KÜLTÜR MİRASIMIZIN ANAHTARI: OSMANLICA

KÜLTÜR MİRASIMIZIN ANAHTARI: OSMANLICA

KÜLTÜR MİRASIMIZIN ANAHTARI: OSMANLICA

by Kasım 2016 0 comments

KÜLTÜR MİRASIMIZIN ANAHTARI: OSMANLICA

Ercan TÜRK | MEB Ortaöğretim Genel Müdürü

 

İnsanların birbirleriyle olan iletişimlerindeki en önemli vasıta olan dil, millî hafızanın, millî hatıranın, duyguların ve düşüncelerin, bütün maddi ve manevi değerlerin ortak hazinesi,  fikir dünyasının tezahürü, kültürün ise temel taşıdır. Bir milletin fertleri arasındaki ortak duygu ve düşünce akışı dil ile sağlanmaktadır. Kültür denilince ilk akla gelen dildir. Bu sebeple dil aynı zamanda bir kültür aktarıcısı, kültür taşıyıcısıdır. Bir milletin tarihi, coğrafyası, değer ölçütleri, ilmi, folkloru, edebiyatı, müziği, her türlü ortak değerleri yüzyılların süzgecinden süzüle süzüle kelimelerde sembolleşerek, dil hazinesine akıtılarak orada saklanmaktadır. Bireyler, kendi yaşadıkları toplumun ana dilini öğrenmenin yanı sıra geçmiş kültürün özelliklerini taşıyan dile de hâkim olmalıdırlar. Çünkü dil bir milletin ruhu, özü, hatırası ve hafızasıdır. Bu birikime sahip olmak kişiye ayrı bir değer katar. Ve ayrıca bu ruhu diri tutmak, millî hafızayı korumak o milleti oluşturan fertlerin de birincil görevi olmak durumundadır. Bu nedenle, kültürel değerlerimizle yabancılaşmamak, tarihimiz ile aramızdaki irtibatın kesilmemesi bakımından Osmanlı Türkçesinin öğrenilmesi önem kazanmakta, hatta elzem görülmektedir.

Türk milleti olarak kültürel değerlerimize bağlılığımız, millilik hususundaki hassasiyetimiz aşikârdır.  Bu taraftan bakıldığında, Türklerin yüzyıllar boyunca geliştirdikleri özgün bir dil olan Osmanlıca/Osmanlı Türkçesi, kültürel mirasın anlaşılmasında, gelecek nesillere aktarılmasında ve yaşatılmasında hayati bir önem taşımaktadır. “Osmanlı Devri Türkçesi” diye de ifade edebileceğimiz Osmanlı Türkçesi güneşin batmadığı topraklara sahip, üç kıtaya yayılan, yedi asır cihana hükmetmiş Osmanlı İmparatorluğu döneminde yaşayan Türkçenin Arap harfleriyle yazılmış hâlidir. Geçmişte kalan bir yazı ve konuşma dili değil, mevcut ve gelecek nesillerin tarih, kültür ve genel anlamda medeniyet tasavvurunun sağlıklı bir şekilde oluşmasında bir nevi kilit konumundadır.

Zira, geçmiş ile gelecek arasında sağlam bir köprü kurabilmenin ve geleceğe güvenle bakabilmenin yolu Osmanlıca okuyup anlayabilmekten geçer dersek abartmış olmayız. Ecdadımızın bin yıllık şerefli, şanlı tarih koridorundan bizlere armağan ettiği,  millî kültürümüzün temelini oluşturan sayısız güzide eserin hemen hemen tamamı Osmanlıca yazılmış değil midir? Cihan Padişahı Kanuni’nin Muhibbî mahlasıyla yazdığı ‘Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi / Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi’ beytinde;  devlet için halkın, sağlık için aldığımız nefes kadar önemli olduğuna vurgu yaparak, devletin hayatımızdaki nefes kadar önemli olduğunu ifade ettiği mısralardaki gerçek anlam ve manayı yorumlayabilmek için Osmanlı Türkçesi bilmek gerekmektedir.  Aynı şekilde, atiyi inşa edebilmek için maziyi iyi anlayabilmek ve anlatmak gerekir. Binlerce yıllık mazimizin, kadim medeniyetimizin ve büyük kültür mirasımızın anahtarı olan Osmanlıcanın öğrenilmesi, Osmanlı döneminde yazılmış eserlerin engin içeriğinin anlaşılmasında önem arz etmektedir.

Binlerce yıllık şanlı bir tarihin kültür mirasçıları olan çocuklarımızın ve gençlerimizin, atalarından miras kalmış bir kitabı veya belgeyi,  bir çeşme kitabesini, cami kubbesine işlenen bir duayı,  tarihî bir binada yazılı olan Osmanlıca bir metni vb. okuması, manasını anlaması; geçmişin ilim ve fikir dünyasını tanımasına, onda bulabileceği derinlik ve estetik zevkini yudumlamasına, toplumun dinî ve millî değerlerinin gelecek nesillere aktarılmasına, yaşatılmasına ve korunmasına katkı sağlayacağına inanıyorum.

Kültürün nesilden nesile aktarımı, devamı ve yaşatılması eğitim ve öğretim yolu ile gerçekleşmektedir. Millî, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerleri benimseyen, koruyan ve geliştiren gençler yetiştirmeyi hedefleyen Millî Eğitim Bakanlığı yeni neslin, ecdadı ile olan bağlarını güçlendirmek, Osmanlıcayı öğrencilere tanıtmak ve öğretmek amacıyla 2014-2015 eğitim-öğretim yılında Osmanlı Türkçesi dersinin Sosyal Bilimler Liselerinin 10, 11 ve 12. sınıflarında ortak ders olarak, Anadolu Liseleri, Fen Liseleri, Güzel Sanatlar Liseleri ile İmam Hatip Liselerinin 9, 10, 11 ve 12. sınıflarında ise seçmeli ders olarak okutulması kararı alınmış ve uygulamaya konulmuştur.  Osmanlı Türkçesi dersi, haftada iki ders saati olarak okutulmaktadır.

Osmanlı Türkçesi ders programında ise Türkçe’nin tarihî seyri içerisinde Osmanlı Türkçesinin yeri ve önemi, Osmanlıcanın birlik ve beraberliği sağlayan bir unsur olduğu, Türkçeyi doğru ve güzel kullanmadaki önemi, hat sanatı ve çeşitleri gibi konular yer almaktadır. Ayrıca program, öğrencilerin Osmanlı Türkçesi ürünlerini yerinde görmelerini sağlamak amacıyla okulların yakın çevrelerindeki arşiv, kütüphane, mezarlık, müze, cami ve çeşme gibi mekânlarda da uygulamalı eğitim yapmalarına imkân tanımaktadır.

Öğrencilerin yoğun ilgi gösterdiği Osmanlı Türkçesi dersi; 2014-2015 eğitim-öğretim yılında; 10. sınıflarda 1.990, 11. sınıflarda 1.987,  12. sınıflarda 1.677 olmak üzere toplam 5.654 öğrenci ortak ders olarak, 9. sınıflarda 6.331,  10. sınıflarda 36.739,  11. sınıflarda 19.968 ve 12. sınıflarda 402 olmak üzere toplam 69.094 öğrenci tarafından ise seçmeli ders olarak seçilmiş ve öğrenilmiştir.  Osmanlı Türkçesi dersi; 2015-2016 eğitim-öğretim yılında ise;  10. sınıflarda 2.879, 11. sınıflarda 1.741, 12. sınıflarda 1.527 olmak üzere toplam 6.147 öğrenci tarafından ortak ders olarak; 9. sınıflarda 12.823, 10. sınıflarda 66.002,  11. sınıflarda 23.529 ve 12. sınıflarda 37.208 olmak üzere toplamda 139.562 öğrenci tarafından seçmeli ders olarak seçilmiş ve okunmuştur.

Diğer yandan, Millî Eğitim Bakanlığı izni ya da işbirliği protokolleri ile Sivil Toplum Kuruluşlarının da bu konuda çalışmaları bulunmaktadır. Bir örnek olarak, 2014 yılında Millî Eğitim Bakanlığı ile Hayrat Vakfı arasında imzalanan işbirliği protokolü çerçevesinde Türkiye genelinde açılan Osmanlı Türkçesi kurslarına ilgi ve katılım yüksek olmuştur. Bu durum sevindiricidir. 2015 yılında 6.466 kurs açılmış, 175.743 kursiyer eğitim almıştır. Ayrıca, Bakanlığımızca yaygın eğitim faaliyetleri programı dâhilinde açılan Osmanlı Türkçesi kurslarına da vatandaşlarımız yoğun ilgi göstermekte ve katılım sağlamaktadır.

Eğitim kurumları ve eğitimciler olarak çocuklarımızın geleceği ve ülkemizin hayrına olacak bu konuda tarihî bir sorumluluğumuz vardır. Tarihini bilen ve anlayan, kültürünü özümsemiş, millî ve manevi değerlerle donanmış, geleceğini ümitle inşa edecek bir nesil için bin yıllık geçmişimizle buluşmamızda bir köprü olan Osmanlı Türkçesinin öğrenilmesi ve öğretilmesi amacıyla var olan programları geliştirerek uygulamayı yaygınlaştırmak ve sürekliliği sağlamak için çabalarımız artarak devam edecektir.

Özetle, Osmanlı Türkçesi dersi 2014-2015 eğitim-öğretim yılında 69.094 öğrenci tarafından, 2015-2016 eğitim-öğretim yılında ise % 114 artışla 145.859 öğrenci tarafından okunmuştur. Son iki öğretim yılına ait verilere bakıldığında Osmanlı Türkçesi dersini seçen öğrenci sayısında önemli bir artış olduğu görülmektedir. 2016-2017 eğitim-öğretim yılında da ortak ders olarak Osmanlı Türkçesi okuyacak öğrenci sayısı artacaktır. Anadolu Liseleri, Fen Liseleri, Güzel Sanatlar Liseleri ile İmam Hatip Liselerinde öğrenim gören öğrencilerden seçmeli ders olarak daha çok öğrencinin Osmanlı Türkçesi dersini seçmesi yönünde öğretmenlerimizin ve eğitim yöneticilerimizin bilgilendirmeleri, tavsiyeleri ve yönlendirmeleri bu bağlamdaki politikalarımızın amacına ulaşmasına katkı sağlayacaktır. Osmanlı Türkçesi dersini seçmeli olarak seçen ve okuyan öğrenci sayısının toplam ortaöğretim öğrenci sayısı içindeki oranını artırmak önemli hedeflerimizden birisidir.

Osmanlı Türkçesi, bir gün ortak ders olur mu? Neden olmasın?  Bilgilendirmeye, anlatmaya, öğretmeye devam edeceğiz.

كولتور ميراثمزڭ آناختاري: عثمانليجه

انسانلرڭ بربرلريله  اولان ايلتيشيملرنده كي اڭ أونملي واسطه  اولان ديل، ملّي حافظه نڭ، ملّي خاطره نڭ، دويغولرڭ و دوشونجه لرڭ، بتون مادي و معنوي دگرلرڭ اورتاق خزينه سي،  فكر دنياسنڭ تظاهري، كولتورڭ ايسه  تمل طاشيدر. بر ملّتڭ فردلري آراسنده كي اورتاق دويغو و دوشونجه  آقيشي ديل ايله  صاغلانمقده در. كولتور دينيلنجه  ايلك عقله  كلن ديلدر. بو سببله  ديل عين زمانده  بر كولتور آقتاريجيسي، كولتور طاشييجيسيدر. بر ملّتڭ تاريخي، جغرافيه سي، دگر أولچوتلري، علمي، فولقلوري، ادبياتي، موزيگي، هر تورلي اورتاق دگرلري يوز ييللرڭ سوزكجندن سوزوله  سوزوله  كلمه لرده  سمبوللشه رك، ديل خزينه سنه  آقيتيلارق اوراده  صاقلانمقده در. بيرَيلر، كندي ياشادقلري طوپلومڭ آنا ديلني أوگرنمه نڭ ياني صيره  كچمش كولتورڭ أوزللكلريني طاشييان ديله  ده  حاكم اولمليدرلر. چونكه  ديل بر ملّتڭ روحي، أوزي، خاطره سي و حافظه سيدر. بو بريكيمه  صاحب اولمق كيشي يه  آيري بر دگر قاتار. و آيريجه  بو روحي ديري طوتمق، ملّي حافظه يي قوريمق او ملّتي اولوشديران فردلرڭ ده  برنجيل كورَوي اولمق طورومنده در. بو نه دنله ، كولتورل دگرلريمزله  يبانجيلاشمامق، تاريخمز ايله  آرامزده كي ارتباطڭ كسيلمه مسي باقيمندن عثمانلي تركجه سنڭ أوگرنيلمسي أونم قزانمقده ، حتّی الزم كورولمكده در.

ترك ملّتي اولارق كولتورل دگرلريمزه  باغليلغمز، ملّيلك خصوصنده كي حسّاسيتمز آشكاردر.  بو طرفدن باقيلديغنده ، تركلرڭ يوز ييللر بوينجه  كليشديردكلري أوزكون بر ديل اولان عثمانليجه /عثمانلي تركجه سي، كولتورل ميراثڭ آڭلاشيلمه سنده ، كله جك نسللره  آقتاريلمه سنده  و ياشاتيلماسنده  حياتي بر أونم طاشيمقده در. ”عثمانلي دوري تركجه سي“ دييه  ده  افاده  ايده بيله جگمز عثمانلي تركجه سي كونشڭ باتمديغي طوپراقلره  صاحب، أوچ قطعه يه  ياييلان، يدي عصر جهانه  حكم ايتمش عثمانلي ايمپراطورلغي دونمنده  ياشايان تركجه نڭ عرب حرفلريله  يازيلمش خالدير. كچمشده  قالان بر يازي و قونوشمه  ديلي دگل، موجود و كله جك نسللرڭ تاريخ، كولتور و كنل آڭلامده  مدنيت تصوّرينڭ صاغلقلي بر شكلده  اولوشمه سنده  بر نوع كليد قونومنده در.

زيرا، كچمش ايله  كله جك آراسنده  صاغلام بر كوپرو قورابيلمه نڭ و كله جگه  كوگنله  باقابيلمه نڭ يولي عثمانليجه  اوقويوب آڭلايابيلمكدن كچر درسك آبارتمش اولمايز. اجداديمزڭ بيڭ ييللق شرفلي، شانلي تاريخ قوريدورندن بزلره  آرمغان ايتديگي،  ملّي كولتوريمزڭ تملنى اولوشديران صاييسز كزيده  اثرڭ همن همن تمامي عثمانليجه  يازيلمش دگلميدر؟ جهان پادشاهي قانون الاين محبّي مخلصيله  يازديغي ’ خلق ايچنده  معتبر بر نسنه  يوق دولت كبي / اولمه يه  دولت جهانده  بر نفس صحّت كبي‘ بيتنده ؛  دولت ايچون خلقڭ، صاغلق ايچون آلديغمز نفس قدر أونملي اولديغنه  اورغي ياپارق، دولتڭ حياتمزده كي نفس قدر أونملي اولديغني افاده  ايتديگي مصراعلرده كي كرچك آڭلام و معنايي يوروملايابيلمك ايچون عثمانلي تركجه سي بيلمك كركمكده در.  عين شكلده ، عتيي انشا ايده بيلمك ايچون ماضي يي ايي آڭلايابيلمك و آڭلاتمق كركير. بيڭلرجه  ييللق مضيم اذن، قادم مدنيتمزڭ و بيوك كولتور ميراثمزڭ آناختاري اولان عثمانليجه نڭ أوگرنيلمسي، عثمانلي دونمنده  يازيلمش اثرلرڭ اڭگين ايچريگنڭ آڭلاشيلمه سنده  أونم ارض ايتمكده در.

بيڭلرجه  ييللق شانلي بر تاريخڭ كولتور ميراثجيلري اولان چوجقلريمزڭ و كنجلريمزڭ، آتالرندن ميراث قالمش بر كتابي ويا بلگه يي،  بر چشمه  كتابه سني، جامع قبه سنه  ايشلنن بر دعايي،  تاريخي بر بناده  يازيلي اولان عثمانليجه  بر متني وب. اوقومسي، معناسني آڭلامه سي؛ كچمشڭ علم و فكر دنياسني طانيمه سنه ، اونده  بولابيله جگي درينلك و استتيك ذوقنى يودوملامه سنه ، طوپلومڭ ديني و ملّي دگرلرينڭ كله جك نسللره  آقتاريلمه سنه ، ياشاتيلماسينه  و قورونمه سنه  قاتقي صاغلاياجغڭه  اينانييورم.

كولتورڭ نسلدن نسله  آقتاريمي، دوامي و ياشاتيلمه سي اگيتيم و أوگرتيم يولي ايله  كرچكلشمكده در. ملّي، اخلاقي، انساني، معنوي و كولتورل دگرلري بنمسه ين، قورويان و كليشديرن كنجلر يتيشديرمه يي هدفله ين ملّي اگيتيم باقانلغي يڭي نسلڭ، اجدادي ايله  اولان باغلاريني كوچلنديرمك، عثمانليجه يي أوگرنجيلره  طانيتمق و أوگرتمك آماجيله  ٢٠١٤-٢٠١٥ اگيتيم- أوگرتيم ييلنده  عثمانلي تركجه سي درسنڭ صوسيال بيليملر ليسه لرينڭ ١٠، ١١ و ١٢. صنفلرنده  اورتاق درس اولارق، آناطولي ليسه لري، فن ليسه لري، كوزل صنعتلر ليسه لري ايله  امام خطيب ليسه لرينڭ ٩، ١٠، ١١ و ١٢. صنفلرنده  ايسه  سچمه لي درس اولارق اوقوتولمسي قراري آلينمش و اويغولامه يه  قونولمشدر.  عثمانلي تركجه سي درسي، هفته ده  ايكي درس ساعتي اولارق اوقوتولمقده در.

عثمانلي تركجه سي درس پروغرامنده  ايسه  تركجه نڭ تاريخي سيري ايچريسنده  عثمانلي تركجه سنڭ يري و أونمي، عثمانليجه نڭ برلك و برابرلگي صاغلايان بر عنصر اولديغي، تركجه يي طوغري و كوزل قوللانمه ده كي أونمي، خط صنعتي و چشيتلري كبي قونولر ير آلمقده در. آيريجه  پروغرام، أوگرنجيلرڭ عثمانلي تركجه سي أورونلريني يرنده  كورمه لرينى صاغلامق آماجيله  اوقوللرڭ ياقين چوره لرنده كي آرشيو، كتبخانه ، مزارلق، موزه ، جامع و چشمه  كبي مكانلرده  ده  اويغولاملي اگيتيم ياپمه لرينه  امكان طانيمقده در.

أوگرنجيلرڭ يوغون ايلگي كوسترديگي عثمانلي تركجه سي درسي؛ ٢٠١٤-٢٠١٥ اگيتيم- أوگرتيم ييلنده ؛ ١٠. صنفلرده  ١.٩٩٠، ١١. صنفلرده  ١.٩٨٧،  ١٢. صنفلرده  ١.٦٧٧ اولمق أوزره  طوپلام ٥.٦٥٤ أوگرنجي اورتاق درس اولارق، ٩. صنفلرده  ٦.٣٣١،  ١٠. صنفلرده  ٣٦.٧٣٩،  ١١. صنفلرده  ١٩.٩٦٨ و ١٢. صنفلرده  ٤٠٢ اولمق أوزره  طوپلام ٦٩.٠٩٤ أوگرنجي طرفندن ايسه  سچمه لي درس اولارق سچيلمش و أوگرنيلمشدر.  عثمانلي تركجه سي درسي؛ ٢٠١٥-٢٠١٦ اگيتيم- أوگرتيم ييلنده  ايسه ؛  ١٠. صنفلرده  ٢.٨٧٩، ١١. صنفلرده  ١.٧٤١، ١٢. صنفلرده  ١.٥٢٧ اولمق أوزره  طوپلام ٦.١٤٧ أوگرنجي طرفندن اورتاق درس اولارق؛ ٩. صنفلرده  ١٢.٨٢٣، ١٠. صنفلرده  ٦٦.٠٠٢،  ١١. صنفلرده  ٢٣.٥٢٩ و ١٢. صنفلرده  ٣٧.٢٠٨ اولمق أوزره  طوپلامده  ١٣٩.٥٦٢ أوگرنجي طرفندن سچمه لي درس اولارق سچيلمش و اوقونمشدر.

ديگر ياندن، ملّي اگيتيم باقانلغي اذني يا ده  ايش برلگي پروطوقوللري ايله  سيويل طوپلوم قورولوشلرينڭ ده  بو قونوده  چاليشمه لري بولونمقده در. بر أورنك اولارق، ٢٠١٤ ييلنده  ملّي اگيتيم باقانلغي ايله  خيرات وقفي آراسنده  امضالانان ايش برلگي پروطوقولي چرچوه سنده  تركيه  كنلنده  آچيلان عثمانلي تركجه سي قورسلرينه  ايلگي و قاتيليم يوكسك اولمشدر. بو طوروم سوينديريجيدر. ٢٠١٥ ييلنده  ٦.٤٦٦ قورس آچيلمش، ١٧٥.٧٤٣ قورسيير اگيتيم آلمشدر. آيريجه ، باقانلغمزجه  يايغين اگيتيم فعاليتلري پروغرامي داخلنده  آچيلان عثمانلي تركجه سي قورسلرينه  ده  وطنداشلريمز يوغون ايلگي كوسترمكده  و قاتيليم صاغلامقده در.

اگيتيم قوروملري و اگيتيمجيلر اولارق چوجقلريمزڭ كله جگي و ئولكه م اذن خيرينه  اولاجق بو قونوده  تاريخي بر صورومليلغمز واردر. تاريخنى بيلن و آڭلايان، كولتوريني أوزومسه مش، ملّي و معنوي دگرلرله  طونانمش، كله جگنى اميدله  انشا ايده جك بر نسل ايچون بيڭ ييللق كچمشمزله  بولوشمه مزده  بر كوپرو اولان عثمانلي تركجه سنڭ أوگرنيلمسي و أوگرتيلمسي آماجيله  وار اولان پروغراملري كليشديره رك اويغولامه يي يايغينلاشديرمق و سوركليلگي صاغلامق ايچون چابالريمز آرتارق دوام ايده جكدر.

أوزتله ، عثمانلي تركجه سي درسي ٢٠١٤-٢٠١٥ اگيتيم- أوگرتيم ييلنده  ٦٩.٠٩٤ أوگرنجي طرفندن، ٢٠١٥-٢٠١٦ اگيتيم- أوگرتيم ييلنده  ايسه  ٪ ١١٤ آرتيشله  ١٤٥.٨٥٩ أوگرنجي طرفندن اوقونمشدر. صوڭ ايكي أوگرتيم ييلنه  عائد ويريلره  باقيلديغنده  عثمانلي تركجه سي درسنى سچن أوگرنجي صاييسنده  أونملي بر آرتيش اولديغي كورولمكده در. ٢٠١٦-٢٠١٧ اگيتيم- أوگرتيم ييلنده  ده  اورتاق درس اولارق عثمانلي تركجه سي اوقوياجق أوگرنجي صاييسي آرتاجقدر. آناطولي ليسه لري، فن ليسه لري، كوزل صنعتلر ليسه لري ايله  امام خطيب ليسه لرنده  أوگرنيم كورن أوگرنجيلردن سچمه لي درس اولارق داها چوق أوگرنجينڭ عثمانلي تركجه سي درسنى سچمسي يوڭنده  أوگرتمنلريمزڭ و اگيتيم يوڭتيجيلريمزڭ بيلگيلنديرمه لري، توصيه لري و يوڭلنديرمه لري بو باغلامده كي پوليتيقه لريمزڭ آماجنه  اولاشمه سنه  قاتقي صاغلاياجقدر. عثمانلي تركجه سي درسنى سچمه لي اولارق سچن و اوقويان أوگرنجي صاييسنڭ طوپلام اورته أوگرتيم أوگرنجي صاييسي ايچنده كي اوراننى آرتيرمق أونملي هدفلريمزدن بريسيدر.

عثمانلي تركجه سي، بر كون اورتاق درس اولورمي؟ نه دن اولماسين؟  بيلگيلنديرمه يه ، آڭلاتمه يه ، أوگرتمه يه  دوام ايده جگز.

'Mülâkâtlar' KONUSUNDAKİ DİĞER YAZILAR

ŞU YAZILAR DA 'Mülâkâtlar' İLE İLGİLİ. OKUMAK İSTEYEBİLİRSİNİZ:

HENÜZ YORUM YAPILMAMIŞ.

SİZ DE FİKİRLERİNİZİ BEYAN EDEBİLİRSİNİZ..

Henüz yorum yok..

Bu yazı ile ilgili fikirlerinizi beyan edebilirsiniz.

<