makro projelerde kurucu bir irade beyan etmek durumundadır. Bu irade, yalnızca devlet stratejisi değil, aynı zamanda medeniyet tasavvurumuzun sosyopolitik ihyasıdır.Bediüzzaman Said Nursi’nin “Bu zamanda i’lâ-yı kelimetullah, maddeten terakkiye mütevakkıftır” tespiti, bu noktada stratejik dönüşümün epistemolojik/nazari zeminini sunar. Şüphesiz ki geleneksel dönemde de “i’lâ-yı kelimetullah” davası, askeri teçhizat ve lojistik imkanlar gibi dönemin maddi güç unsurlarına muhtaçtı; zira hakikati savunmak her daim izzetli bir kuvveti gerektirmiştir. Ancak Bediüzzaman’ın vurgusu, bu maddi gücün modern dünyadaki mahiyet değişimine işaret eder: Eskiden kılıç ve fiziki fetihle tecelli eden galebe, bugün yerini iktisadi üretim, teknolojik üstünlük ve küresel lojistik ağların yönetimine bırakmıştır. İslam dünyasının haysiyetini korumak ve evrensel adalet mesajını duyurabilmek, artık bu yeni nesil maddi terakki basamaklarını tırmanmaya endekslenmiştir.Türkiye’nin Kalkınma Yolu gibi projelerle ortaya koyduğu vizyon, bu modern maddi hamlenin en somut tezahürüdür. Doğu’nun kaynaklarını Batı’nın pazarlarıyla buluşturan bu hat, Türkiye’yi sadece geçiş güzergahı değil, küresel sistemin kurucu öznesi haline getirecektir. Bu sosyopolitik şahlanış, “maddeten terakki” yoluyla manevi değerlerin dünya siyaset sahnesinde yeniden söz sahibi olmasını sağlayacaktır. Maddi imkanların bu modern formunu (teknoloji, lojistik, finans) ıskalayan bir yapının, manevi iddiasını küresel ölçekte kabul ettirmesi sosyolojik olarak imkansızdır.Neticede, Türkiye’nin yükselen bir güç olarak ticaret yollarındaki bu kritik hamleleri, “i’lâ-yı kelimetullah” davasının güncel metodolojisidir. Geçmişin kılıçla sağladığı caydırıcılık, bugün ekonomik nüfuz ve ulaşım koridorlarının hamiliği ile ikame edilmektedir. Türkiye, bu stratejik yolları inşa ederek hem kendi iktisadi bağımsızlığını tahkim edecek hem de maddi yükselişi manevi bir dirilişin basamağı kılarak, İslam dünyasının küresel nizamdaki haysiyetli yerini yeniden inşa edecektir.

توركیه نڭ صوڭ ییللرده  قره یولی و دمیر یولی آغلرینی كونَی طوغو- قوزَی باتی اكسننده  قرارلی بر شكلده  كنیشلتمسی، یالڭزجه  یرل بر آلت یاپی حمله سی دگل، عین زمانده  دنیا تجارت روطه سنی یڭیدن چیزن ماقرو-ستراتژیك بر ویزیونڭ پارچه سیدر. بو ویزیونڭ قلبنده ، بصره  كورفزينی توركیه  أوزرندن آوروپه یه  باغلایاجق اولان و كونمزده  ”قالقینمه  یولی“ اولارق آدلاندیریلان بویوك اولاشیم قوریدوری یر آلمقده در. عراقڭ كونَی اوجنده كی بویوك فاو لیمانندن باشلایارق توركیه  صینیرینه  قدر اوزانان بو خط، سویش قنالی كبی دڭز روطه لرینه  چوق كوچلی بر قره آلترناتیفی صونارق، آسیه  و آوروپه  آراسنده كی سوقیات سوره لرینی یاقلاشیق ١٥ كون قیصالتمه  پوتانسییلنه  صاحبدر. توركیه ، بو ستراتژیك خطّی صینیر قاپیسندن دور آلارق ادرنه یه  قدر اوزانان یوكسك ستاندارتلی اوطویوللر و خیزلی دمیر یوللری ایله  تحكیم ایتمكده ؛ بویله جه  بصره دن چیقان بر یوكڭ كسینتیسز و خیزلی بر شكلده  وییانه  ویا لوندره یه  اولاشمه سنڭ أوڭنی آچمقده در.كونَی طوغو آناطولیدن مرمره یه  اوزانان بو اولاشیم آقسی، توركیه نڭ ایچ اقتصادی دنكه لرینی ده  كوكدن دگیشدیره جك بر پوتانسییل طاشیمقده در. غازی عینتاب، شانلی اورفه  و قونیه  كبی ایللر، ساده جه  محلي أورتیم مركزلری اولمقدن چیقوب، بو قوریدورڭ صوندیغی لوژیستيك آوانتاژلر سایه سنده  كره سل چاپده  دپولامه  و خفیف صنایع اسلرینه  دونوشمكده در. أوزللكله  یاووز سلطان سلیم كوپروسی أوزرندن كچمسی پلانلانان یڭی دمیر یولی خطّی و قوزی مرمره  اوطویول سیستمی، بو تجارت آقیشنڭ استانبول كبی یوغون بر متروپولڭ ترافیگنه  طاقیلمه دن آقمه سنی صاغلایارق توركیه یی كرچك بر ”آقتارمه  مركزی“ قونومنه  یوكسلتمكده در. بو انتكراسیون، توركیه یی ساده جه  بر كچیش أولكه سی دگل، تجارتڭ هر آشامه سنده  دگر قاتان، كومروكله مه ، لوژیستيك و أورتیم سورچلرینی یوڭتن بر اویون قوروجی حالنه  كتیرمكده در.كله جك اوقومسی یاپیلدیغنده ، بو ستراتژیك آتیلیمڭ انرژی و دیپلوماسی آلاننده  چوق داها درین صوڭوچلر طوغوراجغی آچیقجه  كورولمكده در. قالقینمه  یولی، یالڭزجه  قونتینر و مال طاشیمه جیلغیله  صینیرلی قالمایاجق، عین زمانده  عراق و كورفز بولكه سنده كی زنكین طوغال غاز و پترول قایناقلرینڭ آوروپه یه  اولاشدیریلمه سی ایچون كوگنلی بر بورو خطّی كذركاهی اولوشدیراجقدر. بو طوروم، توركیه نڭ آوروپه نڭ انرژی عرض كوگنلگنده كی واز كچیلمز رولنی پرچینلركن، أولكه یی دنیا چاپنده  انرژی بورصه لرینڭ بلیرلندیگی بر مركز قونومنه  طاشییاجقدر. اورته  قوریدور ایله  برلشن بو كونَی خطّی، توركیه یی هم طوغو-باتی هم ده  كونَی- قوزَی اكسننده كی توم تجاری ترافیگڭ دوگوم نقطه سی یاپاجق؛ بو ده  توركیه یه  أوڭمزده كی اون ییللرده  دنیا سیاستنڭ و اقونومیسنڭ اڭ قریتیك ماصه سنده  قالمه  كوجی ویره جكدر. توركیه نڭ چیزدیگی بو یڭی یول خریطه سی، بصره  كورفزینڭ انرژیسنی و أورتیم پوتانسییلنی آوروپه نڭ تكنولوژی و توكتیم كوجیله  اڭ قیصه  یولدن برلشدیره رك، جغرافیه یی دیوآسا بر اقونومیك فرصته  دونوشدیرمكده در.Türkiye’nin son yıllarda karayolu ve demiryolu ağlarını güneydoğu-kuzeybatı ekseninde kararlı bir şekilde genişletmesi, yalnızca yerel bir altyapı hamlesi değil, aynı zamanda dünya ticaret rotasını yeniden çizen makro-stratejik bir vizyonun parçasıdır. Bu vizyonun kalbinde, Basra Körfezi’ni Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlayacak olan ve günümüzde “Kalkınma Yolu” olarak adlandırılan büyük ulaşım koridoru yer almaktadır. Irak’ın güney ucundaki Büyük Faw Limanı’ndan başlayarak Türkiye sınırına kadar uzanan bu hat, Süveyş Kanalı gibi deniz rotalarına çok güçlü bir kara alternatifi sunarak, Asya ve Avrupa arasındaki sevkiyat sürelerini yaklaşık 15 gün kısaltma potansiyeline sahiptir. Türkiye, bu stratejik hattı sınır kapısından devralarak Edirne’ye kadar uzanan yüksek standartlı otoyollar ve hızlı demiryolları ile tahkim etmekte; böylece Basra’dan çıkan bir yükün kesintisiz ve hızlı bir şekilde Viyana veya Londra’ya ulaşmasının önünü açmaktadır.Güneydoğu Anadolu’dan Mar­ma­ra’ya uzanan bu ulaşım aksı, Türkiye’nin iç iktisadi dengelerini de kökten değiştirecek bir potansiyel taşımaktadır. Gaziantep, Şanlıurfa ve Konya gibi iller, sadece mahalli üretim merkezleri olmaktan çıkıp, bu koridorun sunduğu lojistik avantajlar sayesinde küresel çapta depolama ve hafif sanayi üslerine dönüşmektedir. Özellikle Yavuz Sultan Selim Köprüsü üzerinden geçmesi planlanan yeni demiryolu hattı ve Kuzey Marmara otoyol sistemi, bu ticaret akışının İstanbul gibi yoğun bir metropolün trafiğine takılmadan akmasını sağlayarak Türkiye’yi gerçek bir “aktarma merkezi” konumuna yükseltmektedir. Bu entegrasyon, Türkiye’yi sadece bir geçiş ülkesi değil, ticaretin her aşamasında değer katan, gümrükleme, lojistik ve üretim süreçlerini yöneten bir oyun kurucu haline getirmektedir.Gelecek okuması yapıldığında, bu stratejik atılımın enerji ve diplomasi alanında çok daha derin sonuçlar doğuracağı açıkça görülmektedir. Kalkınma Yolu, yalnızca konteyner ve mal taşımacılığıyla sınırlı kalmayacak, aynı zamanda Irak ve Körfez bölgesindeki zengin doğal gaz ve petrol kaynaklarının Avrupa’ya ulaştırılması için güvenli bir boru hattı güzergahı oluşturacaktır. Bu durum, Türkiye’nin Avrupa’nın enerji arz güvenliğindeki vazgeçilmez rolünü perçinlerken, ülkeyi dünya çapında enerji borsalarının belirlendiği bir merkez konumuna taşıyacaktır. Orta Koridor ile birleşen bu güney hattı, Türkiye’yi hem Doğu-Batı hem de Güney-Kuzey eksenindeki tüm ticari trafiğin düğüm noktası yapacak; bu da Türkiye’ye önümüzdeki on yıllarda dünya siyasetinin ve ekonomisinin en kritik masasında kalma gücü verecektir. Türkiye’nin çizdiği bu yeni yol haritası, Basra Körfezi’nin enerjisini ve üretim potansiyelini Avrupa’nın teknoloji ve tüketim gücüyle en kısa yoldan birleştirerek, coğrafyayı devasa bir ekonomik fırsata dönüştürmektedir.

هرمز بوغازی، دنیا خریطه سنه  باقیلدیغنده  كوچك بر قیوریم كبی كورونسه  ده  كره سل اقونومینڭ و ژئوپولیتیگڭ قلبنڭ آتدیغی اڭ قریتیك صو یوللرندن بریدر. عمّان دڭزیله  بصره  كورفزينی بربرینه  باغلایان بو ستراتژیك كچید، قوزَیده  ایران، كونَیده  ایسه  عمّان و برلشیك عرب امیرلكلری طرفندن چوره لنمشدر. اڭ طار نقطه سنڭ یاقلاشیق ٣٣ كیلومتره  كنیشلگنده  اولمسی، اونی عسكری و تجاری آچیدن قونترول ایدیلمسی هم چوق دگرلی هم ده  ریسكلی بر ”بوغاز نقطه سی“ حالنه  كتیریر. أوزللكله  دیو تانكرلرڭ كوگنله  كچه بیله جگی چفت یوڭلی ترافیك شریتلرینڭ ساده جه  برقاچ كیلومتره  كنیشلگنده  اولمسی، بو بولكه ده كی سیر و سفر كوگنلگنی دنیا سیاستنڭ اڭ حسّاس قونولرندن بری یاپمقده در.اقونومیك آچیدن هرمز بوغازی، مودرن دنیانڭ ”پترول شاه طماری“ اولارق نیته لندیریلیر. دنیاده  دڭز یولیله  طاشينان خام پترولڭ یاقلاشیق أوچده  بری و كره سل صیویلاشدیریلمش طوغال غاز تجارتنڭ دیوآسا بر قسمی بو طار كچیددن سوزولور. أوزللكله  چین، هندستان، ژاپونیه  و كونَی قوره  كبی آسیه  دیولری، صنایعلرینی دوندیرمك ایچون احتیاج دویدقلری انرژینڭ بویوك بر بولومنی بو روطه دن كلن تانكرلره  بورچلیدر. بوغازڭ قیصه  سوره لگنه  بیله  ترافیگه  قاپانمسی ویا بولكه ده كی بر كریلیم سببیله  ریسك آلتنه  كیرمسی، دنیا كنلنده  پترول فیئاتلرینڭ آننده  فیرلامه سنه  و كره سل پییاسه لرده  شوق طالغه لرینڭ اولوشمه سنه  سبب اولور. هرمز بوغازینڭ تاریخی درینلگی، ساده جه  بر كچیش نقطه سی اولمه سندن دگل، عین زمانده  طوغو ایله  باتی آراسنده كی زنكینلك آقیشنی قونترول ایدن بر ”كلید“ وظیفه سی كورمه سندن قایناقلانیر. آنتیك چاغلرده  مزوپوتامیه ، هندستان و چین آراسنده كی دڭز تجارتنڭ مركز اسّی اولان بو بولكه ، اورته  چاغده  اسلام جغرافیه جیلری طرفندن دنیانڭ اڭ مرفّه لیمانلرندن بری اولارق طانیملانمشدر. او دونمده  هرمز امیرلگی، آناقره دن زیاده  بوغازده كی آطه لر أوزرنده  قوردیغی تجاری آغلرله  دیوآسا بر ثروت بریكدیرمش؛ بهارات، ایپك، آت و دگرلی طاشلرڭ دگیش طوقوش ایدیلدیگی كره سل بر پازار حالنه  كلمشدر.١٦. یوز ییلڭ باشلرنده ، امید بورنني آشارق هند اوقیانوسنه اولاشان پورتكیزلیلر ایچون هرمزی اله  كچیرمك، توم طوغو تجارتنی تكلنه  آلمق آڭلامنه  كلییوردی. ١٥٠٧ده  باشلایان پورتكیز هكه مونیه سی، بولكه ده  یاقلاشیق بر عصر سوره جك سوموركه  دونمنی باشلاتدی. آنجق بو باصقیجی دونم، ١٦٢٢ ییلنده  دنیا سیاستنده  دنكه لری دگیشدیرن ستراتژیك بر اورتاقلغه  صحنه  اولدی. شاه ١نجي عبّاس، پورتكیزلیلری بولكه دن آتمق ایچون انكلیز طوغو هندستان شركتی ایله  اتّفاق قوردی. بو ایش برلگی صوڭوجنده  پورتكیزلیلر مغلوب ایدیلدی و تجارتڭ مركزی آطه لردن آناقاره ده كی بندر عبّاس لیماننه  قایدیریلدی. بو اولای، انكلتره نڭ كورفزده كی یوز ییللر سوره جك اولان ”انكلیز باریشی“ اولارق آدلاندیریلان نفوذ دونمنڭ ده  قاپیلرینی آرالادی.١٧. یوز ییله  كلیندیگنده  بوغازڭ قدری، یرڭ آلتنده كی ”سیاه آلتون“ ایله  كوكدن دگیشدی. صنایع دوریمی صوڭره سی پتروله  اولان باغیملیلغڭ آرتمسی و اورته  طوغوده  دیوآسا رزرولرڭ كشفی، هرمزی یرل بر تجاری طوراق اولمقدن چیقاروب كره سل اقونومینڭ ”آتار طماری“ قونومنه  یوكسلتدی. آرتیق بورادن كچن ساده جه  بهارات ویا ایپك دگل، دنیا صنایعنڭ چرخلرینی دوندیرن تمل انرژی قایناغیدی. بو ستراتژیك أونم، ١٩٨٠-١٩٨٨ ییللری آراسنده كی ایران-عراق صاواشنده  اڭ تهلكه لی امتحاننی ویردی. ”تانكر صاواشلری“ اولارق تاریخه  كچن سورچده ، هر ایكی أولكه  ده  رقیبنڭ اقونومیك كوجنی قیرمق ایچون أوچنجی طرفلرڭ پترول تانكرلرینی هدف آلمه یه  باشلادی. بو طوروم، آمریقه  برلشیك دولتلری باشده  اولمق أوزره  كره سل كوچلرڭ بولكه یه  طوغریدن عسكری مداخله سنه  و دیوآسا اوچاق كمیلرینڭ بوغازده  دوریه  كزمه سنه  یول آچدی.كونمزده  هرمز بوغازی، ژئوپولیتیك بر سطرنج تخته سی اولمه  أوزللگنی قورومقده در. ایرانڭ، كندیسنه  یوڭلیك اولوسلر آراسی یاپدیریملره  ویا عسكری تهدیدلره  قارشی بوغازی قپاتمه  سچه نگنی بر ”جایدیریجیلق عنصری“ اولارق ماصاده  طوتمسی، كره سل انرژی كوگنلگی أوزرنده كی اڭ بویوك ریسكلردن بری قبول ایدیلیر. دقیقه لر ایچنده  پترول فیئاتلرینی آلت أوست ایده بیله جك، كره سل تدارك زنجیرلرینی قوپارابیله جك و بویوك كوچلری قارشی قارشی یه  كتیره بیله جك بو طار صو یولی، بوكون حالا خریطه لرده كی اڭ قیریلغان و اڭ قریتیك چیزكی اولمه  وصفنی سوردیرمكده در.Hürmüz Boğazı, dünya haritasına bakıldığında küçük bir kıvrım gibi görünse de küresel ekonominin ve jeopolitiğin kalbinin attığı en kritik su yollarından biridir. Umman Denizi ile Basra Körfezi’ni birbirine bağlayan bu stratejik geçit, kuzeyde İran, güneyde ise Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri tarafından çevrelenmiştir. En dar noktasının yaklaşık 33 kilometre genişliğinde olması, onu askeri ve ticari açıdan kontrol edilmesi hem çok değerli hem de riskli bir “boğaz noktası” haline getirir. Özellikle dev tankerlerin güvenle geçebileceği çift yönlü trafik şeritlerinin sadece birkaç kilometre genişliğinde olması, bu bölgedeki seyrüsefer güvenliğini dünya siyasetinin en hassas konularından biri yapmaktadır.Ekonomik açıdan Hürmüz Boğazı, modern dünyanın “petrol şahdamarı” olarak nitelendirilir. Dünyada deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık üçte biri ve küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin devasa bir kısmı bu dar geçitten süzülür. Özellikle Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya devleri, sanayilerini döndürmek için ihtiyaç duydukları enerjinin büyük bir bölümünü bu rotadan gelen tankerlere borçludur. Boğazın kısa süreliğine bile trafiğe kapanması veya bölgedeki bir gerilim sebebiyle risk altına girmesi, dünya genelinde petrol fiyatlarının anında fırlamasına ve küresel piyasalarda şok dalgalarının oluşmasına sebep olur. Hürmüz Boğazı’nın tarihi derinliği, sadece bir geçiş noktası olmasından değil, aynı zamanda Doğu ile Batı arasındaki zenginlik akışını kontrol eden bir “kilit” vazifesi görmesinden kaynaklanır. Antik çağlarda Mezopotamya, Hindistan ve Çin arasındaki deniz ticaretinin merkez üssü olan bu bölge, Orta Çağ’da İslam coğrafyacıları tarafından dünyanın en müreffeh limanlarından biri olarak tanımlanmıştır. O dönemde Hürmüz Emirliği, anakaradan ziyade boğazdaki adalar üzerinde kurduğu ticari ağlarla devasa bir servet biriktirmiş; baharat, ipek, at ve değerli taşların değiş tokuş edildiği küresel bir pazar haline gelmiştir.16. yüzyılın başlarında, Ümit Burnu’nu aşarak Hint Okyanusu’na ulaşan Portekizliler için Hürmüz’ü ele geçirmek, tüm Doğu ticaretini tekeline almak anlamına geliyordu. 1507’de başlayan Portekiz hegemonyası, bölgede yaklaşık bir asır sürecek sömürge dönemini başlattı. Ancak bu baskıcı dönem, 1622 yılında dünya siyasetinde dengeleri değiştiren stratejik bir ortaklığa sahne oldu. Şah 1. Abbas, Portekizlileri bölgeden atmak için İngiliz Doğu Hindistan Şirketi ile ittifak kurdu. Bu iş birliği sonucunda Portekizliler mağlup edildi ve ticaretin merkezi adalardan anakaradaki Bender Abbas limanına kaydırıldı. Bu olay, İngiltere’nin Körfez’deki yüzyıllar sürecek olan “İngiliz Barışı” olarak adlandırılan nüfuz döneminin de kapılarını araladı.17. yüzyıla gelindiğinde boğazın kaderi, yerin altındaki “siyah altın” ile kökten değişti. Sanayi Devrimi sonrası petrole olan bağımlılığın artması ve Orta Doğu’da devasa rezervlerin keşfi, Hürmüz’ü yerel bir ticari durak olmaktan çıkarıp küresel ekonominin “atardamarı” konumuna yükseltti. Artık buradan geçen sadece baharat veya ipek değil, dünya sanayisinin çarklarını döndüren temel enerji kaynağıydı. Bu stratejik önem, 1980-1988 yılları arasındaki İran-Irak Savaşı’nda en tehlikeli imtihanını verdi. “Tanker Savaşları” olarak tarihe geçen süreçte, her iki ülke de rakibinin ekonomik gücünü kırmak için üçüncü tarafların petrol tankerlerini hedef almaya başladı. Bu durum, Amerika Birleşik Devletleri başta olmak üzere küresel güçlerin bölgeye doğrudan askeri müdahalesine ve devasa uçak gemilerinin boğazda devriye gezmesine yol açtı.Günümüzde Hürmüz Boğazı, jeopolitik bir satranç tahtası olma özelliğini korumaktadır. İran’ın, kendisine yönelik uluslararası yaptırımlara veya askeri tehditlere karşı boğazı kapatma seçeneğini bir “caydırıcılık unsuru” olarak masada tutması, küresel enerji güvenliği üzerindeki en büyük risklerden biri kabul edilir. Dakikalar içinde petrol fiyatlarını altüst edebilecek, küresel tedarik zincirlerini koparabilecek ve büyük güçleri karşı karşıya getirebilecek bu dar su yolu, bugün hala haritalardaki en kırılgan ve en kritik çizgi olma vasfını sürdürmektedir.

عثمانلی دونمنده  تبریك قارتلرنده  كوردیگمز بر افاده در، باشلقده كی جمله . بایرامڭز مبارك اولسون، معناسنده  قوللانیلیر. فطر كلمه سیله  برلكده  اولورسه  رمضان، اضحي ایله  اولورسه  ده  قربان بایرامنه قارشولق كلیر.بونی چوغڭز بیلییورسڭز بلكه ، فقط هم قربان بایرامڭزی تبریك ایتمك هم ده  بر تاریخی لطیفه یه  دقّت چكمك ایسته دك. شویله كه ...تاریخلر، انكلیزلرڭ استانبولی اشغال ایتدیگی ١٩٢٢لی ییللری كوسترمكده در. بدیع الزمان حضرتلری ده  بوراده  مجادله  ایتمكده ، فعلاً و فكرًا هم انكلیزلره  هم ده  دینمزه  و مملكتمزه  غدر ایتمه یه  چالیشانلره  قارشی طورمقده در.یازدیغی مقاله لر دقّتلری أوزرینه  چكمكده ، علنی طوروشی انكلیزلری چله دن چیقارمقده در. أویله كه  اثرلرنده كی ایمانی مسئله لره  علمًا قارشی طورامایاجقلرینی آڭلادقلرنده  جاننه  قصد ایتمشلر، خلقڭ أتدن دیوار أورمسیله  موفّق اولامامشلردر.هر نه یسه ، او ییللرده  ویردیگی مجادله  آنقره  حكومتنڭ ده  دقّتندن قاچماز و آنقره یه  دعوت ایدرلر. او هر نه  قدر سپر كریسنده  دگل، جبهه  خطّنده  اولمق ایسترم دیسه  ده  اصرارلی تكلیفلر أوزرینه  قربان بایرامندن بر هفته  قدر أوڭجه  ترنله  آنقره یه  كلیر.كندیسنی قارشیلایانلر آراسنده  زمانڭ سیوه رك ملّت وكیلی یوز باشی عبد الغنی انصاری ده  واردر. عرفه  كونی (٣ تمّوز ١٩٢٢) محبّت ایدركن بدیع الزمان حضرتلری، ”یارین سعیدڭ باشنی كیسه جكلر!“ دیر. عبد الغنی انصاری بونڭ بر لطیفه  اولدیغنی فرق ایتمه یوب تلاشه  قاپیلارق ”ناصل اولور افندیم؟“ دیمه سی أوزرینه  استاد بدیع الزمان شویله  ایضاح ایدر:”سعید كلمه سندن (س) حرفی قالدیریلسه ، یعنی باش حرفی اولان (س) كسیلیرسه ، كری یه  (عید) قالیركه ، او ده  بایرام دیمكدر. یارین قربان بایرامیدر.“استاد حضرتلری بونی بر لطیفه  اولارق سویله سه  ده  دوام ایدن زمانلرده  باشنه  قصد ایدنلر اولمش، میمسز مدنیتڭ (دنیت يعني آلچاقلق) أوڭنده كی اڭ بویوك انكل كوردكلری بدیع الزمان حضرتلرینڭ باشنی آلمق ایچون چوق اوغراشمشلردر. نه  واركه  انسانی أولومدن قورویان اجلیدر. اجل كلمدن نه  بر ثانیه  ایلری نه  بر ثانیه  كری.او، وظیفه سنی یاپمش، ایمانی و كولتورل آڭلامده  بزی كچمشمزه  باغلایاجق، عثمانلیجه  اولارق نشر ایتدیگی اثرلرینی بتون دنیایه  اولاشدیرمشدر.٢٧ مایس ٢٠٢٦ قربان بایرامی. دنیا أوزرنده  حال حاضرده  (عید)ه سعادت ویرن (س)ی كسمك آدینه  قرداشلریمزه  ظلم ایدنلر وار، اوت. ربّم اڭ قیصه  زمانده  بتون دنیایله  برلكده  قرداشلریمزه  نجات و سلامت ویرسین، بایرامی كوسترسین. ظالملری ده  قهّار اسم شریفیله  قهر ایله سین. بایرام هدیه سی یازدقلری بومبه لری كندی باشلرنده  پاتلاسين.Osmanlı döneminde tebrik kartlarında gördüğümüz bir ifadedir, başlıktaki cümle. Bayramınız mübarek olsun, manasında kullanılır. Fıtır kelimesiyle birlikte olursa Ramazan, Adha ile olursa da Kurban Bayramı’na karşılık gelir.Bunu çoğunuz biliyorsunuz belki, fakat hem Kurban Bayramınızı tebrik etmek hem de bir tarihi latifeye dikkat çekmek istedik. Şöyle ki…Tarihler, İngilizlerin İstanbul’u işgal ettiği 1922’li yılları göstermektedir. Bediüzzaman Hazretleri de burada mücadele etmekte, fiilen ve fikren hem İngilizlere hem de dinimize ve memleketimize gadretmeye çalışanlara karşı durmaktadır.Yazdığı makaleler dikkatleri üzerine çekmekte, aleni duruşu İngilizleri çileden çıkarmaktadır. Öyle ki eserlerindeki imani meselelere ilmen karşı duramayacaklarını anladıklarında canına kastetmişler, halkın etten duvar örmesiyle muvaffak olamamışlardır.Her neyse, o yıllarda verdiği mücadele Ankara hükümetinin de dikkatinden kaçmaz ve Ankara’ya davet ederler. O her ne kadar siper gerisinde değil, cephe hattında olmak isterim dese de ısrarlı teklifler üzerine Kurban Bayramı’ndan bir hafta kadar önce trenle Ankara’ya gelir.Kendisini karşılayanlar arasında zamanın Siverek Milletvekili Yüzbaşı Abdülgani Ensari de vardır. Arefe günü (3 Temmuz 1922) muhabbet ederken Bediüzzaman Hazretleri, “Yarın Said’in başını kesecekler!” der. Abdülgani Ensari bunun bir latife olduğunu fark etmeyip telaşa kapılarak “Nasıl olur Efendim?” demesi üzerine Üstad Bediüzzaman şöyle izah eder:“سعيد kelimesinden (س) harfi kaldırılsa, yani baş harfi olan (س) kesilirse, geriye (عيد) kalır ki, o da bayram demektir. Yarın Kurban Bayramıdır.”Üstad Hazretleri bunu bir latife olarak söylese de devam eden zamanlarda başına kastedenler olmuş, mim’siz medeniyetin (yani deniyyetin) önündeki en büyük engel gördükleri Bediüzzaman Hazretlerinin başını almak için çok uğraşmışlardır. Ne var ki insanı ölümden koruyan ecelidir. Ecel gelmeden ne bir saniye ileri ne bir saniye geri.O, vazifesini yapmış, imani ve kültürel anlamda bizi geçmişimize bağlayacak, Osmanlıca olarak neşrettiği eserlerini bütün dünyaya ulaştırmıştır.27 Mayıs 2026 Kurban Bayramı. Dünya üzerinde halihazırda (عيد)’e saadet veren (س)’i kesmek adına kardeşlerimize zulmedenler var, evet. Rabbim en kısa zamanda bütün dünyayla birlikte kardeşlerimize necat ve selamet versin, Bayram’ı göstersin. Zalimleri de Kahhar ism-i şerifiyle kahr eylesin. Bayram hediyesi yazdıkları bombaları kendi başlarında patlasın.

وقت او وقتكه ؛ كوك، تكبیرله  آغیرلاشدی،قلب، كندی یانغینندن بر عمّانده  صافلاشدی.دوشن هر طامله  قانده ، بیڭ ییللق بر سر كیزلیدر،قوللقكه ؛ ماقیاژسز روح، یالین و تر تمیزدر...نه در بو تسلیمیت؟ سقوطمی، یوقسه  سكوتمی؟یوقسه  نفسڭ الندن آلینان بر قوموتمی؟نه  قورقویله  كری آدیم نه  ده  جانسز بر قبوللنیش،بو، ابراهیمجه  طوروش؛ كوگه  طوغری یوكسلیش!ای مودرن چاغڭ قولي، قونترول سنده می صاندڭ؟كندی طار پلانڭده ، بر وهمه می ایناندڭ؟بیراقمق، طوتمقدن كوچ؛ تسلیم اولمق، ظفردر،حقیقته  آچیلان تك قاپی، بنلكدن واز كچمكدر.بیچاق اینركن یره ، بویون بكموشدی اسماعیل،صانكه  بر سكوت نهری آقییوردی، قلب ساحل.قربان، ساده جه  بر قوچ دگل، نفسلره  اینن ضربه ،پازارلقسز رضا، تسلیم اولمق اللّٰهدن كلن هر شیئه !حجرڭ تلاشنده ، صاقلیدر اصل صبر،تسلیم اولمایان یورك، جانلی كیریلن قبر...صور كندیڭه : نه لری بیراقمدڭ اللّٰهه ؟هانكی پرانغه  انگل، او معظّم فلاحه ؟عمر دیدیگڭ نه در؟ فدا ایتدیگڭ قدر...تسلیم اولكه ، كنیشله سین بو طاراجق دنیالر.بایرام، روحڭ بایرامی؛ نفس ویرنجه  جانی،او زمان آڭلار انسان، ”آمنّا“ده كی شانی!Vakit o vakit ki; gök, tekbirle ağırlaştı,Kalp, kendi yangınından bir ummanda saflaştı.Düşen her damla kanda, bin yıllık bir sır gizlidir,Kulluk ki; makyajsız ruh, yalın ve tertemizdir...Nedir bu teslimiyet? Sukut mu, yoksa sükût mu?Yoksa nefsin elinden alınan bir komut mu?Ne korkuyla geri adım ne de cansız bir kabulleniş,Bu, İbrahimce duruş; göğe doğru yükseliş!Ey modern çağın kulu, kontrol sende mi sandın?Kendi dar planında, bir vehme mi inandın?Bırakmak, tutmaktan güç; teslim olmak, zaferdir,Hakikate açılan tek kapı, benlikten vazgeçmektir.Bıçak inerken yere, boyun bükmüştü İsmail,Sanki bir sükût nehri akıyordu, kalp sahil.Kurban, sadece bir koç değil, nefislere inen darbe,Pazarlıksız rıza, teslim olmak Allah’tan gelen her şeye!Hacer’in telaşında, saklıdır asıl sabır,Teslim olmayan yürek, canlı girilen kabir...Sor kendine: Neleri bırakmadın Allah’a?Hangi pranga engel, o muazzam felâha?Ömür dediğin nedir? Feda ettiğin kadar...Teslim ol ki, genişlesin bu daracık dünyalar.Bayram, ruhun bayramı; nefis verince canı,O zaman anlar insan, “Amenna”daki şânı!

اوت، قدرت، انسانی چوق دائرەلرلە علاقەدار بر وضعیتدە یاراتمشدر. هم اڭ كوچك و اڭ حقیر بر دائرەدە، انسانڭ الی یتیشەبیلەجك قدر انسانە بر اختیار، بر اقتدار ویرمشدر. فرشدن عرشە، ازلدن ابدە قدر اڭ كنیش دائرەلردە انسانڭ وظیفەسی یالڭز دعادر. اوت قُلْ مَا یَعْبَؤُا بِكُمْ رَبّی لَوْلَا دُعَٓاؤُكُمْ (دعاڭز اولماسە نە اهمّیتڭز وار؟) آیتِ كریمەسی بو حقیقتی تنویر و اثباتە كافیدر. أویلە ایسە چوجغڭ الی یتیشەمدیگی بر شیئی پدرندن و والدەسندن ایستەدیگی كبی، عبد دە عجز و فقریلە ربّیسنە التجا ایدر. و هالكندن ایستر.Evet, kudret, insanı çok dâirelerle alâkadâr bir vaz‘iyette yaratmıştır. Hem en küçük ve en hakir bir dâirede, insanın eli yetişebilecek kadar insana bir ihtiyâr, bir iktidar vermiştir. Ferşten Arş’a, ezelden ebede kadar en geniş dâirelerde insanın vazîfesi yalnız duâdır. Evet قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبّ۪ي لَوْلَا دُعَٓاؤُكُمْ (Duânız olmasa ne ehemmiyetiniz var?) âyet-i kerîmesi bu hakîkati tenvîr ve isbata kâfîdir. Öyle ise çocuğun eli yetişemediği bir şeyi pederinden ve vâlidesinden istediği gibi, abd de acz ve fakrıyla Rabbisine ilticâ eder. Ve Hâlik’ından ister. (Mesnevi-i Nuriye, s. 106) 1.  Beyit چون شعيبى كو كه تا او را دعا بهر كشتن خاك سازدكوه راÇün Şu’aybî gû ki tâ o râ du’âBehr kişten hâk sâzed kûh râMevlânâ (8)*Nerede Şuayb Aleyhisselam gibi bir söz söyleyen? Ta ki dua etti de (sert) dağı ziraat toprağı yaptı. Dua olmasaydı insan kalbindeki sertlikler nasıl yumuşayacak, güzel ahlak nüveleri nasıl ekilecekti? Kudret duaya taalluk etti. 2. Beyitخدایا خدالق سكا یارشورنته كم كدآلق بكا یارشورچوسنسك پناهی جهان خلقنكقمودن سكا التجا یارشورHudâyâ Hudâlık sana yaraşurNitekim gedâlık bana yaraşurÇü sensin penâhı cihân halkınunKamudan sana ilticâ yaraşurAdli (2)*Dua olmasaydı insan fakrını rahmet hazinesine nasıl bağlayacak, rahmet elini görüp de elini kesretten nasıl çekecek? Muhal! Rahmet duaya taalluk etti.*Hudâ: (fa.) Vacibü’l-vücud olan Bârî Te’âlâGedâ: (fa.) Dilenci, sâilPenâh: (fa.) Kendisine sığınılacak olan, melce’Kamu: (eski Türkçe) Hep, bütün3. Beyitثناسن ودعاسن ايت شب و روزكتورمه دیلكا آیرق كلامیSenâsın u duâsın it şeb ü rûzGetürme dilüne ayruk kelâmıAhmedi (3)*Dua olmasaydı insan dilini hikmet yazısının sahifeleri olan gece-gündüzde çalıştırmaya hiç lâf-ı güzaftan fırsat bulur muydu? Hikmet bu ya: İsm-i Hakîm duaya pencereler açtı.*Senâ etmek: Methetmek 4. Beyitنظم ایدوب سلك رجایه درر و دعواتیاومرز ایده اجابت او مجیب الدعواتNazm idüb silk-i recâya dürer ü de’avâtıUmaruz ide icâbet o Mucîbü’d-de’avâtBeyani (4)*Dua olmasaydı insan ümid ipliğinin icabet imamesinde esmanın tecellisini bulur muydu? Dua zinciri âmin halkalarıyla arşa yükselip gönül tecelligâhında Rabb-i Rahim nazar etti. Abdin dua ibadetinde, Ma’bud-ı Hakiki’nin başta keremi, lütfu, ihsanı ile bin bir ilahi tenezzülat: Ubudiyet pâyesi.*Silk: İnci ve tesbih gibi danelerin geçirildiği iplik, tarikRecâ: ÜmidDürer: (fa.) İnci daneleriDe’avât: DuâlarMu’cîbü’d-de’avât: Dualara icabet edici, cevab verici olan 5. Beyitمستدام ایده حضرت باری خضر همّت اوله نكهداریMüstedâm ide Hazret-i BârîHızr-ı himmet ola nigehdârıAzmizade Haleti (5)*Duanız olmasaydı Bârî ismi Kayyûm burcunda nasıl tulû’ ederdi, “kün”e mazhar hayır ve hasenat binası “Amellerin en hayırlısı az da olsa devamlı olanıdır.”  sâye’sinde himmet Hızırınca nasıl muhafaza edilirdi? Her duaya esmadan hisse var. Hissedârına barekallah!*Müstedâm: DâimBârî: Yoktan var edenHimmet: Gayret, lütufNigehdâr: (fa.) Koruyucu (Nigeh: Bakış)6. Beyitجان و كوكلدن سورسن یلوار قول اللّهه یلوار مقصوده ایرمك دیلرسن یلوار قول اللّهه یلوارCân u gönülden seversen yalvar kul Allah’a yalvarMaksûda ermek dilersen yalvar kul Allah’a yalvarYûnus Emre (7)*Dua olmasaydı muhabbet mayası “rızada vuslatı” netice verir mi? Bir şems ki cezbeyle sakinlerini ve seyyarlarını hafi ve cehri gulgulelerle etrafında pervane eder. Tazarru kıyafetiyle dua, Şems-i Ezelinin dergâhında inayet nurlarına rabt oldu.    7. Beyitیا رب بحق نور محمدكه پرتویطلدردی یر و كوكی قمو نورله ضیاقوما بزی جهان ظلماتنده ضالّیننوریله مستقيم صراطوكه اهدناYâ Rab be-hakkı nûr-ı Muhammed ki perteviDoldurdu yer ü göğü kamu nûrla ziyâKoma bizi cihân zulümâtında dâllîn*Nûruyla müstakîm sırâtuna ihdinâ*Şeyhi (6)*Be-hakkı: Hakkı içinPertev: (fa.) Cism-i münîr etrafında görülen tel tel aydınlık ve parlaklıkZiyâ: Işık, aydınlık*: صِرَاطَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْۙ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّٓالّ۪ينَ Kendilerine ni'met verdiğin kimselerin yoluna; gazab edilmiş olanların ve dalâlete düşenlerin (yoluna) değil! (Âmîn!)*: اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَق۪يمَۙ Bizi dosdoğru yola hidâyet eyle!Öyle bir Resul ki onun nurunun parlaklığı yer ve göğü doldurdu. Hepsi o nurla (üzerindeki isim ve sıfatlar okunmakla-okutmakla) ziya kazandı.  Yâ Rab Resul-i Ekrem ve Fahr-ı Âlem Muhammed Mustafa (sav.) Efendimizin (bu) nuru hakkı için bizi de cihanın karanlıkları içerisinde “dâllîn fırkasında/dalalette” koma! Nuruyla bizi dosdoğru yoluna hidayet eyle! Âmîn. (اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰي سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ) Kaynakça1. BEDİÜZZAMÂN, Saîd Nursî, (2015), Mesnevi-i Nuriye, İstanbul: Altınbaşak Neşriyât2. Divan-ı Adlî, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Mikrofilm, No: 00676 (v. 1B)3. Divan-ı Ahmedi, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Hamidiye, No: 01082M (v. 246A)4. Divan-ı Beyani, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, No: TY10047 (v. 98A) 5. Divan-ı Haleti, Beyazıt Kütüphanesi, Veliyüddün Efendi, No: V2703/1 (v. 12A)6. Divan-ı Şeyhi, Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emiri Manzum, No: AEmnz238 (v. 4B)7. Divan-ı Yûnus Emre, Milli Kütüphane, Yazmalar, No: 5360/2 (v. 49A)8. Mevlânâ Celâlüddin-i Rûmi, (1967), Mesnevî, (Tâhir-ul Mevlevî. Ter. ve Şerh.), Konya: Selâm Yayınları (c. 7, s. 529)9. https://imla.kabikavseyn.com/ 10. https://kulliyat.risale.online/11. https://portal.yek.gov.tr/

دگرلی دوستلر،صاغلق، ربّمزڭ بزه  احسان ایتدیگی اڭ قیمتلی نعمتلردن و امانتلردن بریدر. زیرا انسان آنجق صاغلقلی اولورسه  دوشونه بیلیر، أورته بیلیر. صحّتی یرنده  اولورسه  اللّٰهه  حقّیله  قوللق ایدوب حضورلی و موتلو اولابیلیر. هپمز بیلییورزكه ، مادی زنكینلكلر، باشاریلر و امكانلر صاغلق، صحّت، عافیت اولمادیغنده  آڭلامنی بویوك أولچوده  غائب ایدرلر. صاغلق، اكسیك بیلیندیگی شكلده  ساده جه  خسته لق اولمامسی طورومی دگل؛ بدنًا، عقلاً، روحًا و صوسیال اولارق ده  ایی اولمه  حاليدر. بو سببله  صاغلغمزی بر امانت اولارق كوروب قوروملی یز. صاغلق و صحّتڭ قیمتنی و نه  آڭلام افاده  ایتدیگنی، غائب ایتمدن أوڭجه  بیلنلردن اولمق دعاسیله ...بو صاییمزده  صاغلق و صحّتله  علاقه لی افاده لرڭ كوكنلرینی اینجه له یه لم ایسته دك. ایشته  ایلك كلمه مز ”صحّت“Değerli dostlar,Sağlık, Rabbimizin bize ihsan ettiği en kıymetli nimetlerden ve emanetlerden biridir. Zira insan ancak sağlıklı olursa düşünebilir, üretebilir. Sıhhati yerinde olursa Allah’a hakkıyla kulluk edip huzurlu ve mutlu olabilir. Hepimiz biliyoruz ki, maddi zenginlikler, başarılar ve imkânlar sağlık, sıhhat, afiyet olmadığında anlamını büyük ölçüde kaybederler. Sağlık, eksik bilindiği şekilde sadece hastalık olmaması durumu değil; bedenen, aklen, ruhen ve sosyal olarak da iyi olma hâlidir. Bu sebeple sağlığımızı bir emanet olarak görüp korumalıyız. Sağlık ve sıhhatin kıymetini ve ne anlam ifade ettiğini, kaybetmeden önce bilenlerden olmak duasıyla…Bu sayımızda sağlık ve sıhhatle alakalı ifadelerin kökenlerini inceleyelim istedik. İşte ilk kelimemiz “Sıhhat”SIHHAT: Arapça kökenli olan bu kelime “Bedenin olması gereken hakiki” durumunu ifade eder. Kelime “sahih” ifadesinden türemiştir. Mana olarak “Doğruya, gerçeğe uygunluk” anlamındadır. Hadislerde çok yer alan bu kelime bir hadiste şöyle geçer: Sevgili Peygamberimiz “İki nimet vardır ki, insanların çoğu bu nimetleri kullanmakta aldanmıştır: Sıhhat ve boş vakit.” Evet bu sözüyle Peygamberimiz, öncelikli olarak sıhhatin ne derece kıymetli ve ehemmiyetli olduğuna boş vakiyle beraber dikkat çekmiştir.Kelime çok eskiden beri kullanımı olan bir kelimedir. Mesela Osmanlıda askeri birliklerde askerin sıhhatiyle ilgilenen “Sıhhıye birlikleri”, “Sıhhıye bölükleri” vardı. Yine toplumun halk sağlığını yakından takip edip, hastalıklara karşı sıhhati muhafaza etmeye çalışan “hıfzıssıhha” teşkilatları da bu gaye ile kurulmuştur.SAĞLIK: Türkçe kökenli bir kelimedir. Çok kıymetli bir kelimedir. “Sağ olmak” kökünden türetilmiştir. Sağlık, vücudun fizik ve psikolojik bakımlardan bütün fonksiyonlarının yerinde bulunması durumunu ifade eder. Kelime dilimizde çok yaygın kullanılır. Mesela, bazen teşekkür ederken “Sağ olun” veya “Sağ olasın” deriz. Bazen bir yerden ayrılırken “Kalın sağlıcakla” diye sağlık duası ederiz. İnsanlara hayırlı bir temenni olarak  “Sağlıklı günler” dileriz. Yine bir hadisenin çok zarar vermediğini şükrederek ifade etmek için  “Sağlık olsun” deriz. SÂLİM: Kelime Arapça kökenlidir. “Selamet” kelimesinden köken almıştır. “Sağlam, sağlıklı, sıhhatli” olmayı ifade eder. Mesela yolculuğa çıkarken edilen dualardan biri şöyledir: “Sağ, salim gidip de dönersiniz inşallah.” Yine “Salimen gidip geldiler” derken korku, endişe ve sıkıntıdan uzak, güvenli bir şekilde gidip geldiler manasını anlatırız. TURP GİBİ: Bu halk arasında çok kullanılan bir deyimimizdir. “Çok sağlıklı, güçlü, sapasağlam olmak” anlamına gelir. Turp sağlamlığı ve dayanıklılığı temsil eden bir sebzedir. İnsanlar arasında hiçbir hastalığı olmayan, dinç, enerjik beden sağlığı iyi durumda olan kişiler için kullanılır. Mesela “Çocuk erken doğdu ama maşallah, iyileşti şimdi turp gibi” deriz. Bu deyim genelde inancımız gereğince “Maşallah”, “Allah nazardan saklasın”, “Nazar değmesin” ifadeleri ile beraber kullanılır.ÂFİYET: Arapça kökenlidir. Kelime, sağlık ve sıhhatin bir türevi olan rahat ve huzuru” durumunu ifade eder. Mesela yemek yedikten sonra “afiyet olsun” veya “afiyet bal, şeker olsun” denilir. Bu aslında yenilen şeylerin hastalığa değil, sağlığa ve şifaya hizmet etmesi için bir çeşit duadır. Yani bu ifade karşımızdaki kişiye istifade edilen yemeklerin sağlığa ve sağlıkla beraber ortaya çıkan huzur ve rahata hizmet etmesi için ettiğimiz güzel bir duadır. Bu güzel duanın kaynağı Peygamberimizin bir hadisidir. Çünkü afiyet denilen şey, o kadar değerli bir nimettir ki, Peygamberimiz “Allah’tan afiyet isteyin! Kişiye kâmil imandan sonra afiyetten daha büyük bir nimet verilmemiştir.” diye bize hatırlatmada bulunmuştur.YÜZÜNDEN KAN DAMLAMAK: Bu deyim de halk arasında çok kullanılan mecazi anlamda başka bir deyimdir. Kişinin “Çok sağlıklı, güçlü, sapasağlam olduğu” dış görünüşüne, yüzüne bakılarak anlaşılabildiğini ifade eder. Bu deyim yüzü parlak ve canlı olan sağlığı yerinde olanlar için kullanılır. Çünkü yüz sıhhatin bir aynasıdır. Sağlığı yerinde, herhangi bir hastalığı olmayan insanların yüzleri tatlı pembemsi/kırmızı bir renktedir. Bu deyim de maşallah ifadesi ile beraber kullanılır. Mesela “Hastaya ne kadar iyi bakılmış, maşallah yüzünden kan damlıyor.” gibi

صنایع انقلابندن صوڭره  اقتصادی آچیدن دنیاده كی توم دنگه لر دگیشمشدر. عثمانلی دولتی ده  بو دگیشیمدن جدّی آڭلامده  اتكیلنمشدر. أوزللكله  قیریم صاواشی صیره سنده  و صوڭره سنده  آلینان طیش بورچلر، عثمانلی اقونومیسنده  درین یاره لر آچمشدر. سلطان ٢نجي عبد الحمید، بو یاره لری تداوی ایتمك و طیش بورچلری بیتیرمك ایچون بر اقتصادی قالقینمه  حمله سی باشلاتمشدر. بو حمله ، بر دیزی اَیلمی ایچنده  باریندیرمقده یدی. بر یاندن طیش بورچلرڭ أودنه بیلمه سی ایچون قامو مالیه سنڭ دوزنه  صوقولمسی، بر یاندن یرلی أورتیمڭ تشویق ایدیلمسی هدفلنمشدی. یرلی أورتیمڭ تشویق ایدیلمه سنده  اڭ أونملی قلملردن بریسنی طاریم فعالیتلری اولوشدیرمقده یدی. آناطولینڭ بر چوق یرنده ، او یوره لرڭ اقلیمنه  اویغون أورونلرڭ یتیشدیریلمسی والیلكلر آراجیلغیله  صاغلانمقده یدی. قونیه  ولایتنده  ده  أوزوم، طوت و گل یتیشدیریله بیلمه سی ایچون كركن فیدانلر، ایلكیلی نظارتلردن آلینان تخصیصاتله  تأمین ایدیلییوردی. مثلا ١٥ اوجاق ١٩٠٢ده  قونیه  والیلگندن استانبوله  كوندریلن تحریراتده  بحثی كچن أورونلرڭ فیدانلرینڭ صاتين آلینابیلمه سی ایچون ٣٠ بیڭ غروش كركدیگی بلیرتیلمشدر.Elektriğin keşfinin ardından gerek aydınlatmada, gerekse de makinelerde kullanılması hususunda XIX. yüzyıl boyunca önemli gelişmeler ve ilerlemeler kaydedilmiştir. İstanbul’un aydınlatılması için ilk aşamada gazhaneler kurulmuş ama dünyadaki gelişmelere paralel olarak elektrikle aydınlatma çalışmalarına başlanmıştır. Osmanlı Devleti’nde şehirlerin elektrikle aydınlatılması için ilk çalışmalar 1880’li yıllarda başlamıştır. İlk aşamada İzmir ve İstanbul’a elektrik enerjisi ile aydınlatma yapılması için görüşmeler yapılmıştır. Yıldız Sarayı’nın aydınlatılmasında kullanılan Dolmabahçe Gazhanesi’nin yeni usulle ıslah edilmesi 1889 senesinde gelen teklifle uygun görülmüştür. Böylece elektriğin her alanda kullanılmasına dönük düzenlemeler, hem mevzuat anlamında hem de teknik sahada yapılıyordu. İstanbul başta olmak üzere büyük Osmanlı şehirlerinde elektriğin kullanılmaya başlamasıyla birlikte Mescid-i Nebevî’nin de elektrikle aydınlatılması gündeme gelmiştir. Sultan II. Abdülhamid’in iradesi üzerine Mescid-i Nebevî’de 1908 senesinden itibaren aydınlatma için elektrik enerjisi kullanılmıştır (BOA, DH.MKT, 1240/71-1-2). Mescid-i Nebevî’deki elektrik tesisatı yıllar içinde bakımdan geçirilmiş ve zaman zaman tamir edilmiştir. Hatta kapasite artırımı için yeni makine alımı yapılmıştır. Bu husus, Meclis-i Vükelâ’nın 23 Kasım 1911 tarihli zabıt varakasından (BOA, BEO, 1787/133978-4) anlaşılabilmektedir. Transkripsiyonu: Tarih: 23 Kasım 1911 (H. 1 Zilhicce 1329) (1)Meclis-i Vükelâ müzâkerâtına mahsûs zabıt varakasıdır (2)Zabıtnâme rakamı 663 (3)Tarih Arabî 1 Zilhicce sene 1329 Rûmî 9 Teşrinisani sene 1327 (4)Cild rakamı meclisin küşâdı dakîka saat (5)Hâzır bulunan zevât-ı fahâmın esâmîsi (6)Müzâkere olunan mevâdda müteallik varakanın nev’iyle hulâsa-i meâli Bâb-ı Âlî evrâk odasınca olan numarası ve meclise havâlesi tarihi ve melfûfâtı dahî kaç kıt’a olduğu(7)Nev’i aded-i melfûfâtı evrâk odası numarası tarih-i havâlesi(8)Arabî Rûmî (9)Hulâsa-i meâli (10)Evkâf-ı Hümâyûn Nezâretinin 11 Teşrinievvel sene 1327 tarihli ve 487 numaralı tezkiresi okundu (11)Karârı(12)Mezkûr tezkirede dermeyân olunduğu üzere Harem-i Şerîf-i Hazret-i Nebevî’de mukaddemâ vücûda getirilmiş olan elektrik tesîsâtı muhtâc-ı tamîr bir hâle (13)gelmesine binâen yeniden bazı âlât ve edevât ile müceddeden bir aded büyük makinenin Dersaâdet’te teslîm olunmak şartıyla en noksan fiyat teklîf (14)eden Sidney Novil ticarethanesinden bin yüz yirmi üç lira bedel ile mübâyaası zımnında îcâb eden mukavelenin akd ve teâtîsi husûsunun cevâben (15)nezâret-i müşârun-ileyhâya havâlesi ve dîvân-ı muhâsebâta malûmât i’tâsı tezekkür kılındı

Hürmüz, Umman Denizi’ni Basra Körfezi’ne bağlayan boğazın kuzeyinde, İran kıyılarının 6 km açığında yer alan küçük ve kayalık bir adadır. Yaşamaya pek elverişli olmayan bu ada, asıl önemini tarihî Basra Körfezi-Hindistan ticaret yolu üzerinde bulunmasından ve stratejik konumundan almaktadır. Tarihi çok eskilere dayanan ve seyyahların büyük bir ticaret merkezi olarak adlandırdıkları Hürmüz Adası’nı Portekizliler, XVI. yüzyıl başlarında (1514) ele geçirerek kale inşa etmişler ve boğazın tamamını kontrol altına almışlardır. Portekizliler ayrıca, Hicaz’a giden gemileri durdurup hacılara işkence yapmıştır. Bu durum, o tarihlerde İslâm hilafetini devralmış bulunan ve kendisini Müslümanların hamisi olarak konumlandıran Osmanlı Devleti için doğrudan bir meydan okuma olarak kabul edilmiştir.Osmanlı’nın Hürmüz politikası sadece dinî değil, siyasi ve ekonomik sâiklere de dayanmaktadır. Önce Irak ve Basra Körfezi’nde dayanak oluşturulmuş, ardından Arap şeyhlikleriyle anlaşmalar yapılmış, nihai hedef Hürmüz’ün kontrolü olmuştur. 1550’de Mehmed Ferruh Paşa, 70 gemi ve 20 bin askerle Bahreyn, Katar ve Katif’i Portekizlilerden geri almıştır.Pîrî Reis 1552’de Hürmüz Ada­sı’nı kuşatmış ancak alamamış, Seydi Ali Reis Hürmüz civarında Portekiz gemilerini mağlûp etmiştir. Sultan II. Selim döneminde, Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayacak bir kanal projesi planlanmış, amaç olarak da Portekizlilere karşı seferlerin desteklenmesi ve Hintli Müslümanların korunması olarak açıklanmıştırBu sayıda ele alacağımız ve 12 Eylül 1573 tarihinde kaydedilen bir mühimme kaydında, Portekiz donanmasının Bahreyn sularında ticaret gemilerini ele geçirip Müslümanları esir aldığı anlatılmaktadır. Bunun üzerine Bağdat Beylerbeyine emir gönderilmiş; Basra’da donanma hazırlanması, Bağdat’tan beş yüz yeniçeri, iki yüz gönüllü ve yüz elli tımarlı sipahinin getirilmesi istenmiştir. Görevlilerin düşman bertaraf oluncaya kadar mücadeleye devam etmesi vurgulanmıştır. Bu belge, Osmanlı’nın Hürmüz’de topraklarını koruma kararlılığını göstermektedir.Osmanlı, Hürmüz’ün tam kontrolünü ele geçirememiş olsa da Portekiz’in üstünlüğünü sınırlandırmıştır. 1622’de Safeviler, İngiliz desteğiyle adayı Portekizlilerden geri almış, Hürmüz hızla önemini kaybederek küçük bir balıkçı kasabasına dönüşmüştür.Hürmüz Boğazı’nın modern dönemdeki önemi çok daha büyüktür. Bugün boğaz, küresel petrol ticaretinin kalbidir. Dünya deniz yoluyla taşınan petrolün üçte biri, günlük 17-20 milyon varil ham petrol buradan geçmektedir. Körfez ülkelerinin ihracatının neredeyse tamamı Hürmüz üzerinden yapılmaktadır.Günümüzde Hürmüz, İran ile Batı arasındaki gerilimin odak noktasıdır. ABD-İran-İsrail geriliminin tırmandığı son dönemde bölgedeki askeri hareketlilik artmış, İran boğazı kapatma tehdidinde bulunmuş, bu durum da küresel petrol fiyatlarının fırlaması ve dünya ekonomisinin şok yaşamasına neden olmuştur. Sonuç olarak, Hürmüz Boğazı 16. yüzyılda Osmanlı-Portekiz rekabetinin, günümüzde ise İran-Batı geriliminin kilit noktasıdır. Bu kilit kimin elinde olursa, dünya ticaret yolları ve enerji güvenliği de onun kontrolünde şekillenecektir. Vesika Hürmüz tarafındaki küffâr donanmasının Bahreyn sularına girerek ticaret gemilerini ele geçirip Müslümanları ve elçileri esir etmesi üzerine; düşmanın def‘i için Basra’da donanma hazırlanması, kürekçi ve asker tedariki, Bağdat, Basra ve Lahsa muhafazalarının tahkimi ve gerekli sevkiyatın yapılması, ayrıca düşman bertaraf olununcaya dek görevlilerin yerlerini terk etmeyip mücadeleye devam etmeleri hususunda Bağdat Beylerbeyine gönderilen hüküm sureti (15 Cemâziyelevvel 981 / 12 Eylül 1573)Bu dahi.(1) Bağdâd Beğlerbeğisine hüküm ki; südde-i sa‘âdetime mektûb gönderüb mukaddemâ Lahsa Beğlerbeğisi olan Osman dâme ikbâlühû mektûb gönderüb (2) ve Hürmüz cânibine gönderdüğün câsûsların gelüb küffâr-ı hâksârın Hürmüz tarafından on iki pâre kadırga ile iki pâre (3) kalyonları bahreyne dâhil olub bir iki tacir gemilerin alub içinde olanların esîr idüb ve Ala elçisin (4) dahi esîr eyleyüb ba‘zı kılâ‘a ve memlekete düşmek ihtimâli olmağın mazarratları def‘i içün Basra’dan donanma tedâriki (5) lâzım olmağın eski ve yeniden on pâre kadırgayı suya indirüb ücretle kürekçilerin tedârik eyleyüb müretteb (6) ve mükemmel olup def‘-i a‘dâ içün lâzım olursa irsâl olunmak üzere olduğun ve mukaddemâ kürekçi içün (7) Haleb ve Diyârbekir cânibinden emr olunan mücrim henüz irsâl olunmaduğın bildirmişsin ve dahi her ne demiş isen mufassalan (8) ma‘lûm olmuşdur, imdi zikrolunan a‘dânın def‘ ü ref‘i gâyet mühimmâtdan olmağın Şehr-i zol beğlerbeğisi Bağdâd (9) muhâfazasında olmak ve sen kemâ-kân Basra muhâfazasında ve Basra beğlerbeğisi dahi Lahsa beğlerbeğisi varınca Lahsa muhâfazasında (10) olup a‘dânın def‘inde mukayyed olmanuz lâzım olmağın Şehr-i zol ve Basra beğlerbeğilerine bu bâbda ahkâm-ı şerîfe (11) gönderilmişdir, gemileri vakti ile tedârik idüb kürekçilerin ihzâr eyledüğin gâyet eyü tedârik etmişsin, (12) buyurdum ki vusûl buldukda Şehr-i zol ve Basra beğlerbeğileriyle haberleşüb Cevâzir beği Mema Beğ erbâb-ı tîmâra serdâr ola (13) ve sen Bağdâd’ın sağ yeniçerileri ağasısın beş yüz yeniçerileriyle ve iki yüz mikdârı sağ gönüllü ağasıyla zu‘amâ ve erbâb-ı (14) tîmârdan yüz elli mikdârı kimesneyi Memar Beği ile muhâfaza tarîkiyle yanuna getürüb ve lâzım olduğu (15) topçuları topçubaşıyla Bağdâd’dan ve çavuşları nısfı çavuşlar kethüdâsıyla ve Semavat’da olan gemi kerestesin (16) dahi ʻale’t-ta‘cîl Semavat beği ile Basra’ya getürmek içün hükm-i şerîf gönderilmişdir, ol bâbda sen dahi mektûb gönderüb (17) tenebbüh idesin, gemileri istiʻcâl üzere itmâma irişdirüb ve küffâr-ı hâksârın def‘i gâyet mühimdir bir mahalle zarar kasdın (18) iderler ise eğer Kutayfe ve Aʻkâr’a müstevlî olursa anda olan donanma ile mazarratları def‘i içün (19) münâsib gördüğün kimesneyi serdâr idesin ve üzerlerine gönderesin ve illâ Basra’ya gelürse (20) anda mukâvemet idüb mazarratların def‘ idesin Bağdâd’dan yarar topçulardan getürdüb ne kadar mümkün ise (21) ziyâde gemiler tedârik idüb ʻasker ve yerağla müretteb ve mükemmel eyleyüb dahi Lahsa muhâfazasında olan Osman dâme (22) ikbâlühû gönderüb vech ü münâsib görüldüğü üzere a‘dânın def‘inde ve haklarından gelinmesinde envâ‘-ı ikdâm (23) ve ihtimâmınız vücûda getüresin ve ne vechile tedârik eyledüğinizi yazub bildüresiz ve Haleb ve Diyârbekir mücrîmleri (24) Kıbrıs’a gönderilür ol cânibe gönderilmesi mümkün değildir, kürekçileri yine ol cânibde tedârik eyleyesin (25) ve Lahsa beğlerbeğisi yerine varub a‘dâ ahvâli bertaraf olmayınca sen Basra muhâfazasından beylerbeğilüğine teveccüh (26) itmeyüb muhâfaza-i vilâyetde ve def‘-i a‘dâda makdûrun sarf idesin ve bu hükm-i hümâyûnum sana ne gün vâsıl (27) olub a‘dâ ahvâli neye müncer olduğun mufassal ve meşrûh ʻarz eyleyesin ve Bağdâd muhâfazasına ve Şehr-i zol (28) beğlerbeğisi ta‘yîn olunub Bağdâd’dan her ne lazım olursa ki taleb idesin bî-tevakkuf tedârik idüb göndereler (29) deyü müşârun-ileyhe ve Bağdâd defderdârına hüküm gönderilmişdir ana göre sen dahi lazım olanı taleb idüb (30) mazarrat-ı a’dâ def‘inde er gibi olasın.KELİMELER:Ahkâm-ı şerîfe: Padişah emirleri, fermanlar / Ale’t-ta‘cîl: Acele olarak, gecikmeden / Bî-tevakkuf: Gecikmeden / Cânib: Taraf, yön / Erbâb-ı tîmâr: Dirlik sahibi sipahiler / İhzâr: Hazır etme / İkdâm: Cesaret gösterme, atılma / İrsâl: Gönderme / İsti‘câl: Acele etme / İtmâm: Tamamlama / Kadırga: Kürekle hareket eden savaş gemisi / Kalyon: Büyük yelkenli savaş gemisi / Kemâ-kân: Olduğu gibi, eskisi gibi / Küffâr-ı hâksâr: Aşağı görülen düşman kâfirler / Makdûr: Güç yettiği kadar, imkân dâhilinde / Mazarrat: Zarar, ziyan / Mukayyed: Bağlı, yükümlü / Mücrim: Suçlu kimse / Müncer olmak: Sonuçlanmak, varmak / Müretteb: Düzenlenmiş, hazırlanmış / Müstevlî: Ele geçiren, istila eden / Müşârun-ileyh: Adı geçen kişi / Ref‘: Ortadan kaldırma / Serdâr: Ordu kumandanı / Südde-i sa‘âdet: Padişahın sarayı, huzur kapısı / Tenebbüh: Uyarma, dikkatini çekme / Vusûl Bulmak: Ulaşmak, varmak / Yerağ: Silah ve savaş araçları / Zu‘amâ: Tımarlı sipahilerin ileri gelenleri

Dergiyi takip edenler, yazmanın da zevkine ulaşıyorlar. Her ay ilerlediğinizi sizler de fark ediyorsunuz. Her işte olduğu gibi, bu işte de bizzat kendimizin gayret göstermesi önemli olacaktır.Yol MedeniyettirYol, bir cemiyetin sadece maddi değil, içtimai ve iktisadi manada da dünyaya açılan kapısıdır; bu sebeple “yol medeniyettir” ifadesi, terakkinin en müşahhas nişanesini ortaya koyar. Münakale imkanlarının bulunmadığı bir yerde ticari faaliyetten, maarif ve sıhhat hizmetlerinin her ferde ulaştırılmasından yahut kültürel bir alışverişten bahsetmek gayrikabildir. Bir beldeye yolun gitmesi, oranın ticaret ağlarına dahil olması, fikirlerin serbestçe dolaşması ve devletin şefkatli elinin en ücra köşelere kadar uzanması demektir. Tarih boyunca büyük imparatorluklar ve kudretli devletler, tesis ettikleri ulaşım ağlarıyla toplumsal vahdeti ve kalkınmayı temin etmiş; böylece yolu sadece bir geçiş güzergahı değil, bir refah seviyesi ve medeniyet alameti haline getirmişlerdir. Ç Ö Z Ü M

Bu sayımızda öğrendiğimiz harflerden “ی” (Ye)’nin diğer harflerle birlikte nasıl yazılacağını göreceğiz. Harfleri yazarken, daha önce öğrendiğimiz başlama ve bitiş şekillerini unutmayalım.

بوراده  عَرَفَه  كیجه سی طوپلر آتيلمدي، مناره لر قنديللرله  طوناتيلمدي، جامع میدانلرنده  بیڭلرجه  قويونلر، يوڭلري بویانمش، بوينوزلري یالدیزلانمش قوچلر صاتيلمدي، شكرجي دكّانلری قادین اركك، چولوق چوجقله  محاصره  ايديلمدي. یارین قربان بایرامی اولدیغنی پترسبورغ بیلمییور ياخود بیلسه  ده  اهمّیت ويرمييوردي. پ ايته سرسبورك؛ كنیش، ضیایه  باتمش جادّه لري، قوش كبی اوچان تراموايلريله  آری قوغاني كبی ويزيلدايان قهوه  و لوقانطه لريله  اوڭلرینه  كوز قاماشدیران آیدینلق سریلمش، حسابسز فايطونلر طوپلانمش تيياترولريله  سيركلريله  معتاد حیاتنی ياشادي. اوتوز بیڭ مسلمان، پترسبوركڭ ایكی میلیون اهالیسی آراسنده  غائب اولمش گبيدي. فقط صباحلین اركندن پترسبوركڭ منظره سی دگيشدي. آلافرانغه  ساعت بش صولرنده  پ ايته سربوركڭ پك چوق صوقاقلري مسلمانله  طولدي. درت بر اطرافندن شهرڭ مركزی برقاچ نقطه سنه  صباحڭ تنهالغنده  تكرلك سسلری پك اوزاقلره  عكس ایدن آرابه لرله  مسلمانلر طوپلانييورلردي. بر ایكی ساعت ظرفنده ، دون كیجه  ایچنده  ارییوب غائب اولديغمز صوقاقلر تمام بزم المزه  گچمشدي. بز صوقاقلرڭ صاحبی اولدق، اويويان پترسبوركه  بو صباح حیاتی بز ويردك. آرابه مز پ ايته سربوركڭ اڭ بیوك صالونلرندن بریسنڭ مطنطن قاپوسی اوڭنده  طوردیغی زمان قولاقلریمزه  حضرت ابراهیمڭ قونوشدیغی عربجه  سسلر چارپييوردي. بو سسلر دون كیجه دن یورولوب اويومش پترسبوركڭ اوستنه  ”حيّ عالة الصلاح، ال صلاتي خيرڭ مينة النوم“ دییه  ندا ايدييوردي.صالونه  گيردك. دون كیجه  یا بر بالو ویریلمش ياخود بر قونسر ديڭلنمش بو قوجه مان صالونده  شیمدی والس و صونات سسلری یرینه  ”الله  اكبر“ صداسی قائم اولمشدي. یگرمی اوتوز دقیقه  ایچنده  دڭز قدر كنیش صالون اوچ درت بیڭ اهلِ اسلامله  طولدي. بونلر آراسنده  كیملر یوقدی؟ تجّار، حنكيرمه ڭلي لوقانطه جي، قفقاسلي گنه رال، پنزالي قاپوجی، قيريملي میرزا، عثمانلی سفارت كاتبی… بونلر هپسی بوراده  طوپلانمشلر، یوزلرینی پك اوزاق بر نقطه یه  ابراهیم بابانڭ اوغلی اسماعيلله  بنا ایتدكلری ”كعبه “یه  طوغری چويرمشلردي. نظرلرڭ بویله  بر نقطه ده  تلاقيسي قلبلری ده  برلشديرمشدي. ایشته ، امام افندی منبرده ، خطبه  باشلاندي. امام افندی جهلمزی و اخلاقجه  ضعفمزی و بونلرڭ وخیم نتیجه سی اولان حليمزي جماعتڭ آڭلادیغی بر دیلله ، شمال توركجه سيله  طوغری و آجی آڭلاتييوردي. الله حضورنده  حقیقتی كوره جك، تصدیق ایده جك قدر قلبلری اينجلمش بو بیڭلرجه  مسلمانلر امام افندینڭ حقلی اعطاپلرندن متأثّر اولديلر. شیمدی بتون صالون چوجق كبی هيچقيره  هيچقيره  آغلایور؛ اختیارلر، كنچلر، فقیرلر، زنكینلر، قاپيجيلر، گنه راللر هپسی آغلييور. بر طرفدن وعظ اولونوركن دیگر طرفدن ده  مسلمان كنچلری بو سنه  روسیه نڭ مسلمانلرله  مسكون ولايتلريني استیلا ایدن قحطلغه  قارشو اوفاجق بر علاج، قحطلغه  اوغرایان قرداشلرینه  جزؤيجه  یاردیم اولسون ایچون اعانه  طوپلييورلردي. صوڭره  مسلمان مبعوثلر ده  بو اعانه  ایشنه  اشتراك ایتدیلر وعظ بیتنجه یه  قدر یوز لیره یه  یاقین اعانه  جمع اولوندي. بایرام نمازینی قیلوب بیتیردكدن صوڭره  بايراملاشمه لره ، زيارتلره  باشلاندي. بن ده  بيلدكلريمه ، طانيديقلريمه  گيتدم. همن هر اوده  بحث دونوب طولاشوب استانبول احوالنه ، طرابلس غرب محاربه سينه  گلييوردى. برقاچ آی اوّل استانبولده  بولونمش اولدیغمدن بڭا متّصل سؤآللر صورويورلردي.آقشام اولدی، پترسبوركڭ عالی مكتبلرنده  اوقویان مسلمان طلبه  و طلبات؛ روسیه نڭ هر طرفندن پايتخته  طوپلانمش دوقتور، آووقات، محرّر، مخابر، رسّام كبی منوّر طبقه دن مسلمانلر، بایرام مناسبتیله  محترم بر ذاتڭ صالوننده  طوپلاناجقلردي. بنی ده  دعوت ايتديلر. صباحدن بَرٰی بيتوب توكنمك بیلمه ین سؤآللردن يورولمش و ئوركمش اولدیغم حالده  یینه  گيتدم.ییمگڭ صوڭنه  طوغری برقاچ نطق سويلندي. مسافرلردن بریسی آیاغه  قالقارق، ”افندیلر، بوكون بز بوراده  سوسلی و صيجاجق اوطه ده  طوقلقلي و طاتلی ییمكلرله  قارنمزي فضله سیله  طويوروركن بزم دینداش و نسلداشلريمز طرابلسگارپڭ آجی روزگاری، ايليگه  ایشله ین یاغموری آلتنده  یاری آچ بر حالده  كندیلرندن قات قات قوّتلی ایتالیان عسكرینه  قارشو مملكتلرینی مدافعه  ايدييورلر. اونلرڭ غلبه سی حقّڭ غلبه سی ديمكدر.بو قیصه  نطق، اوزون اوزون آلقيشلاندي. بو آلقیش كسیلیر كسیلمز مسافرلر ایچنده  بولونان بر عثمانلی توركي آیاغه  قالقوب اوّلكی حطيبه  تشكّر ایتدی، شدّت و حرارتله  آلقيشلاندي. صوڭره  برقاچ نطق داها ایراد اولوندي. خطيبلردن بریسنڭ تكلیفی اوزرینه  روسیه ده كی بتون تورك كنچلرینڭ معنوي استادلري اولان اسماعیل بگ غصبيرڭسكييه  بایرام تبریك ایدیله رك و بو اثناده  خسته لغی خبر آلینان كنچ ملّی شاعر عبد الله افندی طوقه يه  خاطری صورولراق تلغرافنامه لر چكمك قرارلاشديريلدي. ییمك، نطقلر مصاحبه لر ایله  تا صباحه ، آلافرانغه  ساعت درده  قدر سوردي. و ایشته  بیوك روسيه  ايمپاراطورلغي پايتختنده  مسلمانلرڭ قربان بايرام اليڭ ایلك كونی كچمش اولدي. ( تورك یوردی ١. جلد ١٣٢٧-١٣٢٨، طنين مطبعه سی، استانبول)Burada Arefe gecesi toplar atılmadı, minareler kandillerle donatılmadı, cami meydanlarında binlerce koyunlar, yünleri boyanmış, boynuzları yaldızlanmış koçlar satılmadı, şekerci dükkanları kadın erkek, çoluk çocukla muhasara edilmedi. Yarın Kurban Bayramı olduğunu Petersburg bilmiyor yahut bilse de ehemmiyet vermiyordu. Petesrsburg; geniş, ziyaya batmış caddeleri, kuş gibi uçan tramvaylarıyla arı kovanı gibi vızıldayan kahve ve lokantalarıyla önlerine göz kamaştıran aydınlık serilmiş, hesapsız faytonlar toplanmış tiyatrolarıyla sirkleriyle mutad hayatını yaşadı. Otuz bin Müslüman, Petersburg’un iki milyon ahalisi arasında kaybolmuş gibiydi. Fakat sabahleyin erkenden Petersburg’un manzarası değişti. Alafranga saat beş sularında Petesrburg’un pek çok sokakları Müslümanla doldu. Dört bir etrafından şehrin merkezi birkaç noktasına sabahın tenhalığında tekerlek sesleri pek uzaklara akseden arabalarla Müslümanlar toplanıyorlardı. Bir iki saat zarfında, dün gece içinde eriyip kaybolduğumuz sokaklar tamam bizim elimize geçmişti. Biz sokakların sahibi olduk, uyuyan Petersburg’a bu sabah hayatı biz verdik. Arabamız Petesrburg’un en büyük salonlarından birisinin mutantan kapısı önünde durduğu zaman kulaklarımıza Hazret-i İbrahim’in konuştuğu Arapça sesler çarpıyordu. Bu sesler dün geceden yorulup uyumuş Petersburg’un üstüne “Hayye Ale’s-salâh, Es-Salâtü hayrun mine’n-nevm” diye nida ediyordu.Salona girdik. Dün gece ya bir balo verilmiş yahut bir konser dinlenmiş bu kocaman salonda şimdi vals ve sonat sesleri yerine “Allahu ekber” sadası kaim olmuştu. Yirmi otuz dakika içinde deniz kadar geniş salon üç dört bin ehl-i İslam’la doldu. Bunlar arasında kimler yoktu? Tüccar, Hankirmenli lokantacı, Kafkaslı general, Penzâlı kapıcı, Kırımlı mirza, Osmanlı sefaret kâtibi… Bunlar hepsi burada toplanmışlar, yüzlerini pek uzak bir noktaya İbrahim Baba’nın oğlu İsmail’le bina ettikleri “Ka’be”ye doğru çevirmişlerdi. Nazarların böyle bir noktada telakisi kalpleri de birleştirmişti. İşte, imam efendi minberde, hutbe başlandı. İmam efendi cehlimizi ve ahlakça zaafımızı ve bunların vahim neticesi olan halimizi cemaatin anladığı bir dille, şimal Türkçesiyle doğru ve acı anlatıyordu. Allah huzurunda hakikati görecek, tasdik edecek kadar kalpleri incelmiş bu binlerce Müslümanlar imam efendinin haklı itaplarından müteessir oldular. Şimdi bütün salon çocuk gibi hıçkıra hıçkıra ağlıyor; ihtiyarlar, gençler, fakirler, zenginler, kapıcılar, generaller hepsi ağlıyor. Bir taraftan vaaz olunurken diğer taraftan da Müslüman gençleri bu sene Rusya’nın Müslümanlarla meskûn vilayetlerini istila eden kahtlığa karşı ufacık bir ilaç, kahtlığa uğrayan kardeşlerine cüzice yardım olsun için iane topluyorlardı. Sonra Müslüman mebuslar da bu iane işine iştirak ettiler vaaz bitinceye kadar yüz liraya yakın iane cem olundu. Bayram namazını kılıp bitirdikten sonra bayramlaşmalara, ziyaretlere başlandı. Ben de bildiklerime, tanıdıklarıma gittim. Hemen her evde bahis dönüp dolaşıp İstanbul ahvaline, Trablusgarp Muharebesi’ne geliyordu. Birkaç ay evvel İstanbul’da bulunmuş olduğumdan bana muttasıl sualler soruyorlardı.Akşam oldu, Petersburg’un âlî mekteplerinde okuyan Müslüman talebe ve talebât; Rusya’nın her tarafından payitahta toplanmış doktor, avukat, muharrir, muhabir, ressam gibi münevver tabakadan Müslümanlar, bayram münasebetiyle muhterem bir zatın salonunda toplanacaklardı. Beni de davet ettiler. Sabahtan beri bitip tükenmek bilmeyen suallerden yorulmuş ve ürkmüş olduğum halde yine gittim.Yemeğin sonuna doğru birkaç nutuk söylendi. Misafirlerden birisi ayağa kalkarak, “Efendiler, bugün biz burada süslü ve sıcacık odada tokluklu ve tatlı yemeklerle karnımızı fazlasıyla doyururken bizim dindaş ve nesildaşlarımız Trablusgarp’ın acı rüzgârı, iliğe işleyen yağmuru altında yarı aç bir halde kendilerinden kat kat kuvvetli İtalyan askerine karşı memleketlerini müdafaa ediyorlar. Onların galebesi hakkın galebesi demektir.Bu kısa nutuk, uzun uzun alkışlandı. Bu alkış kesilir kesilmez misafirler içinde bulunan bir Osmanlı Türkü ayağa kalkıp evvelki hatibe teşekkür etti, şiddet ve hararetle alkışlandı. Sonra birkaç nutuk daha irad olundu. Hatiplerden birisinin teklifi üzerine Rusya’daki bütün Türk gençlerinin manevi üstatları olan İsmail Bey Gaspırinski’ye bayram tebrik edilerek ve bu esnada hastalığı haber alınan genç milli şair Abdullah Efendi Tokay’a hatırı sorularak telgrafnameler çekmek kararlaştırıldı. Yemek, nutuklar musahabeler ile ta sabaha, alafranga saat dörde kadar sürdü. Ve işte büyük Rusya İmparatorluğu payitahtında Müslümanların Kurban Bayramı’nın ilk günü geçmiş oldu. (Türk Yurdu 1. Cilt 1327-1328, Tanin Matbaası, İstanbul)*Petersburg, 26 Teşrin-i Sani 1911, Mansur

آقخان كروانسرایی، دڭزلی ايلمزڭ پاموق قلعه  ایلچه سنه  باغلی آقخان محله سنده ، دڭزلی-آفیون قره حصار-آنقره  قره یولی أوزرنده  یر آلان، آناطولی سلچوقلی دونمنڭ هم معماری هم ده  تجاری باقیمدن دقّت چكن یاپیلرندن بریدر. ١٣نجي یوز ییلده ، ١٢٥٣-١٢٥٤ ییللرنده  ٢نجي عزّالدین كیكاوس دورنده  انشا ایدیلن بو كروانسرای، یالڭزجه  بر قوناقلامه  مكانی دگل؛ عین زمانده  دونمڭ تجارت، كوگنلك و صوسیال حیاتنی یانسیتان چوق یوڭلی بر مركزدر.آقخانی بڭزرلرندن آییران اڭ بلیركین أوزللك، آدینی ده  آلدیغی آق مرمر قاپلامه لریدر. كونش ایشیغیله  برلكده  پارلایان بو بیاض یوزی، یاپی یه  هم استه تیك هم ده  سمبوليك بر كیملك قزاندیرمش، یوز ییللر بوینجه  “آقخان” آدیله  آڭیلمه سنه  وسیله  اولمشدر. أوزللكله  آولی كیریشنده كی كوركملی تاج قاپی، سلچوقلی طاش ایشجیلگنڭ ظرافتنی و اینجه لگنی اورته یه  قویار. بو قاپی أوزرنده كی موتیفلر، دونمڭ صنعت آڭلایشنڭ نه  دڭلی كلیشمش اولدیغنی كوستریركن؛ كوگرجین فیكورلری و آسلان باشی شكلنده كی قونصوللر، كروانسرای معماریسنده  نادر كورولن دتایلر اولارق دقّت چكر.معماری آچیدن آقخان، قلاسیك سلچوقلی كروانسرای پلان شماسنی یاڭسیتیر: كنیش بر آولی، قپالی مكانلر و خدمت آلانلریله  بتونجول بر یاپی عرض ایدر. بو پلانلامه ، ساده جه  قوناقلامه  احتیاجنی قارشیلامق ایچون دگل؛ تجارت ماللرینڭ قورونمسی، یولجیلرڭ كوگنلگنڭ صاغلانمسی و عبادت كبی كونلك احتیاجلرڭ قارشیلانمسی ایچون ده  دوشونولمشدر. بو یوڭیله  كروانسرایلر، كونمزڭ اوتل، قلعه  و تجارت مركزلرینڭ فونقسییونلرینی بر آراده  باریندیران قومپلكس یاپیلر اولارق دگرلندیریله بیلیر.تاریخی آچیدن باقیلدیغنده  آقخان، ایپك یولی أوزرنده  ستراتژیك بر نقطه ده  یر آلمسی سببیله  بویوك بر أونمه  صاحبدر. طوغودن كلن تجّارلر ایچون اكه  لیمانلرینه  اولاشمادن أوڭجه كی صوڭ أونملی قوناقلامه  طوراقلرندن بری اولمسی، بورایی ساده جه  بر موله  نقطه سی دگل؛ عین زمانده  تجارتڭ یوڭلندیریلدیگی، بیلكینڭ پایلاشیلدیغی و كوگنلگڭ صاغلاندیغی بر مركز حالنه  كتیرمشدر. بو یوڭیله  آقخان، یوللرڭ كسیشدیگی بر دوگوم نقطه سی اولارق، اقونومیك و صوسیال حركتلیلگڭ أونملی بر پارچه سی اولمشدر.بوكون آقخان كروانسرایی، هم سلچوقلی معماریسنڭ اینجه لكلرینی كوزلر أوڭنه  سرن بر یاپی هم ده  آناطولینڭ تجارت تاریخنه  ایشیق طوتان أونملی بر میراث اولارق دگرلندیریلمكده در. نیته كیم “سلچوقلی كروانسرایلری دڭزلی-طوغو بایزید كذركاهی” قاپسامنده  UNESCO دنیا میراث لیسته سنه  آدای كوستریلمسی ده  بو تاریخی و كولتورل دگرڭ اولوسلر آراسی أولچكده  تسجیللنمه  سورجنی افاده  ایتمكده در.قیصه جه سی آقخان، طاش و خرجدن عبارت بر یاپی اولمه نڭ أوته سنده ؛ تجارتڭ، صنعتڭ و مدنیتڭ كسیشدیگی بر طوراق اولارق، كچمشدن كونمزه  اوزانان كوچلی بر حافظه یی تمثیل ایتمكده در.Akhan Kervansarayı, Denizli ilimizin Pamukkale ilçesine bağlı Akhan Mahallesi’nde, Denizli–Afyonkarahisar–Ankara karayolu üzerinde yer alan, Anadolu Selçuklu döneminin hem mimarî hem de ticari bakımdan dikkat çeken yapılarından biridir. 13. yüzyılda, 1253–1254 yıllarında 2. İzzettin Keykavus devrinde inşa edilen bu kervansaray, yalnızca bir konaklama mekânı değil; aynı zamanda dönemin ticaret, güvenlik ve sosyal hayatını yansıtan çok yönlü bir merkezdir.Akhan’ı benzerlerinden ayıran en belirgin özellik, adını da aldığı ak mermer kaplamalarıdır. Güneş ışığıyla birlikte parlayan bu beyaz yüzey, yapıya hem estetik hem de sembolik bir kimlik kazandırmış, yüzyıllar boyunca “Akhan” adıyla anılmasına vesile olmuştur. Özellikle avlu girişindeki görkemli taç kapı, Selçuklu taş işçiliğinin zarafetini ve inceliğini ortaya koyar. Bu kapı üzerindeki motifler, dönemin sanat anlayışının ne denli gelişmiş olduğunu gösterirken; güvercin figürleri ve aslan başı şeklindeki konsollar, kervansaray mimarisinde nadir görülen detaylar olarak dikkat çeker.Mimari açıdan Akhan, klasik Selçuklu kervansaray plan şemasını yansıtır: geniş bir avlu, kapalı mekânlar ve hizmet alanlarıyla bütüncül bir yapı arz eder. Bu planlama, sadece konaklama ihtiyacını karşılamak için değil; ticaret mallarının korunması, yolcuların güvenliğinin sağlanması ve ibadet gibi günlük ihtiyaçların karşılanması için de düşünülmüştür. Bu yönüyle kervansaraylar, günümüzün otel, kale ve ticaret merkezlerinin fonksiyonlarını bir arada barındıran kompleks yapılar olarak değerlendirilebilir.Tarihî açıdan bakıldığında Akhan, İpek Yolu üzerinde stratejik bir noktada yer alması sebebiyle büyük bir öneme sahiptir. Doğudan gelen tüccarlar için Ege limanlarına ulaşmadan önceki son önemli konaklama duraklarından biri olması, burayı sadece bir mola noktası değil; aynı zamanda ticaretin yönlendirildiği, bilginin paylaşıldığı ve güvenliğin sağlandığı bir merkez hâline getirmiştir. Bu yönüyle Akhan, yolların kesiştiği bir düğüm noktası olarak, ekonomik ve sosyal hareketliliğin önemli bir parçası olmuştur.Bugün Akhan Kervansarayı, hem Selçuklu mimarisinin inceliklerini gözler önüne seren bir yapı hem de Anadolu’nun ticaret tarihine ışık tutan önemli bir miras olarak değerlendirilmektedir. Nitekim “Selçuklu Kervansarayları Denizli–Doğubayazıt Güzergâhı” kapsamında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne aday gösterilmesi de bu tarihî ve kültürel değerin uluslararası ölçekte tescillenme sürecini ifade etmektedir.Kısacası Akhan, taş ve harçtan ibaret bir yapı olmanın ötesinde; ticaretin, sanatın ve medeniyetin kesiştiği bir durak olarak, geçmişten günümüze uzanan güçlü bir hafızayı temsil etmektedir.

M. Arif Hilmi Efendi KabriYâ HûSudûr-ı ‘ızam-ı zevi’l-ihtirâmdanVe muhakkıkîn ‘ulemâsı benamdan sâbıkâİstanbul Kadısı merhûm ve mağfurEl-muhtâc ilâ rahmet-i Rabbihi’l-GafûrMuhammed Arif Hilmi EfendiHazretlerinin kabr-i şerîfleridirMüddet-i ‘ömrü 6 şehr 74 seneTarih-i vefatı3 Ramazan 1382 leyle-i PazarKELİMELER:Sudûr-ı ‘ızâm: büyük vezirler, devletin en üst rütbeli idarecilerizevi’l-ihtirâm: hürmete layık kimselermuhakkıkîn ‘ulemâsı: tahkik ehli, derin araştırma ve kesin bilgi sahibi âlimlerbenâm: tanınmış, meşhur, şöhret sahibisâbıkâ: daha önce, evvelcemerhûm ve mağfur: rahmete kavuşmuş ve günahları bağışlanmışel-muhtâc ilâ rahmet-i Rabbihi’l-Gafûr: çok bağışlayıcı olan Rabb’inin rahmetine muhtaç olankabr-i şerîf: mübarek kabirmüddet-i ‘ömr: ömür süresi, yaşadığı zaman dilimişehr: ay (zaman birimi olarak)tarih-i vefat: ölüm tarihileyle-i Pazar: Pazar gecesiSa‘dî’ye Ait DörtlükEy mahrem-i bî-müşterek-i kurb-ı HudâDilden eserin itmesün Allâh cüdâHer zerre-i hâk-i kadem-i hazretineCânım da fedâ, ten de fedâ, ben de fedâKetebehü Yâsârîzâde gaferallâhKELİMELER:mahrem-i bî-müşterek-i kurb-ı Hudâ: Allah’a yakınlıkta eşi ve benzeri olmayan sırdaşmahrem: sırdaş, yakın kimsebî-müşterek: ortağı olmayan, eşsizkurb-ı Hudâ: Allah’a yakınlıkeser: iz, tesircüdâ: ayrı, uzakzerre-i hâk-i kadem-i hazret: zatının ayağının toprağının en küçük zerresizerre: en küçük parçahâk-i kadem: ayak toprağı (hürmet ifadesi)fedâ: uğruna verme, kurban etmeketebehü: bunu yazdıgaferallâh: Allah affetsinMezar TaşıHüve’l-Hallâku’l-BâkîTarîkat-ı Nakşibendiyye meşâyihindenAbdurrahmân Ali Osman Efendi’ninmahdûmu merhûm ve mağfûrun lehel-Hâc Mehmed Necmeddin BeşikçiEfendi’nin rûhuhiçün el-FâtihaVelâdeti:1329 / 1921 Vefâtı:1397 / 1977KELİMELER:Hüve’l-Hallâku’l-Bâkî: yoktan var eden ve baki olan (Allah) / Tarîkat-ı Nakşibendiyye: Nakşibendî tarikatı / meşâyih: şeyhler, tarikat büyükleri / mahdûm: oğul, evlat / merhûm: rahmet olunmuş, vefat etmiş / mağfûrun leh: Allah tarafından bağışlanmış / el-Hâc: hac farizasını yerine getirmiş kimse / velâdet: doğum / vefât: ölüm

توبە ایدن كنچلرمعروف كرهی حضرتلری، بر كون طلبەلریلە دجلە كنارندەكی خرمالقدە صحبت ایدییوردی. بو صیرەدە نهردەكی بر قاییقدە بولونان كنچلر، ایچكی ایچوب شرقی سویلەمەیە باشلادیلر. بر سورە صوڭرە طاشقینلقلری آرتدی، نعرەلر آتمەیە باشلادیلر.شماتەدن طولایی درس یاپیلاماز حالە كلنجە معروف كرهی حضرتلری اللرینی آچارق كنچلرڭ اصلاحی ایچون دعا ایتدی: ”ای ربّم! سن بو قوللریڭی دنیادە نشئەلندیردیگڭ كبی آخرتدە دە نشئەلندیر. اونلرە هدایت و استقامت نصیب ایلە “!بو صیرەدە قاییقدەكی كنچلردن بری صحبتی فرق ایتدی و آرقداشلرینی اویاردی. كنچلر، صحبت حلقەسنی كورنجە طوپارلاندیلر. اوتانچ دویارق سازلرینی قیردیلر، ایچكی دستیلرینی صویە آتدیلر. آردندن ساحلە چیقارق حضرتڭ اللرینە صاریلدیلر. او كوندن صوڭرە دە صحبتڭ مداوملرندن اولدیلر.Tevbe Eden GençlerMa‘rûf-ı Kerhî Hazretleri, bir gün talebeleriyle Dicle kenarındaki hurmalıkta sohbet ediyordu. Bu sırada nehirdeki bir kayıkta bulunan gençler, içki içip şarkı söylemeye başladılar. Bir süre sonra taşkınlıkları arttı, naralar atmaya başladılar.Şamatadan dolayı ders yapılamaz hâle gelince Ma‘rûf-ı Kerhî Hazretleri ellerini açarak gençlerin ıslahı için dua etti: “Ey Rabbim! Sen bu kullarını dünyada neşelendirdiğin gibi ahirette de neşelendir. Onlara hidayet ve istikamet nasip eyle!”Bu sırada kayıktaki gençlerden biri sohbeti fark etti ve arkadaşlarını uyardı. Gençler, sohbet halkasını görünce toparlandılar. Utanç duyarak sazlarını kırdılar, içki testilerini suya attılar. Ardından sahile çıkarak Hazretin ellerine sarıldılar. O günden sonra da sohbetin müdavimlerinden oldular.حضرت عمر و روما ایلچیسیروما ایمپاراطورينڭ سلامنی و هدیەلرینی حضرت عمرە صونمق أوزرە بر ایلچی مدینەیە كلیر. خلیفە حضرت عمرڭ سراینی صوردیغندە، كندیسنە ”خلیفەنڭ سرایی یوقدر.“ دینیر.بر قادین، ”خلیفە، شو خرما آغاچلرینڭ آلتندە یاتان كیشیدر.“ دییەرك حضرت عمری اشارت ایدر. ایلچی، اویومقدە اولان حضرت عمرڭ اطرافندە هیچ بر قورومە اولمادیغنی و یانندە سلاح بولونمدیغنی كورنجە حیرتلر ایچندە قالیر و اویانمەسنی بكلر.حضرت عمر اویاننجە ایلچی، كندیسنی حرمتلە سلاملار و شویلە دیر: ”ای خلیفە! سن عادل اولدیغڭ ایچون تهلكەلرە قارشی كوگن ایچندەسڭ و ایستەدیگڭ یردە راحتجە اویویابیلییورسڭ. بزم یوڭتیجیلریمز ایسە ظلم ايتدیلر؛ بو یوزدن كندیلرینی قورومق ایچون قلعەلرە و اوردولرە محتاج اولدیلر.“Hazret-i Ömer ve Roma ElçisiRoma İmparatoru’nun selamını ve hediyelerini Hazret-i Ömer’e sunmak üzere bir elçi Medine’ye gelir. Halife Hazret-i Ömer’in sarayını sorduğunda, kendisine “Halife’nin sarayı yoktur.” denir.Bir kadın, “Halife, şu hurma ağaçlarının altında yatan kişidir.” diyerek Hazret-i Ömer’i işaret eder. Elçi, uyumakta olan Hazret-i Ömer’in etrafında hiçbir koruma olmadığını ve yanında silah bulunmadığını görünce hayretler içinde kalır ve uyanmasını bekler.Hazret-i Ömer uyanınca elçi, kendisini hürmetle selamlar ve şöyle der: “Ey Halife! Sen adil olduğun için tehlikelere karşı güven içindesin ve istediğin yerde rahatça uyuyabiliyorsun. Bizim yöneticilerimiz ise zulmettiler; bu yüzden kendilerini korumak için kalelere ve ordulara muhtaç oldular.”سیّدة نفیسە حضرتلریسیّدة نفیسە حضرتلری، عائلەسیلە برلكدە مصرە كیتمك أوزرە مدینەدن آیریلدی. كلیشلرینی خبر آلان خلق، یوللرە دوكولەرك كندیلرینی قارشیلادی و بویوك حرمت كوستردی. هركس اونلری أوندە مسافر ایتمك ایستییوردی.صوڭندە عبد اللّٰهِ  جسّاس آدندە بر ولینڭ قوللانیلمایان بوش أوینە یرلشدیلر. قیصە سورەدە مصرڭ هر طرفندن انسانلر زیارتە كلمەیە باشلادی. زیارتلرڭ آرتمسی أوزرینە، عبادتنە انكل اولاجغی اندیشەسیلە تكرار مدینەیە دونمەیی دوشوندی.مصرلیلر، پیغمبر طورونی اولان بویلە مبارك بر خانمڭ آیریلمەسنی ایستەمدیلر و طورومی مصر اميرینە بیلدیردیلر. امير، سیّدة نفیسەنڭ یاننە كلەرك آیریلمە سببنی صوردی. سیّدة نفیسە شویلە دیدی: ”مصردە قالمق ایستییورم؛ فقط زیارتجیلرم چوق فضلە. بن ضعیف بر كیمسەیم، أوم دە طاردر. بو مشغولیت عبادتمە مانع اولویور.“بونڭ أوزرینە امير، ”شخصمە عائد كنیش بر أوم وار. اونی سزە هدیە ایدییورم، لطفًا قبول ایدیڭز.“ دیدی. سیّدة نفیسە بو تكلیفی قبول ایتدی؛ آنجق یالڭزجە چهارشنبە و جمعه ایرتەسی كونلری زیارت ایدیلمسی شرطیلە مصردە قالمەیی قبول ایتدی.Seyyidet Nefise HazretleriSeyyidet Nefise Hazretleri, ailesiyle birlikte Mısır’a gitmek üzere Medine’den ayrıldı. Gelişlerini haber alan halk, yollara dökülerek kendilerini karşıladı ve büyük hürmet gösterdi. Herkes onları evinde misafir etmek istiyordu.Sonunda Abdullah-ı Cessâs adında bir velinin kullanılmayan boş evine yerleştiler. Kısa sürede Mısır’ın her tarafından insanlar ziyarete gelmeye başladı. Ziyaretlerin artması üzerine, ibadetine engel olacağı endişesiyle tekrar Medine’ye dönmeyi düşündü.Mısırlılar, Peygamber torunu olan böyle mübarek bir hanımın ayrılmasını istemediler ve durumu Mısır emirine bildirdiler. Emir, Seyyidet Nefise’nin yanına gelerek ayrılma sebebini sordu. Seyyidet Nefise şöyle dedi: “Mısır’da kalmak istiyorum; fakat ziyaretçilerim çok fazla. Ben zayıf bir kimseyim, evim de dardır. Bu meşguliyet ibadetime mâni oluyor.”Bunun üzerine emir, “Şahsıma ait geniş bir evim var. Onu size hediye ediyorum, lütfen kabul ediniz.” dedi. Seyyidet Nefise bu teklifi kabul etti; ancak yalnızca çarşamba ve cumartesi günleri ziyaret edilmesi şartıyla Mısır’da kalmayı kabul etti.دلینن طولومبەلراب الوفا حضرتلرینڭ كوچك بر اوغلی واردی. چوجق، صوجولارڭ یولونی كوزلر؛ آرقەدن یاقلاشارق صیرتلرندە طاشیدقلری قربەلری الندەكی چاقیلە دلەردی. صو، قربەدن یاواش یاواش آقوب كیدردی.محلەیە كلن بر سقا دە بو طورومدن نصیبنی آلییوردی. آدم صبر ایدر، چوجغی ایقاظ ایدر، قیزار؛ فقط چوجق بو داورانیشندن بر تورلی واز كچمزدی. بونڭ أوزرینە آدم، اب الوفا حضرتلرینڭ حضورینە چیقارق طورومی آڭلاتدی.اب الوفا حضرتلری بو طورومە چوق شاشیردی. ضرر كورن قربەلرڭ بدلنی فضلەسیلە أودەدی و صوجیدن حلاللك آلدی. آردندن خانمنڭ یاننە كیدرەك مسئلەیی قونوشدی. سببی أوزرینە دوشوندیلر، فقط بر صوڭوجە وارامدیلر.صباحە قارشی خانمی بر شی خاطرلادی و شویلە دیدی: ”افندیم، چوجغمزە حاملەیدم. قیز قرداشم بر یرە اوغرایاجقدی، سپتنی بزم اوە بیراقمشدی. سپتڭ ایچندە بر لیمون كوردم، جانم چكدی. قرداشمدن اذن آلمادن المدەكی ایگنەیلە لیمونی دلدم و ایگنەیە دگن لیمون صویڭی امدم. فقط قرداشم كلینجە سویلەمەیی اونوتدم. خطا بندە؛ حلاللك آلملیدم.“بونڭ أوزرینە اب الوفا حضرتلری، ”سنڭ ایگنەڭ بویومش، چوالدیز اولمش.“ دییەرك خانمنی قرداشندن حلاللك آلمەیە كوندردی. حلاللك آلیندیقدن صوڭرە چوجق دە كندیلگندن بو كوتو داورانیشنی ترك ایتدی.Delinen TulumbalarEbü’l-Vefâ Hazretleri’nin küçük bir oğlu vardı. Çocuk, sucuların yolunu gözler; arkadan yaklaşarak sırtlarında taşıdıkları kırbaları elindeki çakıyla delerdi. Su, kırbadan yavaş yavaş akıp giderdi.Mahalleye gelen bir saka da bu durumdan nasibini alıyordu. Adam sabreder, çocuğu ikaz eder, kızar; fakat çocuk bu davranışından bir türlü vazgeçmezdi. Bunun üzerine adam, Ebü’l-Vefâ Hazretleri’nin huzuruna çıkarak durumu anlattı.Ebü’l-Vefâ Hazretleri bu duruma çok şaşırdı. Zarar gören kırbaların bedelini fazlasıyla ödedi ve sucudan helallik aldı. Ardından hanımının yanına giderek meseleyi konuştu. Sebebi üzerine düşündüler, fakat bir sonuca varamadılar.Sabaha karşı hanımı bir şey hatırladı ve şöyle dedi: “Efendim, çocuğumuza hamileydim. Kız kardeşim bir yere uğrayacaktı, sepetini bizim eve bırakmıştı. Sepetin içinde bir limon gördüm, canım çekti. Kardeşimden izin almadan elimdeki iğneyle limonu deldim ve iğneye değen limon suyunu emdim. Fakat kardeşim gelince söylemeyi unuttum. Hata bende; helallik almalıydım.”Bunun üzerine Ebü’l-Vefâ Hazretleri, “Senin iğnen büyümüş, çuvaldız olmuş.” diyerek hanımını kardeşinden helallik almaya gönderdi. Helallik alındıktan sonra çocuk da kendiliğinden bu kötü davranışını terk etti.

Ç Ö Z Ü M