İNSAN, DÜNYASINI DİLİ KADAR HİSSEDER

İNSAN, DÜNYASINI DİLİ KADAR HİSSEDER

İNSAN, DÜNYASINI DİLİ KADAR HİSSEDER

by Mart 2016 0 comments

 

İNSAN, DÜNYASINI DİLİ KADAR HİSSEDER

Doç. Dr. Fahri YETİM | Mülakat: Ömer Faruk ALTIPARMAK

Sizi kısaca tanıyabilir miyiz?

1966 Düzce doğumluyum. İlk ve orta öğrenimimi düzce de tamamladıktan sonra 1983 İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi tarih bölümüne girdim. 1987 yılında mezun olduktan sonra öğretmen olarak Eskişehir’e tayinim çıktı. 10,5 yıl Eskişehir’deki öğretmenlik görevimden sonra, yaklaşık 19 seneden beri şu an içinde bulunduğumuz Osmangazi Üniversitesine intisap ettik.

Osmanlı Türkçesinin gündeme yoğun bir şekilde girmesi ne anlama gelir?

Fevkalade önemli bir gelişmedir. Post modern dönemde kimlikler ön plana çıkmıştır. Küreselleşme ulus devletleri sarsmaya, törpülemeye, aşındırmaya başlamıştır. Post moderniteye bir tepki olarak küreselleşmenin tahribatını telafi etmeye yönelik bir faaliyettir. Küreselleşme kimlikleri örseliyor, tek tipleştiriyor buna karşı teknik bir direnç olarak kimlik kaygısı ön plana çıkmıştır. Bu kimliğin yapı taşlarından biri de dildir. Dildeki duyarlılık sayesinde insanlar kendini var etme, ayakta tutma çabası içindedirler.

Şu anda yapılan çalışmalar ile ilgili eksik veya fazla yönler görüyor musunuz?

Muhakkak vardır. Buna şu anda somut cevap vermek oldukça zor. Ama genel olarak şahsen mesleki konumumuz, alanımız bu konuyla sürekli iç içedir. Bir hassasiyet üzere olduğumuzu söyleyebilirim. O yüzden fazlalık diye kaygının olmadığını düşünüyorum. Tam tersi eksiklik vardır. Bunun değişik nedenleri var. Cumhuriyet ideolojisinin kendine has düşünceleri, etkileri ve bu şekilde ortaya çıkmış farklı duyarlılıklar bu nedenler arasında. Bu duyarlılıkların etkisinden dolayı ihmali durumlar çok fazla oldu. Osmanlıca ile ilgili hadiseler gecikmiş hadiselerdir. Fazlalık ve eksiklik hususuna bu şekilde bakıyorum.

Osmanlı Türkçesi ile yazılmış metinleri okumaya gayret eden okuyabilen birisinin en önemli kazancı nedir?

Kendisinin farkına varmasıdır. Bilinçli, şuurlu insanlar ailesi içinde kedisine yer bulmasıdır. Bizim her zaman tarihin önemini anlatmak için kullandığımız bir beytimiz vardır. Şair hayalinin beytidir bu. Şöyle ki: “O mâhîler ki deryâ içredir deryâyı bilmezler.”  Tarih şuuru, insanı bu balığın durumuna düşmekten kurtarır. Bu balığın durumuna düşmemenin şartlarından biri de dile tüm yönleriyle vakıf olmaktır. Dediğimin tam da söylediğiniz tarz da Osmanlıcayla ilgilenen insanlara kazancı çok çok fazladır. Kendini tanıma, olup biteni anlama, aidiyet hususundaki duyarlılıkların ortaya çıkması bakımından son derece tetikleyici bir faydası vardır.

Osmanlı Türkçesi örgün olarak mı yaygın olarak mı daha kolay öğrenilebilir? Bu hususta orta yol bulunmaya çalışılsa nasıl bir yol teklif edersiniz?

Örgün veya yaygın konusunda iddialı bir düşüncem yok. Bu basit bir konu da değildir. Tabi ki örgün destek lazım, devlet imkânları lazım. Ama yetmez. Bugünkü halk eğitim merkezlerinin varlık sebebinde olduğu gibi, bu tür halk eğitim ve benzeri sivil kuruluşlarca, küçük katkılarla, bu işle uğraşan görevli kuruluşlarca da bunu takviye ederek bu dili daha üst seviyelere taşımak bu şekilde olur diye düşünüyorum. Ama yaygın ya da örgün olarak birine bağlanmak doğru olmaz. İkisinin de birlikteliği noktasında değişik metodlar düşünülebilir.

Bugünkü faaliyetler yeterli mi?

Yeterli değil. Ancak son yıllarda bu konuda bir heyecan bir heves olduğun görüyoruz. Hatta ben de Hayrat Vakfında bir süredir iştirak ettiğim kurslarda, zaman zaman konuştuğumuz gibi, sizden aldığımız sayısal verilere istinaden bugünkü medyatik imkânlarla Türkiye de esen kültürel ortamın verdiği havaya bakacak olursak, gittikçe yayılan bir heyecandan duyarlılıktan bahsetmek mümkün. Ancak bunun yeterli olmadığını çok net görüyorum. Derslerde her açıdan sözlü veya yazılı sınavlarda bunu çok dramatik bir şekilde görüyoruz. O yüzden yeterli değil daha işin çok başındayız. Çok mesafemiz var. İşin gerçeğine uzanacak bir iklim henüz oluşmadı. Mehmet Genç hocanın bir sözü vardır: “Biz daha Osmanlı tarihi araştırmalarının başındayız.”

Tarih bölümünden mezun olan bir öğrenci Osmanlıcayı ne kadar öğrenebiliyor? Neden?

Çok mutlak cevap vermek zor. Genel olarak matbu düzeyde Osmanlıcayı öğrenmiş olduklarını düşünüyorum. Ancak bu da çok standart sonuç vermeyebiliyor. Nitekim bölümlerin hoca kadrosuyla, hocaların donanımlarıyla alakalı bir durumdur. Bazı yeni kurulan üniversitelerde bu konuda eksiklik olduğunu biliyoruz. Dolayısıyla bu standarttan bile geriye düşüldüğü durumlar görüyoruz. Ama iyi sonuçları olanlar da var. Köklü ve kadrosunun iyi olduğu üniversitelerden daha donanımla öğrencilerin çıktığını biliyoruz. Tabi ki bölümlerde ki bu Osmanlıca standarttır. Diploma endekslidir. Sınıf geçmeye odaklıdır. Daha çok araştırmacılık, akademisyenlik heyecanı duyan öğrencilerin farklı sonuçları olabilmektedir. Ama onları münferit görüyoruz. Zamanla takviye edilmesi lazım.

Biliyorsunuz ki biz Hayrat Vakfı olarak Osmanlıca Dergi çıkarıyoruz. Bize bu dergi ile ilgili neler tavsiye edersiniz?

Gittikçe merak uyandıran bir konuma doğru gittiğini görüyoruz. Mesleğimiz ve alanımız gereği kütüphanelere, kitapevlerine gidiyoruz. Birçok yerde Osmanlıcayı görüyoruz artık. Artık bunun belli kitlelere mal olduğunu kitle heyecanı ile karşı karşıya geldiğini görüyorum. Derginizin içeriği hakkında da bilgim var. Zengin içerikli, zengin motifli ilgi ve merak uyandıran bir dergi. Dergiye olan ilgi ve hevesi canlı tutmak lazım.  Osmanlıcayı kurslar ve diğer kurumlar aracılığı ile belli bir seviyeye getirdikten sonra bu dergi daha da amacına ulaşacaktır. Şuuru canlandırmakla dergiye talep arasında doğru bir orantı söz konusudur.

Osmanlıca öğrenme gayretinde olan herkese neler söylemek istersiniz?

Bu insanların heyecanlarının gayretlerinin tebrik etmek gerekir. Bu kültürel duyarlılığı hissetmenin, içselleştirmenin bir alametidir.  Bir defa bunu görelim. Çağımız çok farklı bir dönem. Yani bugün milletler arasında büyük kültür savaşlarının yaşandığını görüyoruz. Yeni felsefe ve ruh arayışlarının olduğu bir dönemdeyiz. Devletler geleceklerini kültürel zenginlikleriyle birikimleriyle ikame edeceklerdir. Alman din felsefecisi Ludwig Josef Johann Wittgenstein bir sözü vardır: “Dilim dünyamdır.”

İnsan, dünyasını dili kadar hisseder. O açıdan herkes için çok önemli. Oktay SİNANOĞLU hocamın da dediği gibi, “Eğer Türkçemizi koruyamazsak, zenginliğine nüfus edemezsek, burası bir asır sonra yabancı dil konuşan bir memleket haline gelir” kaygısını hep beraber paylaşıyoruz. Osmanlıca da milli dilin tarihsel fonudur. Geleneksek yazma etkinliğinin teknoloji nedeniyle çok geriye atıldığı bir dönemdeyiz. O yüzden dil eğitimi çok daha büyük önem arz etmektedir. Hatta hayati öneme sahiptir. Bu memlekette kendi kimliğimizle yaşamak ve geleceğe kendimizi hazırlamak için bu zemini ihmal etmemiz lazım.

 

انسان، دنياسني ديلي قدر حسّ ايدر

 

سزي قيصه جه  طانييابيليرمي يز؟

١٩٦٦ دوزجه  طوغوملي يم. ايلك و اورته  أوگرنيممي دوزجه  ده  تماملادقدن صوڭره  ١٩٨٣ استانبول أونيورسيته سي ادبيات فاكولته سي تاريخ بولومنه  كيردم. ١٩٨٧ ييلنده  مأذون اولدقدن صوڭره  أوگرتمن اولارق اسكيشهره  تعيينم چيقدي. ١٠،٥ ييل اسكيشهرده كي أوگرتمنلك كورَومدن صوڭره ، ياقلاشيق ١٩ سنه دن بري شو آن ايچنده  بولونديغمز عثمان غازي أونيورسيته سنه  انتساب ايتدك.

عثمانلي تركجه سنڭ كوندمه  يوغون بر شكلده  كيرمسي نه  آڭلامه  كلير؟

فوق العاده  أونملي بر كليشمه در. پوست مودرن دونمده  كيملكلر أوڭ پلانه  چيقمشدر. كره سللشمه  اولوس دولتلري صارصمه يه ، تورپوله مه يه ، آشينديرمه يه  باشلامشدر. پوست مودرنيته يه  بر تپكي اولارق كره سللشمه نڭ تخريباتنى تلافي ايتمه يه  يوڭليك بر فعاليتدر. كره سللشمه  كيملكلري أورسه لييور، تك تيپلشديرييور بوڭا قارشي تكنيك بر ديرنج اولارق كيملك قايغيسي أوڭ پلانه  چيقمشدر. بو كيملگڭ ياپي طاشلرندن بري ده  ديلدر. ديلده كي دويارليلق سايه سنده  انسانلر كنديني وار ايتمه ، آياقده  طوتمه  چابه سي ايچنده درلر.

شو آنده  ياپيلان چاليشمه لر ايله  ايلگيلي اكسيك ويا فضله  يوڭلر كوریيورميسڭز؟

محقّق واردر. بوڭا شو آنده  مشخص جواب ويرمك اولدقجه  زور. اما كنل اولارق شخصًا مسلكي قونوممز، آلانمز بو قونويله  سوركلي ايچ ايچه در. بر حسّاسيت أوزره  اولديغمزي سويله يه بيليرم. او يوزدن فضله لق دييه  قايغينڭ اولماديغني دوشونیيورم. تام ترسي اكسيكلك واردر. بونڭ دگيشيك نه دنلري وار. جمهوريت ايده ئولوژيسنڭ كندينه  خاص دوشونجه لري، اتكيلري و بو شكلده  اورته يه  چيقمش فرقلي دويارليلقلر بو نه دنلر آراسنده . بو دويارليلقلرڭ اتكيسندن طولايي اهمالي طوروملر چوق فضله  اولدي. عثمانليجه  ايله  ايلگيلي حادثه لر كجيكمش حادثه لردر. فضله لق و اكسيكلك خصوصنه  بو شكلده  باقييورم.

عثمانلي تركجه سي ايله  يازيلمش متنلري اوقومه يه  غيرت ايدن اوقويابيلن بريسنڭ اڭ أونملي قزانجي نه در؟

كنديسنڭ فرقنه  وارمسيدر. بيلينچلي، شعورلي انسانلر عائله سي ايچنده  كديسنه  ير بولمسيدر. بزم هر زمان تاريخڭ أونمنى آڭلاتمق ايچون قوللانديغمز بر بيتمز واردر. شاعر خيالینڭ بيتيدر بو. شويله كه : ”او ماهيلركه  دريا ايچره در دريايي بيلمزلر.“ تاريخ شعوري، انساني بو باليغڭ طورومنه  دوشمكدن قورتارير. بو باليغڭ طورومنه  دوشممه نڭ شرطلرندن بري ده  ديله  توم يوڭلريله  واقف اولمقدر. ديديگمڭ تام ده  سويله ديگڭز طرزده  عثمانليجه يله  ايلگيلنن انسانلره  قزانجي چوق چوق فضله در. كنديني طانيمه ، اولوب بيتني آڭلامه ، عائديت خصوصنده كي دويارليلقلرڭ اورته يه  چيقمسي باقيمندن صوڭ درجه  تتيكله ييجي بر فائده سي واردر.

عثمانلي تركجه سي أورگون اولارقمي يايغين اولارقمي داها قولاي أوگرنيله بيلير؟

أورگون ويا يايغين قونوسنده  ادّعالي بر دوشونجه م يوق. بو بسيط بر قونو ده  دگلدر. طبیعیكه  أورگون دستك لازم، دولت امكانلري لازم. اما يتمز. بوكونكي خلق اگيتيم مركزلرينڭ وارلق سببنده  اولديغي كبي، بو تور خلق اگيتيم و بڭزري سيويل قورولوشلرجه ، كوچك قاتقيلرله ، بو ايشله  اوغراشان كورَولي قورولوشلرجه  ده  بوني تقويه  ايدرك بو ديلي داها أوست سويه لره  طاشيمق بو شكلده  اولور دييه  دوشونیيورم. اما يايغين يا ده  أورگون اولارق برينه  باغلانمق طوغري اولماز. ايكيسنڭ ده  برلكده لگي نقطه سنده  دگيشيك متودلر دوشونوله بيلير.

بوگونكي فعاليتلر يترليمي؟

يترلي دگل. آنجق صوڭ ييللرده  بو قونوده  بر هيجان بر هوس اولديغڭ كوریيورز. حتّی بن ده  خيرات وقفنده  بر سوره در اشتراك ايتديگم قورسلرده ، زمان زمان قونوشديغڭز كبي، سزدن آلديغمز صاييسال ويريلره  استنادًا بوگونكي مديه تیك امكانلرله  تركيه ده  اسن كولتورل اورتامڭ ويرديگي هوايه  باقاجق اولورسه ق، كيتدكجه  ياييلان بر هيجاندن دويارليلقدن بحث ايتمك ممكن. آنجق بونڭ يترلي اولماديغني چوق نَت كوریيورم. درسلرده  هر آچيدن سوزلي ويا يازيلي امتحانلرده  بوني چوق دراماتيك بر شكلده  كوریيورز. او يوزدن يترلي دگل داها ايشڭ چوق باشنده يز. چوق مسافه مز وار. ايشڭ كرچگنه  اوزاناجق بر اقليم هنوز اولوشمدي. محمد كنج خواجه نڭ بر سوزي واردر: ”بز داها عثمانلي تاريخي آراشديرمه لرينڭ باشنده يز.“

تاريخ بولومندن مأذون اولان بر أوگرنجي عثمانليجه يي نه  قدر أوگرنه بيلييور؟ نه دن؟

چوق مطلق جواب ويرمك زور. كنل اولارق مطبوع دوزيده  عثمانليجه يي أوگرنمش اولدقلريني دوشونیيورم. آنجق بو ده  چوق صتاندارت صوڭوچ ويرميه بيلييور. نته كيم بولوملرڭ خواجه  قادروسيله ، خواجه لرڭ طونانيملريله  علاقه لي بر طورومدر. بعض يڭي قورولان أونيورسيته لرده  بو قونوده  اكسيكلك اولديغني بيلييورز. طولاييسيله  بو صتاندارتدن بيله  كري يه  دوشولديگي طوروملر كوریيورز. اما ايي صوڭوچلري اولانلر ده  وار. كوكلي و قادروسنڭ ايي اولديغي أونيورسيته لردن داها طونانيمله  أوگرنجيلرڭ چيقديغني بيلييورز. طبیعیكه  بولوملرده كه  بو عثمانليجه  صتاندارتدر. ديپلومه  اندكسليدر. صنف كچمه يه  اوطاقليدر. داها چوق آراشديرمه جيلق، آقاده ميسينلك هيجاني دويان أوگرنجيلرڭ فرقلي صوڭوچلري اولابيلمكده در. اما اونلري منفرد كوریيورز. زمانله  تقويه  ايديلمسي لازم.

بيلييورسڭزكه  بز خيرات وقفي اولارق عثمانليجه  درگي چيقارييورز. بزه  بو درگي ايله  ايلگيلي نه لر توصيه  ايدرسڭز؟

كيتدكجه  مراق اويانديران بر قونومه  طوغري كيتديگني كوریيورز. مسلگمز و آلانمز كرگي كتبخانه لره ، كتاب اولرينه  كيدييورز. برچوق يرده  عثمانليجه يي كوریيورز آرتيق. آرتيق بونڭ بللي كتله لره  مال اولديغني كتله  هيجاني ايله  قارشي قارشي يه  كلديگني كوریيورم. دركيڭزڭ ايچريگي حقّنده  ده  بيلگيم وار. زنگين ايچريكلي، زنگين موتيفلي ايلگي و مراق اويانديران بر درگي. درگي يه  اولان ايلگي و هوسي جانلي طوتمق لازم.  عثمانليجه يي قورسلر و ديگر قوروملر آراجيلغي ايله  بللي بر سويه يه  كتيردكدن صوڭره  بو درگي داها ده  آماجنه  اولاشاجقدر. شعوري جانلانديرمقله  درگي يه  طلب آراسنده  طوغري بر اورانتي سوز قونوسيدر.

عثمانليجه  أوگرنمه  غيرتنده  اولان هركسه  نه لر سويله مك ايسترسڭز؟

بو انسانلرڭ هيجانلرينی غيرتلرينی تبريك ايتمك كركير. بو كولتورل دويارليلغي حسّ ايتمه نڭ، ايچسللشديرمه نڭ بر علامتيدر.  بر دفعه  بوني كوره لم. چاغمز چوق فرقلي بر دونم. يعني بوگون ملّتلر آراسنده  بيوك كولتور صواشلرينڭ ياشانديغني كوریيورز. يڭي فلسفه  و روح آراييشلرينڭ اولديغي بر دونمده يز. دولتلر كله جكلريني كولتورل زنگينلكلريله  بريكيملريله  اقامه  ايده جكلردر. آلمان دين فلسفه جيسي لودويك ژوزف جون ويتكنستینڭ بر سوزي واردر: ”ديلم دنيامدر.“

انسان، دنياسني ديلي قدر حسّ ايدر. او آچيدن هركس ايچون چوق أونملي. اوقتاي سنان اوغلي خواجه مڭ ده  ديديگي كبي، ”اگر تركجه مزي قورويامازسه ق، زنگينلگنه  نفوز ايده مزسه ك، بوراسي بر عصر صوڭره  يبانجي ديل قونوشان بر مملكت حالنه  كلير“ قايغيسني هپ برابر پايلاشييورز. عثمانليجه  ده  ملّي ديلڭ تاريخی فونيدر. كله نكسل يازمه  اتكينلگنڭ تكنولوژي نه دنيله  چوق كري يه  آتيلديغي بر دونمده يز. او يوزدن ديل اگيتيمي چوق داها بيوك أونم عرض ايتمكده در. حتّی حياتي أونمه  صاحبدر. بو مملكتده  كندي كيملگمزله  ياشامق و كله جگه  كنديمزي حاضرلامق ايچون بو زميني اهمال ايتمه مز لازم.

'Mülâkâtlar' KONUSUNDAKİ DİĞER YAZILAR

ŞU YAZILAR DA 'Mülâkâtlar' İLE İLGİLİ. OKUMAK İSTEYEBİLİRSİNİZ:

HENÜZ YORUM YAPILMAMIŞ.

SİZ DE FİKİRLERİNİZİ BEYAN EDEBİLİRSİNİZ..

Henüz yorum yok..

Bu yazı ile ilgili fikirlerinizi beyan edebilirsiniz.

<