Dünya Üzerine Yayılmış Osmanlı Kültür ve Medeniyet Eserlerine Sahip Çıkmalıyız

Dünya Üzerine Yayılmış Osmanlı Kültür ve Medeniyet Eserlerine Sahip Çıkmalıyız

Dünya Üzerine Yayılmış Osmanlı Kültür ve Medeniyet Eserlerine Sahip Çıkmalıyız

by Aralık 2015 0 comments

Dünya Üzerine Yayılmış Osmanlı Kültür ve Medeniyet Eserlerine Sahip Çıkmalıyız

Yrd. Doç. Dr. Turgut KOÇOĞLU / Erciyes Üniversitesi Edebiyat Fakültesi | Mülakat: Metin UÇAR

Turgut Bey, geçtiğimiz sene Osmanlıya ait belge ve kitap tespiti ve değerlendirmesi için Hindistan’da bulundunuz. Çalışmanız tam olarak ne içindi?

Esasen Hindistan’a gidiş sebebim, orada bir ilki faaliyete geçirmekti, yani Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü eğitim-öğretime başlatmaktı. Yaklaşık 500 sene Müslüman Türklerin yönettiği bugün 1,3 milyar nüfusa sahip Hindistan’da 2012-2013 yılında ilk defa Türk Dili ve Edebiyatı bölümü açılmış ve eğitim-öğretime başlamıştı. Bölüm müfredatını hazırlarken özellikle Osmanlı Türkçesi ve Çağatay Türkçesi derslerini ihmal etmedik.

Bu görevim için orada bulunduğum sırada Hindistan’ın Rampur şehrinde eski ve büyük bir kütüphane olan Raza’nın müdürü Prof. Azizuddin Husain, görev yaptığım üniversiteyi ziyaretindeki tanışmamızda, kütüphanelerinde Osmanlı Türkçesi ile yazılmış eserler bulunduğunu, kendileri için bu eserleri kataloglamamı rica etti. Bu kataloglama için yaptığım çalışma, Hindistan basınında yaklaşık 5-6 ulusal gazetede ciddi yankı buldu, dikkat çekti. Ayrıca Haydarabad Salar Jang müzesi kütüphanesindeki eserleri de inceleme ve numune fotoğraf alma imkânımız oldu. Patna kütüphanesindeki Türkçe yazmaları da bizzat inceleme ve fotoğraf alma girişiminde bulunduk ama Hindistan bürokrasisi buna müsaade etmedi. Osmanlıca ve Çağatayca yazmaların bulunduğu diğer birkaç kütüphaneye ise gitme fırsatımız olmadı.

Hindistan’da –en azından sizin çalıştığınız yerlerde- ne kadarlık bir arşiv söz konusu?

Hindistan’ın muhtelif kütüphanelerinde kayıtlı 160 civarında Osmanlıca ve Çağatayca yazma eser bulunmaktadır. Ancak bu sayı, Türklerin yaklaşık 500 sene zengin kültürleriyle ve derin irfanlarıyla hükmettiği Hindistan coğrafyası için oldukça az, hatta gülünçtü. Bunun nedenini Hindistanlı akademisyen arkadaşlarıma soruduğumda aldığım cevap beni pek de şaşırtmadı: İngiliz istilasından sonra yaklaşık 7 tane devâsâ gemiyle Hindistan kültürüne ve medeniyetine ait eserler, İngiltere’ye götürülmüş, bu gemilerden birinde ise sadece kitap varmış. Bu kitaplar arasında Osmanlıca ve Çağatayca yazmalar olması son derece mümkündür. Ayrıca Hindistan gibi çok geniş bir coğrafyada, tespit edilemeyen kıyıda köşede kalmış ve eskimez harflerle yazılmış nice Osmanlıca ve Çağatayca eserin bulunması da muhtemeldir.

Belge veya kitapların detayları hakkında bilgi verebilir misiniz?

Yapılan yağmaya rağmen inceleyebildiğim eserlerin muhtevasını başta edebiyat ve dil olmak üzere tarih, din ve özellikle de tıp oluşturmaktadır. 15 ve 19. asırlar arasında yazılmış eserler bulunmaktadır.

O dönemde bahsi geçen eserlerin oraya gitme sebep ve vesileleri hakkında bilgi var mı?

Tespit edilen eserlerin zaten hepsi Osmanlı topraklarından Hindistan’a gitmemiş. Yazmaların -bazılarının temmet kayıtlarından anlaşıldığı kadarıyla- büyük bir kısmı Hindistan’da telif ya da istinsah edilmiş. Semerkand’da istinsah edilen yazma dahi var. Eserlerin bir kısmında ise istinsah yeri yazmamaktadır. Osmanlı topraklarından gelen eserler de mutlaka vardır. Ama bunların ne vesileyle oraya ulaştığını tam olarak bilmek zor. Devlet vazifesi ya da şahsi imkânlarıyla gidenlerin hediye maksadıyla götürdüğü ya da kendi okuması için alıp da orada bıraktığı eserler olabilir veya bir ihtiyaca binaen gönderilmesi de muhtemeldir.

Bu yazmaların dijital görüntü ya da mikrofilmlerinin Türkiye kütüphanelerine kazandırılması için bir girişimde bulundunuz mu?

Evet, bunun için uğraştım. Önce kendi imkânlarımla almaya çalıştım ama sadece 1 kütüphanedeki eserlerin görüntü ücreti 100.000 doları bulmaktaydı. Bu da benim gücümün oldukça fevkinde bir rakamdı. Hindistan büyükelçiliği ve Kültür Bakanlığı Kütüphaneler Genel Müdürlüğü ile irtibata geçtim ama bir sonuç alınamadı.

Bu tarz çalışmalar için farklı ülkelerde bulundunuz mu? Dünyaya yayılan bu belge ve birikimden Türkiye olarak ne kadar haberdarız?

Hususen böyle bir çalışma için gitmedim ama seyahat amaçlı Bosna-Hersek gezimde Mostar’daki bir camiin kütüphanesini ziyaret ettim ve Osmanlıca el yazması birçok eserin olduğunu gördüm.  Bu coğrafyada zaten Türkiye’deki ilgili kurumlar daha sonra arşiv ve eser çalışması yaptı. Ama dünyanın birçok yerindeki yazmalardan maalesef bîhaber olduğumuzu zannediyorum. En son Slovakya’da Türkçe okutmanlığı yapan bir öğrencimiz, orada da Osmanlıca yazmaların bulunduğunu bildirmişti. Böyle daha ne diyarlarda hazinelerimiz olsa gerek.

Bir akademisyen olarak dünya üzerinde yaygın Osmanlı Belgeleri hakkında Devlet Arşivleri Müdürlüğüne neler söylemek istersiniz?

Malumdur ki biz şanlı ve büyük bir mâzisi olan milletiz. Sadece Osmanlılarla değil, öncesinde de dünyanın birçok yerinde kültür ve medeniyet eserleri bırakmışız. İlgili kurumlarımız bu eserler ve belgelerle ilgili çalışmalar yapıyorlar elbet, ama bunun daha geniş ve daha hızlı bir biçimde olması gerekmektedir. Öncelikle gerekli donanıma sahip personelin yetiştirilmesine ihtiyaç vardır. Bunun içinde Devlet Arşivleri Müdürlüğünün veya Kütüphaneler Genel Müdürlüğünün üniversitelerle ve Hayrat Vakfı gibi Osmanlıcaya gönül vermiş sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte çalışması faydalı olacaktır. Akabinde özellikle Avrupa, Afrika, Arabistan, Türkistan ve Güney Asya kütüphanelerinde araştırılmalar yapılmalıdır.

Siz Eski Türk Edebiyatı hocasısınız ve üniversitede Osmanlıca dersleri de veriyorsunuz, fakat yine de şu soruma cevap isteyeceğim: Osmanlıcayı sadece Tarihçiler ve Edebiyatçılar mı öğrenmeli, neden?

Osmanlıcayı elbette edebiyatçı, sanat tarihçisi ve tarihçiler başta olmak üzere aslında bütün bilim dallarının akademisyenleri ve öğrencileri de öğrenmelidir. Bizim 1000 yıllık ilim ve irfan hazinemizde sadece tarih ve edebiyatla ilgili kitaplar yok, yukarıda da bahsettiğim üzere başta tıp olmak üzere astronomi, kimya, fizik, iktisat gibi birçok ilim sahasında yazılmış eserlerimiz var. Ve ben bir edebiyatçı olarak tıpla ilgili Osmanlıca eserleri okumakta bazen eksik kalıyorum. Çünkü literatüre hâkim değilim. Sadece Türk akademisyenler, araştırmacılar da değil, yabancılar da Osmanlıca öğrenmeli. Zira 1000 yılda dünyanın neredeyse yarısına hükmetmiş bir medeniyetten söz ediyoruz. Bu medeniyet asırlarca tarihe, medeniyetlere, ilme, irfana ve bilime yön vermiştir. Bu sebeple Tarih, edebiyat, dil, din, coğrafya, tıp gibi alanlarda çalışma yapan herkesin Osmanlı Türkçesini bilmesi gerektiğini düşünüyorum.

İşin ilmî yönünü bir kenara bırakırsak, esasen necip bir milletin ve şanlı Türk devletlerinin torunları olarak ecdadımızı daha doğrusu kendimizi birinci el kaynaklardan tanımak ve bilmek cihetiyle her vatan evladının bu yazıyı öğrenmesi gerektiği fikrindeyim.

Osmanlıca öğrenimi hakkında yeni yetişen nesle söyleyecek sözleriniz olur mu?

Öğrenmek, sevmekle başlar. Her şeyden önce Osmanlı Türkçesine dair “Ne lüzûmu var, ne işimize yarayacak, çok zor bir yazı vb.” tarzdaki önyargılarımızı bir kenara bırakmalıyız. Çalıştığım Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde de ilk başta gençler korkuyorlar, nasıl öğreneceğiz diye. Ama dersin 2. saatinde “baba, daha, masa” gibi kelimeleri okumaya başladıklarında mutlulukları ve şaşkınlıkları yüzlerinden okunuyor.

Osmanlıca dergisi öğrencileriniz ve akademisyen arkadaşlarınız arasında tanınıyor mu?

Evet, çoğu akademisyen arkadaşım dergiden haberdar, hatta öğrencilerimizin bir kısmı abone, çoğu da abone olmak istiyor.

Verdiğiniz bilgiler için teşekkür eder, çalışmalarınızda başarılar dileriz.

دنيا أوزرينه  ياييلمش عثمانلي كولتور و مدنيت اثرلرينه  صاحب چيقملي يز

يارد. دوچ. در. طورغود قوچ اوغلي / ارجييس أونيورسيته سي ادبيات فاكولته سي  ملاقات: متین اوچار

طورغود بگ، كچديگمز سنه  عثمانلي يه  عائد بلگه  و كتاب تثبيتي و دگرلنديرمسي ايچون هندستانده  بولونديڭز. چاليشمه ڭز تام اولارق نه  ايچوندي؟

اساسًا هندستانه  كيديش سببم، اوراده  بر ايلكي فعاليته  كچيرمكدي، يعني تورك ديلي و ادبياتي بولومني اگيتيم- أوگرتيمه  باشلاتمقدي. ياقلاشيق ٥٠٠ سنه  مسلمان تركلرڭ يونتديگي بوگون ١،٣ ميليار نفوسه  صاحب هندستانده  ٢٠١٢-٢٠١٣ ييلنده  ايلك دفعه  تورك ديلي و ادبياتي بولومي آچيلمش و اگيتيم- أوگرتيمه  باشلامشدى. بولوم مفرداتنى حاضرلاركن أوزللكله  عثمانلي توركجه سي و چغتاي توركجه سي درسلريني اهمال ايتمه دك.

بو كورَوم ايچون اوراده  بولونديغم صيره ده  هندستانڭ رامپور شهرنده  اسكي و بيوك بر كتبخانه  اولان رازانڭ مديري پروف. عزيز الدین حسین، كورَو ياپديغم أونيورسيته يي زيارتنده كي طانيشمه مزده ، كتبخانه لرنده  عثمانلي توركجه سي ايله  يازيلمش اثرلر بولونديغني، كنديلري ايچون بو اثرلري قتالوغلامه مي رجا ايتدي. بو قتالوغلامه  ايچون ياپديغم چاليشمه ، هندستان باصيننده  ياقلاشيق ٥-٦ اولوسال غزته ده  جدّي يانقي بولدي، دقّت چكدي. آيريجه  حيدر آباد سالار ژانك موزه سي كتبخانه سنده كي اثرلري ده  اينجه له مه  و نمونه  فوطوغراف آلمه  امكانمز اولدي. پاتنا كتبخانه سنده كي توركجه  يازمه لري ده  بالذّات اينجه له مه  و فوطوغراف آلمه  كيريشيمنده  بولوندق اما هندستان بوروقراسيسي بوڭا مساعده  ايتمه دي. عثمانليجه  و چغتايجه  يازمه لرڭ بولونديغي ديگر برقاچ كتبخانه يه  ايسه  كيتمه  فرصتمز اولمدي.

هندستانده  -اڭ آزندن سزڭ چاليشديغڭز يرلرده - نه  قدرلق بر آرشيو سوز قونوسي؟

هندستانڭ مختلف كتبخانه لرنده  قيدلي ١٦٠ جوارنده  عثمانليجه  و چغتايجه  يازمه  اثر بولونمقده در. آنجق بو صايي، تركلرڭ ياقلاشيق ٥٠٠ سنه  زنگين كولتورلريله  و درين عرفانلريله  حكم ايتديگي هندستان جغرافيه سي ايچون اولدقجه  آز، حتّی كولونچدي. بونڭ نه دننى هندستانلي آقاده ميسين آرقداشلريمه  صورديغمده  آلديغم جواب بني پك ده  شاشيرتمدي: انگليز استيلاسندن صوڭره  ياقلاشيق ٧ دانه  ديوآسا كميله  هندستان كولتورينه  و مدنيتنه  عائد اثرلر، انگلتره يه  كوتورولمش، بو كميلردن برنده  ايسه  ساده جه  كتاب وارمش. بو كتابلر آراسنده  عثمانليجه  و چغتايجه  يازمه لر اولمسي صوڭ درجه  ممكندر. آيريجه  هندستان كبي چوق كنيش بر جغرافيه ده ، تثبيت ايديله مه ين قييیده  كوشه ده  قالمش و اسكيمز حرفلرله  يازيلمش نيجه  عثمانليجه  و چغتايجه  اثرڭ بولونمسي ده  محتملدر.

بلگه  ويا كتابلرڭ دتايلري حقّنده  بيلگي ويره بيليرميسڭز؟

ياپيلان يغمايه  رغمًا اينجه له يه بيلديگم اثرلرڭ محتواسني باشده  ادبيات و ديل اولمق أوزره  تاريخ، دين و أوزللكله  ده  طب اولوشديرمقده در. ١٥ و ١٩نجی عصرلر آراسنده  يازيلمش اثرلر بولونمقده در.

او دونمده  بحثي كچن اثرلرڭ اورايه  كيتمه  سبب و وسيله لري حقّنده  بيلگي وارمي؟

تثبيت ايديلن اثرلرڭ ذاتًا هپسي عثمانلي طوپراقلرندن هندستانه  كيتمه مش. يازمه لرڭ – بعضیلرينڭ تمّت قيدلرندن آڭلاشيلديغي قدريله - بيوك بر قسمي هندستانده  تأليف يا ده  استنساخ ايديلمش. سمرقاندده  استنساخ ايديلن يازمه  دخي وار. اثرلرڭ بر قسمنده  ايسه  استنساخ يري يازمامقده در. عثمانلي طوپراقلرندن كلن اثرلر ده  مطلقا واردر. اما بونلرڭ نه  وسيله يله  اورايه  اولاشديغني تام اولارق بيلمك زور. دولت وظيفه سي يا ده  شخصي امكانلريله  كيدنلرڭ هديه  مقصديله  كوتورديگي يا ده  كندي اوقومسي ايچون آلوب ده  اوراده  بيراقديغي اثرلر اولابيلير ويا بر احتياجه  بناءً كوندريلمسي ده  محتملدر.

بو يازمه لرڭ ديژيتال كورونتو يا ده  ميقروفيلملرينڭ تركيه  كتبخانه لرينه  قزانديريلمه سي ايچون بر كيريشيمده  بولونديڭزمي؟

اوت، بونڭ ايچون اوغراشدم. أوڭجه  كندي امكانلرمله  آلمه يه  چاليشدم اما ساده جه  ١ كتبخانه ده كي اثرلرڭ كورونتو اجرتي یوز بیڭ دولاري بولمقده يدي. بو ده  بنم كوجمڭ اولدقجه  فوقنده  بر رقمدي. هندستان بيوك ایلچيلگي و كولتور باقانلغي كتبخانه لر كنل مديرلگي ايله  ارتباطه  كچدم اما بر صوڭوچ آلينامدي.

بو طرز چاليشمه لر ايچون فرقلي ئولكه لرده  بولونديڭزمي؟ دنيايه  ياييلان بو بلگه  و بريكيمدن تركيه  اولارق نه  قدر خبردارز؟

خصوصًا بويله  بر چاليشمه  ايچون كيتمدم اما سياحت آماچلي بوسنه  حرسك كزمده  موستارده كي بر جامعڭ كتبخانه سني زيارت ايتدم و عثمانليجه  ال يازمه سي برچوق اثرڭ اولديغني كوردم.  بو جغرافيه ده  ذاتًا تركيه ده كي ايلگيلي قوروملر داها صوڭره  آرشيو و اثر چاليشمسي ياپدي. اما دنيانڭ برچوق يرنده كي يازمه لردن مع الاسف بي خبر اولديغمزي ظنّ ايدييورم. اڭ صوڭ صلوواقيه ده  توركجه  اوقوتمانلغي ياپان بر أوگرنجيمز، اوراده  ده  عثمانليجه  يازمه لرڭ بولونديغني بيلديرمشدي. بويله  داها نه  ديارلرده  خزينه لريمز اولسه  كرك.

بر آقاده ميسين اولارق دنيا أوزرنده  يايغين عثمانلي بلگه لري حقّنده  دولت آرشيولري مديرلگنه  نه لر سويله مك ايسترسڭز؟

معلومدركه  بز شانلي و بيوك بر ماضيسي اولان ملّتز. ساده جه  عثمانليلرله  دگل، أوڭجه سنده  ده  دنيانڭ برچوق يرنده  كولتور و مدنيت اثرلري بيراقمشز. ايلگيلي قوروملريمز بو اثرلر و بلگه لرله  ايلگيلي چاليشمه لر ياپييورلر البت، اما بونڭ داها كنيش و داها خيزلي بر بيچيمده  اولمسي كركمكده در. أوڭجه لكله  كركلي طونانيمه  صاحب پرسونلڭ يتيشديريلمه سنه  احتياج واردر. بونڭ ايچن ده  دولت آرشيولري مديرلگنڭ ويا كتبخانه لر كنل مديرلگنڭ أونيورسيته لرله  و خيرات وقفي كبي عثمانليجه يه  كوڭل ويرمش سيويل طوپلوم قورولوشلريله  برلكده  چاليشمسي فائده لي اولاجقدر. عقبنده  أوزللكله  آوروپه ، آفريقه ، عربستان، تركستان و كوني آسيه  كتبخانه لرنده  آراشديريلمه لر ياپيلمليدر.

سز اسكي تورك ادبياتي خواجه سيسڭز و أونيورسيته ده  عثمانليجه  درسلري ده  ويرييورسڭز، فقط يينه  ده  شو صورومه  جواب ايسته يه جگم: عثمانليجه يي ساده جه  تاريخجيلر و ادبياتجيلرمي أوگرنملي، نه دن؟

عثمانليجه يي البته  ادبياتجي، صنعت تاريخجيسي و تاريخجيلر باشده  اولمق أوزره  اصلنده  بتون بيليم داللرينڭ آقاده ميسينلري و أوگرنجيلري ده  أوگرنمليدر. بزم ١٠٠٠ ييللق علم و عرفان خزينه مزده  ساده جه  تاريخ و ادبياتله  ايلگيلي كتابلر يوق، يوقاريده  ده  بحث ايتديگم أوزره  باشده  طب اولمق أوزره  آصترونومي، كيميا، فيزيك، اقتصاد كبي برچوق علم ساحه سنده  يازيلمش اثرلريمز وار. و بن بر ادبياتجي اولارق طبله  ايلگيلي عثمانليجه  اثرلري اوقومقده  بعضًا اكسيك قالييورم. چونكه  ليته راتوره  حاكم دگلم. ساده جه  تورك آقاده ميسينلر، آراشديرمه جيلر ده  دگل، يبانجيلر ده  عثمانليجه  أوگرنملي. زيرا بیڭ ييلده  دنيانڭ نره ده يسه  ياريسنه  حكم ايتمش بر مدنيتدن سوز ايدييورز. بو مدنيت عصرلرجه  تاريخه ، مدنيتلره ، علمه ، عرفانه  و بيليمه  يوڭ ويرمشدر. بو سببله  تاريخ، ادبيات، ديل، دين، جغرافيه ، طب كبي آلانلرده  چاليشمه  ياپان هركسڭ عثمانلي توركجه سني بيلمسي كركديگني دوشونويورم.

ايشڭ علمي يوڭني بر كناره  بيراقيرسه ق، اساسًا نجيب بر ملّتڭ و شانلي تورك دولتلرينڭ طورونلري اولارق اجداديمزي داها طوغريسي كنديمزي برنجي أل قايناقلردن طانيمق و بيلمك جهتيله  هر وطن اولادينڭ بو يازي يي أوگرنمسي كركديگي فكرنده يم.

عثمانليجه  أوگرنيمي حقّنده  يڭي يتيشن نثله  سويله يه جك سوزلريڭز اولورمي؟

أوگرنمك، سومكله  باشلار. هر شيدن أوڭجه  عثمانلي توركجه سنه  دائر ”نه  لزومي وار، نه  ايشمزه  ياره ياجق، چوق زور بر يازي وب.“ طرزده كي أوڭ يارغيلریمزي بر كناره  بيراقملي يز. چاليشديغم تورك ديلي و ادبياتي بولومنده  ده  ايلك باشده  كنجلر قورقويورلر، ناصل أوگرنه جگز دييه . اما درسڭ ٢نجی ساعتنده  ”بابا، داها، ماصه “ كبي كلمه لري اوقومه يه  باشلادقلرنده  موتلولقلري و شاشقينلقلري يوزلرندن اوقونويور.

عثمانليجه  درگيسي أوگرنجيلريڭز و آقاده ميسين آرقداشلريڭز آراسنده  طانينييورمي؟

اوت، چوغي آقاده ميسين آرقداشم درگيدن خبردار، حتّی أوگرنجيلريمزڭ بر قسمي آبونه ، چوغي ده  آبونه  اولمق ايستييور.

ويرديگڭز بيلگيلر ايچون تشكّر ايدر، چاليشمه لريڭزده  باشاريلر ديلرز.

'Mülâkâtlar' KONUSUNDAKİ DİĞER YAZILAR

ŞU YAZILAR DA 'Mülâkâtlar' İLE İLGİLİ. OKUMAK İSTEYEBİLİRSİNİZ:

HENÜZ YORUM YAPILMAMIŞ.

SİZ DE FİKİRLERİNİZİ BEYAN EDEBİLİRSİNİZ..

Henüz yorum yok..

Bu yazı ile ilgili fikirlerinizi beyan edebilirsiniz.

<